Odbicie dźwięku: skąd biorą się znaki ciśnienia i prędkości?
Przy granicy ośrodków fala odbita może zwiększać ciśnienie, a jednocześnie zmniejszać prędkość drgań. Wyprowadzimy oba współczynniki z warunków na granicy i sprawdzimy, dlaczego nie można przypisać jednego znaku wszystkim wielkościom fali.
W tym materiale
Przy granicy ośrodków fala odbita może zwiększać ciśnienie, a jednocześnie zmniejszać prędkość drgań. Wyprowadzimy oba współczynniki z warunków na granicy i sprawdzimy, dlaczego nie można przypisać jednego znaku wszystkim wielkościom fali.
Potrzebne wiadomości: Impedancja falowa właściwa z = ρc, suma sinusoid o tej samej fazie i rozwiązanie układu dwóch równań liniowych.
Jedna granica, trzy fale
Granica leży w x = 0. Płyn 1 zajmuje x < 0, płyn 2 — x > 0. Fala padająca biegnie z lewej strony w prawo, odbita wraca w lewo, a przechodząca biegnie dalej w prawo. Oba ośrodki są jednorodne, liniowe i bezstratne; ich dodatnie impedancje wynoszą z₁ = ρ₁c₁ i z₂ = ρ₂c₂. Padanie jest prostopadłe do płaskiej granicy. Drugi ośrodek jest półnieskończony, więc nie wraca z niego dodatkowa fala.
Nie ma membrany, warstwy kleju ani powierzchni o własnej masie. Pomijamy powierzchniowe siły przywracające. Małe odchylenie granicy uwzględniamy w liniowych warunkach w jej położeniu równowagi. Wyniki nie opisują dowolnej szyby, skończonej płytki, ukośnego padania ani zmiany przekroju kanału.
Na granicy musi zgadzać się ciśnienie i ruch
Całkowite ciśnienie akustyczne po stronie 1 jest sumą ciśnień dwóch fal. Różnica ciśnień na bezmasowej granicy nie może pozostawać niezrównoważona. Jednocześnie obie stykające się warstwy płynu mają tę samą normalną prędkość: granica nie rozdziela się i nie tworzy szczeliny. Przy tej samej osi x po obu stronach:
p_i+p_r=p_t,\qquad u_i+u_r=u_t\qquad (x=0).
Indeksy i, r, t oznaczają falę padającą, odbitą i przechodzącą. Dla składowej odbitej ur = −pr/z₁. Znak minus wynika z jej kierunku biegu, nie z domysłu, czy ciśnienie ma zmienić fazę.
Rozwiązujemy warunki zamiast zgadywać współczynniki
Przyjmijmy pi(0,t) = Pi cos(ωt), gdzie Pi > 0. W tym bezstratnym modelu możemy zapisać pozostałe fale na granicy jako Pr cos(ωt) i Pt cos(ωt), pozwalając Pr mieć znak. Ujemne Pr oznacza przesunięcie fazy ciśnienia o π; jego dodatnia amplituda jest wtedy równa |Pr|.
P_i+P_r=P_t,\qquad \frac{P_i-P_r}{z_1}=\frac{P_t}{z_2}.
Podstawiamy pierwsze równanie do drugiego i mnożymy przez z₁z₂. Otrzymujemy z₂Pi − z₂Pr = z₁Pi + z₁Pr. Po zebraniu wyrazów:
r_p=\frac{P_r}{P_i}=\frac{z_2-z_1}{z_2+z_1},\qquad t_p=\frac{P_t}{P_i}=1+r_p=\frac{2z_2}{z_1+z_2}.
Oba ilorazy są bezwymiarowe. Współczynnik rp mieści się między −1 a 1. Gdy z₂ > z₁, odbite ciśnienie jest zgodne w fazie z padającym na granicy. Gdy z₂ < z₁, ma przeciwną fazę.
Współczynnik prędkości ma inny znak
Współczynniki amplitud składowej u obliczamy, zachowując znaki względem tej samej osi:
r_u=\frac{U_r}{U_i}=-r_p,\qquad t_u=\frac{U_t}{U_i}=\frac{z_1}{z_2}t_p=\frac{2z_1}{z_1+z_2}=1-r_p.
Na granicy z większą impedancją ciśnienie rośnie wskutek dodania fal, a prędkość maleje wskutek odejmowania. To dwa warunki tego samego rozwiązania. Samo zdanie „fala odbija się bez zmiany fazy” jest niepełne: trzeba dodać, której wielkości dotyczy.
Dopasowanie zależy od ρc, nie od samej gęstości
Dla z₁ = z₂ współczynnik odbicia znika. Wystarczy równość iloczynów ρc; gęstości i prędkości fali osobno mogą się różnić. Częstotliwość pozostaje wspólna, bo warunki graniczne muszą być spełnione w każdej chwili. Długości fal wynoszą jednak λ₁ = c₁/f i λ₂ = c₂/f. Brak odbicia nie oznacza więc automatycznie braku zmiany długości fali.
W przykładzie z rysunku przechodzące ciśnienie ma amplitudę większą od padającego. Żeby ocenić energię, trzeba jeszcze uwzględnić impedancję: sama wartość tp² nie jest udziałem przechodzącej mocy. Ten bilans policzymy w następnej lekcji.
Zadania do tego tematu
- Większe ciśnienie za granicą i mniejsza prędkość drgań
- Przejście do mniejszej impedancji odwraca ciśnienie odbite
- Brak odbicia mimo innej gęstości i długości fali
Komentarze (0)
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto