Ładunek przy uziemionej płaszczyźnie: metoda obrazów i energia
Nie znamy z góry rozkładu ładunku na metalu przyciągającym pobliską naładowaną cząstkę. Pokażemy, jak zastąpić jego wpływ jednym ładunkiem pozornym, sprawdzić warunek uziemienia i obliczyć siłę. Przy energii trzeba zachować ostrożność: układ rzeczywisty nie jest parą dwóch niezależnych ładunków.
W tym materiale
Nie znamy z góry rozkładu ładunku na metalu przyciągającym pobliską naładowaną cząstkę. Pokażemy, jak zastąpić jego wpływ jednym ładunkiem pozornym, sprawdzić warunek uziemienia i obliczyć siłę. Przy energii trzeba zachować ostrożność: układ rzeczywisty nie jest parą dwóch niezależnych ładunków.
Potrzebne wiadomości: Potencjał ładunku punktowego, superpozycja, przewodnik w równowadze, praca siły i całka oznaczona.
Co dokładnie zastępuje ładunek pozorny?
Rozpatrzmy idealny przewodnik zajmujący półprzestrzeń z ≤ 0. Jego powierzchnia jest płaska, nieskończona i uziemiona. Potencjał powierzchni utrzymujemy równy zero. W próżni nad nią znajduje się punktowy ładunek q w (0, 0, h), gdzie h > 0. Przewodnik jest w równowadze elektrostatycznej: wewnątrz pole wynosi zero, a na powierzchni pole nie ma składowej stycznej.
Ładunek q powoduje przegrupowanie ładunków metalu i przepływ między metalem a ziemią. Nie zakładamy więc, że przewodnik pozostaje elektrycznie obojętny. Jego powierzchniowej gęstości ładunku σ nie znamy. Spróbujemy najpierw wyznaczyć pole bez odgadywania każdego fragmentu σ.
Budujemy pole spełniające warunek brzegowy
Usuńmy metal z pomocniczego zadania obliczeniowego i umieśćmy ładunek −q w punkcie (0, 0, −h). Tę pomocniczą wielkość nazywamy ładunkiem pozornym, a sposób obliczenia metodą obrazów. Nie umieszczamy prawdziwej cząstki w metalu.
Niech ρ = √(x² + y²) oznacza odległość od osi z. Potencjał pary jest równy:
\varphi(\rho,z)=kq\left[\frac1{\sqrt{\rho^2+(z-h)^2}}-\frac1{\sqrt{\rho^2+(z+h)^2}}\right].
Na z = 0 oba mianowniki są jednakowe, więc φ = 0 w każdym punkcie powierzchni, a nie tylko pod ładunkiem. W obszarze z > 0 mamy właściwe rzeczywiste źródło q i żadnych dodatkowych ładunków. Potencjał zanika w nieskończoności. Twierdzenie o jednoznaczności rozwiązania zagadnienia elektrostatycznego z zadanym potencjałem na brzegu pozwala więc utożsamić to pole z rzeczywistym polem nad metalem.
Utożsamienie obowiązuje wyłącznie po stronie z > 0. W rzeczywistym przewodniku pole wynosi zero; w pomocniczym zadaniu pod płaszczyzną jest niezerowe. Rysunek pary nie daje prawa do przypisywania fizycznego znaczenia całej dolnej półprzestrzeni.
Siła: odległość od obrazu to 2h
Siłę na q obliczamy z pola wywołanego przez metal. W reprezentacji obrazowej jest to pole ładunku −q. Nie dodajemy własnego pola punktowego q w jego własnym położeniu. Odległość między q i jego obrazem wynosi 2h:
\vec F=-\frac{kq^2}{(2h)^2}\hat z=-\frac{kq^2}{4h^2}\hat z.
Wektor ẑ wskazuje od metalu na zewnątrz, więc minus oznacza przyciąganie. Wynik zawiera q²: również ujemny q jest przyciągany, ponieważ wtedy obraz i indukowany ładunek mają znak dodatni. Po zmniejszeniu h dwukrotnie wartość siły rośnie czterokrotnie. Wstawienie h zamiast 2h zawyżyłoby wynik cztery razy.
Energia: dlaczego nie wolno po prostu użyć energii pary?
Przy zbliżaniu q do przewodnika przemieszcza się także jego matematyczny obraz, a rzeczywisty rozkład σ zmienia się. Nie mamy dwóch niezależnych rzeczywistych ładunków o zadanych położeniach. Najbezpieczniej wyznaczyć energię oddziaływania z pracy znanej siły.
Przesuwajmy q bardzo powoli wzdłuż z, z nieskończoności do wysokości h. Siła zewnętrzna równoważąca przyciąganie ma dodatnią składową kq²/(4z²), natomiast przemieszczenie w drodze ku metalowi jest ujemne. Ustalając Ep(∞) = 0, dostajemy:
E_p(h)=W_{\mathrm{zew}}=\int_\infty^h\frac{kq^2}{4z^2}\,dz=-\frac{kq^2}{4h}.
To energia oddziaływania zależna od h, po odjęciu stałych energii własnych. Nie utożsamiamy ujemnej liczby z całkowitą dodatnią całką ε₀E²/2 obejmującą osobliwe pole punktowej cząstki.
Potencjał indukowany w miejscu q ma wartość φind = −kq/(2h). Zatem Ep = qφind/2. Użycie pełnego qφind dałoby wynik dwa razy za duży co do wartości bezwzględnej. Nie zmniejszamy jednak o połowę siły: jej poprawna wartość już wynika z pełnego pola obrazu.
Kontrola jest prosta: −dEp/dh = −kq²/(4h²), zgodnie z obliczeniem Coulomba. Energia pary q i −q wynosiłaby −kq²/(2h); różniczkowanie tej wielkości po wspólnym parametrze h liczy ruch obu ładunków pomocniczej pary, a nie pracę przy przesuwaniu jednego rzeczywistego q.
Rozkład ładunku na powierzchni
W dowolnym punkcie płaszczyzny odległość od każdego źródła obrazu to R = √(ρ² + h²). Składowe styczne ich pól się znoszą, a normalne są zgodne. Tuż nad powierzchnią:
E_z(\rho,0^+)=-\frac{2kqh}{(\rho^2+h^2)^{3/2}}.
Z warunku skoku pola na powierzchni przewodnika σ = ε₀Ez, przy normalnej skierowanej na zewnątrz. Po użyciu 2kε₀ = 1/(2π) otrzymujemy:
\sigma(\rho)=-\frac{qh}{2\pi(\rho^2+h^2)^{3/2}}.
σ ma jednostkę C/m². Dla q > 0 jest ujemna i największa co do wartości bezwzględnej bezpośrednio pod q. Nie jest stała na całej płycie. Całkowity indukowany ładunek nie siedzi w jednym punkcie −h, mimo że jedno źródło pozorne odtwarza jego pole nad powierzchnią.
Całka po kole sprawdza lokalny wynik
Pierścień o promieniu ρ i szerokości dρ ma pole 2πρ dρ. Ładunek w kole o promieniu R wynosi:
Q(R)=\int_0^R\sigma(\rho)\,2\pi\rho\,d\rho=-q\left(1-\frac h{\sqrt{R^2+h^2}}\right).
Dla R = 0 dostajemy zero, bo koło ma zerowe pole. Gdy R rośnie bez ograniczenia, Q(R) dąży do −q. Ta ostatnia wartość jest skutkiem nieskończonej geometrii i warunku uziemienia. Nie wolno przypisać jej automatycznie małej, izolowanej neutralnej płytce: taka płytka nie może pobrać netto ładunku z ziemi.
Model nie opisuje bez zmian skończonych krawędzi, dielektryka ani ruchu tak szybkiego, że nie można przyjąć równowagi elektrostatycznej. Zbliżanie punktowego q do h = 0 również wykracza poza opis realnej cząstki i powierzchni. W obliczeniach zakładamy h > 0 i podaną idealizację.
Warunek brzegowy, pole oraz rozkład σ: MIT OCW, Markus Zahn, Lecture 5: Method of Images. Rozróżnienie energii rzeczywistego układu i pary obrazowej: Richard Fitzpatrick, The method of images, University of Texas at Austin. Rachunek pracy powyżej samodzielnie sprawdza współczynnik 1/2.
Zadania do tego tematu
- Siła przyciągania do uziemionego metalu: h czy 2h?
- Praca przy zbliżaniu ładunku: skąd bierze się połowa qφ?
- Gdzie na metalu mieści się połowa indukowanego ładunku?
Komentarze (0)
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto