Maszyna Atwooda z masywnym krążkiem: więzy, bezwładność i naprężenia
Dwie masy połączone liną poruszają się razem, a krążek również trzeba rozpędzić. Jeden parametr wystarczy, aby zapisać energię całego układu. Po znalezieniu przyspieszenia odzyskamy różne naprężenia po obu stronach liny.
W tym materiale
Dwie masy połączone liną poruszają się razem, a krążek również trzeba rozpędzić. Jeden parametr wystarczy, aby zapisać energię całego układu. Po znalezieniu przyspieszenia odzyskamy różne naprężenia po obu stronach liny.
Potrzebne wiadomości: Równanie Lagrange’a, energia obrotu, moment bezwładności, druga zasada dynamiki ruchu postępowego i obrotowego.
Co dokładnie uznajemy za idealne?
Dwie masy m₁ i m₂ wiszą po przeciwnych stronach krążka o promieniu R i momencie bezwładności I względem nieruchomej osi. Lina jest nieważka, nierozciągliwa i stale napięta. Nie ślizga się po krążku. Pomijamy opór powietrza i tarcie w łożysku, ale nie wymagamy braku przyczepności między liną a krążkiem: to ona przenosi moment siły bez poślizgu.
Rozpatrujemy odcinek ruchu, zanim masa dotknie podłoża albo krążka. Jeżeli lina rozciąga się, ślizga albo luzuje, poniższe więzy przestają opisywać układ. Samo użycie funkcji Lagrange’a nie usuwa tych ograniczeń modelu.
Jedna współrzędna zamiast trzech
Niech x będzie przemieszczeniem masy m₁ w dół od położenia początkowego. Masa m₂ przesuwa się wtedy o x w górę. Wartości prędkości obu mas są równe |ẋ|. Z braku poślizgu wynika prędkość kątowa krążka o wartości |ẋ|/R. Znak obrotu można ustalić na rysunku, lecz w energii występuje kwadrat.
E_k=\tfrac12m_1\dot x^2+\tfrac12m_2\dot x^2+\tfrac12I\left(\frac{\dot x}{R}\right)^2=\tfrac12\left(m_1+m_2+\frac I{R^2}\right)\dot x^2.
Wyrażenie I/R² ma jednostkę kilograma. Zachowuje się w tym równaniu jak dodatkowa masa bezwładna, choć krążek nigdzie nie opada. Im większy jego moment bezwładności, tym więcej energii potrzeba do uzyskania tej samej prędkości liny.
Przy wzroście x pierwsza masa traci energię m₁gx, a druga zyskuje m₂gx. Po pominięciu stałej:
E_p=(m_2-m_1)gx,\qquad L=\tfrac12\left(m_1+m_2+\frac I{R^2}\right)\dot x^2+(m_1-m_2)gx.
Przyspieszenie z równania Lagrange’a
Pochodna ∂L/∂ẋ to nawias z masami pomnożony przez ẋ. Wszystkie parametry są stałe, więc pochodna po czasie zastępuje ẋ przez ẍ. Z kolei ∂L/∂x = (m₁ − m₂)g:
\left(m_1+m_2+\frac I{R^2}\right)\ddot x=(m_1-m_2)g,\qquad a=\frac{(m_1-m_2)g}{m_1+m_2+I/R^2}.
Jeżeli m₁ > m₂, wynik a jest dodatni: pierwsza masa przyspiesza w dół. Dla równych mas a = 0; układ puszczony z bezruchu pozostaje nieruchomy, a już poruszający się idealny układ zachowuje prędkość. Dla I = 0 odzyskujemy znany model krążka bez bezwładności. Dla coraz większego I wartość bezwzględna przyspieszenia maleje.
Dlaczego naprężenia po obu stronach są różne?
Wyznaczenie ruchu bez jawnego użycia naprężeń nie oznacza, że te siły są równe. Nazwijmy je N₁ i N₂. Dla pierwszej masy dodatni kierunek jest w dół, dla drugiej w górę. Druga zasada dynamiki daje:
m_1g-N_1=m_1a,\qquad N_2-m_2g=m_2a.
Zatem N₁ = m₁(g − a), N₂ = m₂(g + a). Ich różnica musi rozpędzać krążek:
(N_1-N_2)R=I\frac aR,\qquad N_1-N_2=\frac I{R^2}a.
Dla I > 0 i niezerowego a naprężenia nie mogą być jednakowe. Gdyby je zrównać, moment wypadkowy na krążku byłby zerowy, a założenie rozpędzania bez poślizgu stałoby się sprzeczne. Nieważka lina ma jednakowe naprężenie na każdym swobodnym prostym odcinku; kontakt z krążkiem przenosi rozłożone siły styczne, więc wartości po dwóch stronach mogą się różnić.
Sprawdzenie energii i sens składnika I/R²
Jeśli cięższa masa m₁ opadnie z bezruchu o h, spadek energii potencjalnej całego układu wynosi (m₁ − m₂)gh. Nie jest to samo m₁gh, ponieważ druga masa jednocześnie się podnosi. Bilans daje:
(m_1-m_2)gh=\tfrac12\left(m_1+m_2+\frac I{R^2}\right)v^2.
Po wstawieniu wzoru na a otrzymujemy v² = 2ah. Dwa niezależne sposoby — energia i stałe przyspieszenie — dają ten sam wynik. Dla jednorodnego pełnego krążka I = MR²/2, więc I/R² = M/2. Dla cienkiej obręczy o tej samej masie I = MR² i wkład wynosi M. Rozmieszczenie masy, a nie sam promień, decyduje wtedy o różnicy przyspieszeń.
Czy z większego promienia zawsze wynika mniejsze przyspieszenie?
Nie. Jeśli porównujesz geometrycznie podobne pełne krążki o tej samej masie, I rośnie jak R² i iloraz I/R² pozostaje równy M/2. Jeśli zmieniasz promień nawijania na tym samym sztywnym kole o ustalonym I, wówczas I/R² się zmienia. To dwa różne porównania.
Zadania do tego tematu
- Dwie masy i pełny krążek: przyspieszenie, naprężenia oraz energia
- Wyznacz moment bezwładności krążka z przyspieszenia mas
- Pełny krążek i obręcz: ta sama masa, różne przyspieszenia
Komentarze (0)
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto