v2.0.9818.20647
Fizyka dla każdego
Akustyka: impedancja, odbicie i pomiar fali · 2 min czytania

Ile energii przechodzi przez granicę ośrodków?

Przechodząca fala może mieć większą amplitudę ciśnienia, choć przenosi tylko część energii padającej. Policzymy udziały mocy, odwrócimy kierunek padania i porównamy dwa różne przypadki niemal całkowitego odbicia.

Opublikowano: 17.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 0

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(0 głosów) . Jeszcze nie oddano głosów.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Przechodząca fala może mieć większą amplitudę ciśnienia, choć przenosi tylko część energii padającej. Policzymy udziały mocy, odwrócimy kierunek padania i porównamy dwa różne przypadki niemal całkowitego odbicia.

Potrzebne wiadomości: Współczynniki ciśnienia przy prostopadłym padaniu, natężenie płaskiej fali i przekształcanie nierówności.

Najpierw ustalamy, co porównujemy

Obowiązuje model dwóch jednorodnych, bezstratnych płynów i jednej płaskiej granicy bez dodatkowej warstwy. Padanie jest prostopadłe. Porównujemy dodatnie wielkości natężeń trzech biegnących fal: Ii, Ir i It. Fala odbita niesie energię w przeciwną stronę, dlatego bilans wzdłuż osi x brzmi Ii − Ir = It.

W każdym wzorze P oznacza amplitudę szczytową ciśnienia. Dla fali odbitej znak współczynnika nie wpływa na dodatnią energię, ponieważ pojawia się Pr². Energia zależy jednak także od impedancji:

I_i=\frac{P_i^2}{2z_1},\qquad I_r=\frac{P_r^2}{2z_1},\qquad I_t=\frac{P_t^2}{2z_2}.

Wyprowadzamy udziały odbicia i transmisji

Wprowadzamy duże litery R i T dla udziałów energii. Małe rp i tp nadal oznaczają współczynniki amplitud ciśnienia ze znakiem.

R=\frac{I_r}{I_i}=r_p^2=\frac{(z_2-z_1)^2}{(z_2+z_1)^2}.

Przy transmisji mianowniki natężeń są różne. Po skróceniu Pi²/2 zostaje dodatkowy czynnik z₁/z₂:

T=\frac{I_t}{I_i}=\frac{z_1}{z_2}t_p^2=\frac{4z_1z_2}{(z_1+z_2)^2}.

Sprawdzenie jest algebraiczne: (z₂ − z₁)² + 4z₁z₂ = (z₁ + z₂)², zatem R + T = 1. W bezstratnym modelu nie brakuje energii. Gdy w pomiarze R + T jest inne niż jeden, trzeba sprawdzić także pochłanianie, rozbieżność wiązki, dodatkowe fale i kalibrację czujników, zanim uzna się różnicę za efekt samej granicy.

Amplituda większa od jedności nie daje większej mocy

Jeśli z₂ = 3z₁, mamy rp = 1/2 i tp = 3/2. Sam kwadrat tp wynosi 9/4. Po uwzględnieniu z₁/z₂ = 1/3 dostajemy T = 3/4, a R = 1/4. Przechodzące ciśnienie rośnie, lecz prędkość drgań maleje do połowy padającej, więc średni iloczyn ciśnienia i prędkości przenosi 75% energii.

Wykres R i T w funkcji stosunku impedancji od jednej setnej do stu. T ma maksimum jeden przy równych impedancjach, a R jest tam zerowe. Oś stosunku impedancji jest logarytmiczna.
Krzywe wynikają z dokładnych wzorów dla jednej bezstratnej granicy. Punkty dla z₂/z₁ = 1/3 i 3 mają ten sam podział energii, ale przeciwne znaki rₚ. Powiększ rysunek.

Odwrócenie drogi zachowuje T, ale nie tp

Po zamianie ośrodków miejscami licznik rp zmienia znak, a jego mianownik pozostaje ten sam. Współczynnik transmisji ciśnienia zmienia się, lecz udział T pozostaje równy 4z₁z₂/(z₁ + z₂)². To porównanie dotyczy takich samych padających natężeń. Jednakowe ciśnienia padające w różnych ośrodkach oznaczałyby różne natężenia.

Dwie granice całkowitego odbicia

Gdy z₂/z₁ dąży do nieskończoności, rp dąży do +1. Ciśnienie na granicy zbliża się do 2Pi, a prędkość do zera. Jest to idealizacja granicy sztywnej. Średnia moc przekazywana przez nią zanika, mimo dużego ciśnienia.

Gdy z₂/z₁ dąży do zera, rp dąży do −1. Całkowite ciśnienie akustyczne na granicy zanika, a prędkość zbliża się do 2Ui. Jest to idealizacja granicy o zerowym ciśnieniu akustycznym. Ponownie R dąży do 1 i T do 0. Te dwa zakończenia mają taki sam bilans energii, lecz odwrotne role węzła ciśnienia i węzła prędkości.

Skończone z₁ i z₂ dają T > 0. Wzory w punktach z₂ = 0 lub z₂ = ∞ rozumiemy jako granice, nie rzeczywiste parametry materiału. W szczególności wylot rury do wolnej przestrzeni ma impedancję promieniowania; nie jest dla wszystkich częstotliwości idealną powierzchnią p = 0.

Gdzie kończy się ten rachunek?

Wszystkie udziały odnoszą się do zadanej fali padającej. Źródło o rzeczywistym oporze wewnętrznym może reagować na wracającą falę i zmieniać emitowaną amplitudę. Porównując doświadczenia po wymianie zakończenia, trzeba więc kontrolować falę padającą, a nie tylko nastawę głośnika.

Zadania do tego tematu

Dalsza lektura

Materiał referencyjny

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (0)

Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Teoria Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.