v2.0.9817.33678
Fizyka dla każdego
Akustyka: impedancja, odbicie i pomiar fali · 3 min czytania

Odbicie dźwięku: skąd biorą się znaki ciśnienia i prędkości?

Przy granicy ośrodków fala odbita może zwiększać ciśnienie, a jednocześnie zmniejszać prędkość drgań. Wyprowadzimy oba współczynniki z warunków na granicy i sprawdzimy, dlaczego nie można przypisać jednego znaku wszystkim wielkościom fali.

Opublikowano: 17.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 0

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(0 głosów) . Jeszcze nie oddano głosów.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Przy granicy ośrodków fala odbita może zwiększać ciśnienie, a jednocześnie zmniejszać prędkość drgań. Wyprowadzimy oba współczynniki z warunków na granicy i sprawdzimy, dlaczego nie można przypisać jednego znaku wszystkim wielkościom fali.

Potrzebne wiadomości: Impedancja falowa właściwa z = ρc, suma sinusoid o tej samej fazie i rozwiązanie układu dwóch równań liniowych.

Jedna granica, trzy fale

Granica leży w x = 0. Płyn 1 zajmuje x < 0, płyn 2 — x > 0. Fala padająca biegnie z lewej strony w prawo, odbita wraca w lewo, a przechodząca biegnie dalej w prawo. Oba ośrodki są jednorodne, liniowe i bezstratne; ich dodatnie impedancje wynoszą z₁ = ρ₁c₁ i z₂ = ρ₂c₂. Padanie jest prostopadłe do płaskiej granicy. Drugi ośrodek jest półnieskończony, więc nie wraca z niego dodatkowa fala.

Nie ma membrany, warstwy kleju ani powierzchni o własnej masie. Pomijamy powierzchniowe siły przywracające. Małe odchylenie granicy uwzględniamy w liniowych warunkach w jej położeniu równowagi. Wyniki nie opisują dowolnej szyby, skończonej płytki, ukośnego padania ani zmiany przekroju kanału.

Na granicy musi zgadzać się ciśnienie i ruch

Całkowite ciśnienie akustyczne po stronie 1 jest sumą ciśnień dwóch fal. Różnica ciśnień na bezmasowej granicy nie może pozostawać niezrównoważona. Jednocześnie obie stykające się warstwy płynu mają tę samą normalną prędkość: granica nie rozdziela się i nie tworzy szczeliny. Przy tej samej osi x po obu stronach:

p_i+p_r=p_t,\qquad u_i+u_r=u_t\qquad (x=0).

Indeksy i, r, t oznaczają falę padającą, odbitą i przechodzącą. Dla składowej odbitej ur = −pr/z₁. Znak minus wynika z jej kierunku biegu, nie z domysłu, czy ciśnienie ma zmienić fazę.

Rozwiązujemy warunki zamiast zgadywać współczynniki

Przyjmijmy pi(0,t) = Pi cos(ωt), gdzie Pi > 0. W tym bezstratnym modelu możemy zapisać pozostałe fale na granicy jako Pr cos(ωt) i Pt cos(ωt), pozwalając Pr mieć znak. Ujemne Pr oznacza przesunięcie fazy ciśnienia o π; jego dodatnia amplituda jest wtedy równa |Pr|.

P_i+P_r=P_t,\qquad \frac{P_i-P_r}{z_1}=\frac{P_t}{z_2}.

Podstawiamy pierwsze równanie do drugiego i mnożymy przez z₁z₂. Otrzymujemy z₂Pi − z₂Pr = z₁Pi + z₁Pr. Po zebraniu wyrazów:

r_p=\frac{P_r}{P_i}=\frac{z_2-z_1}{z_2+z_1},\qquad t_p=\frac{P_t}{P_i}=1+r_p=\frac{2z_2}{z_1+z_2}.

Oba ilorazy są bezwymiarowe. Współczynnik rp mieści się między −1 a 1. Gdy z₂ > z₁, odbite ciśnienie jest zgodne w fazie z padającym na granicy. Gdy z₂ < z₁, ma przeciwną fazę.

Współczynnik prędkości ma inny znak

Współczynniki amplitud składowej u obliczamy, zachowując znaki względem tej samej osi:

r_u=\frac{U_r}{U_i}=-r_p,\qquad t_u=\frac{U_t}{U_i}=\frac{z_1}{z_2}t_p=\frac{2z_1}{z_1+z_2}=1-r_p.

Na granicy z większą impedancją ciśnienie rośnie wskutek dodania fal, a prędkość maleje wskutek odejmowania. To dwa warunki tego samego rozwiązania. Samo zdanie „fala odbija się bez zmiany fazy” jest niepełne: trzeba dodać, której wielkości dotyczy.

Granica z1 równe 400 i z2 równe 1200 Pa razy sekunda na metr. Ciśnienia ze znakiem: padające 0,60, odbite 0,30 i przechodzące 0,90 Pa. Prędkości: plus 1,50, minus 0,75 i plus 0,75 milimetra na sekundę.
Przykład ma rₚ = 1/2. Na granicy 0,60 + 0,30 = 0,90 Pa, lecz 1,50 − 0,75 = 0,75 mm/s. Strzałki w górnym wierszu pokazują bieg fal, w dolnym — znak składowej prędkości przy cos(ωt) = 1. Powiększ rysunek.

Dopasowanie zależy od ρc, nie od samej gęstości

Dla z₁ = z₂ współczynnik odbicia znika. Wystarczy równość iloczynów ρc; gęstości i prędkości fali osobno mogą się różnić. Częstotliwość pozostaje wspólna, bo warunki graniczne muszą być spełnione w każdej chwili. Długości fal wynoszą jednak λ₁ = c₁/f i λ₂ = c₂/f. Brak odbicia nie oznacza więc automatycznie braku zmiany długości fali.

W przykładzie z rysunku przechodzące ciśnienie ma amplitudę większą od padającego. Żeby ocenić energię, trzeba jeszcze uwzględnić impedancję: sama wartość tp² nie jest udziałem przechodzącej mocy. Ten bilans policzymy w następnej lekcji.

Zadania do tego tematu

Dalsza lektura

Materiał referencyjny

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (0)

Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Teoria Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.