Dwie wagi pod belką: odtwórz ciężar i położenie ładunku
Wskazania dwóch wag pozwalają odtworzyć nieznany ciężar i jego położenie. Sprawdzimy, co zmienia tarowanie, dlaczego jeden odczyt może maleć i czego nie da się ustalić nawet z idealnego pomiaru.
W tym materiale
Wskazania dwóch wag pozwalają odtworzyć nieznany ciężar i jego położenie. Sprawdzimy, co zmienia tarowanie, dlaczego jeden odczyt może maleć i czego nie da się ustalić nawet z idealnego pomiaru.
Potrzebne wiadomości: Suma sił, moment siły, ramię względem wybranego punktu i proste przekształcenia równań.
Co można odczytać z dwóch podpór?
Połóż sztywną deskę na dwóch wagach. Przesunięcie przedmiotu w prawo zwykle zwiększa wskazanie prawej wagi i zmniejsza lewej. Suma odczytów się przy tym nie zmienia. Dwie liczby niosą więc dwie informacje: ile łącznie waży układ i gdzie działa jego zastępczy ciężar. Możemy wykorzystać je do zadania odwrotnego: odtworzyć ciężar oraz położenie dołożonego przedmiotu.
Zakładamy poziomą, nieruchomą belkę i wyłącznie pionowe siły. Podpory jedynie naciskają od dołu; nie przyklejamy ani nie przykręcamy do nich belki. Odczyty wyrażamy w niutonach. Jeśli waga podaje masę w kilogramach, wskazanie trzeba najpierw przeliczyć na siłę w przyjętym polu grawitacyjnym. Podstawowy rachunek momentów jest omówiony w lekcji Moment siły i równowaga belki; tutaj wykorzystamy go do interpretacji pomiaru.
Podane dalej odczyty są danymi modelowymi do ćwiczeń, a nie zapisem przeprowadzonego pomiaru. W rzeczywistym doświadczeniu trzeba osobno określić niepewności i sprawdzić wyzerowanie przyrządów.
Położenie i ramię to różne liczby
Wybieramy oś wzdłuż belki, z zerem na lewym końcu. Podpory są w a i b, przy a < b. Ciężar samej belki oznaczamy Q, a położenie jej środka ciężkości przez c. Dla jednorodnej belki długości L mamy c = L/2. Dodatkowy ciężar P działa w nieznanym x. Reakcje podpór RA i RB są skierowane w górę.
Gdy a = 0,5 m i x = 3,5 m, ramię P względem A wynosi x − a = 3,0 m. Wstawienie do bilansu samego 3,5 m oznaczałoby liczenie od innego punktu. Wszystkie ramiona w jednym równaniu muszą odnosić się do tego samego miejsca.
Najpierw ciężar, potem położenie
Z równowagi pionowych sił otrzymujemy RA + RB = Q + P. Ciężar belki jest znany, więc:
P=R_A+R_B-Q.
Liczymy momenty względem A; dodatni znak przypisujemy obrotowi przeciwnemu do wskazówek zegara. Lewa reakcja ma zerowe ramię:
R_B(b-a)-Q(c-a)-P(x-a)=0.
Po przeniesieniu znanych wyrazów i podzieleniu przez P dostajemy:
P(x-a)=R_B(b-a)-Q(c-a),\qquad x=a+\frac{R_B(b-a)-Q(c-a)}{P}.
Licznik ułamka ma jednostkę N·m, a mianownik N, więc ułamek jest długością. Dopiero dodanie a zamienia ramię względem A w położenie od lewego końca.
Przykład: przedmiot na wystającym końcu
Belka długości 4 m waży Q = 60 N. Podpory są w a = 0,5 m i b = 3 m. Wagi wskazują RA = 6 N i RB = 144 N. Ciężar dodatkowy wynosi P = 6 + 144 − 60 = 90 N. Jego położenie:
x=0{,}5+\frac{144\cdot2{,}5-60\cdot1{,}5}{90}=0{,}5+3{,}0=3{,}5\ \mathrm m.
Przedmiot leży pół metra za prawą podporą. Nie oznacza to jeszcze przewrócenia: sama belka tworzy przeciwny moment. Kontrola względem B daje 60·1 − 90·0,5 − 6·2,5 = 0 N·m. Obie rzeczywiste reakcje pozostają dodatnie.
Co zmienia tarowanie?
Przed dołożeniem przedmiotu odczyty tej samej belki wynoszą RA0 = 24 N i RB0 = 36 N. Jeżeli teraz wyzerujemy obie wagi, po dołożeniu 90 N zobaczymy zmiany ΔRA = −18 N i ΔRB = +108 N. Minus oznacza spadek wcześniejszego nacisku. Lewa podpora nadal naciska siłą 24 − 18 = 6 N.
Odejmując równania pustej i obciążonej belki, usuwamy jej ciężar:
P=\Delta R_A+\Delta R_B,\qquad x=a+\frac{\Delta R_B(b-a)}{P}.
Ta metoda wymaga niezmienionych podpór i położenia belki. Nie wolno porównywać odczytu po przesunięciu podpory z wcześniejszą tarą, jakby zmienił się tylko ładunek. Jeśli waga nie pokazuje ujemnych zmian, potrzebne będą zapisane odczyty bez tarowania.
Kiedy dwóch odczytów nie wystarcza?
Dla P = 0 nie ma dołożonego ciężaru i nie da się wyznaczyć jego położenia: dzielilibyśmy przez zero. Gdy suma odczytów jest mniejsza od Q, dane nie pasują do modelu jednego dodatkowego ciężaru skierowanego w dół. Trzeba sprawdzić tarę, jednostki, kontakt podpór i ewentualne inne siły.
Jeżeli dokładamy kilka przedmiotów, dwie wagi wyznaczą ich łączny ciężar oraz położenie zastępczego obciążenia, a nie osobne położenie każdego. Różne rozkłady mogą dać identyczne odczyty. Przy małym P błędy odczytów stają się szczególnie istotne, ponieważ we wzorze na x dzielimy przez małą różnicę dużych liczb. Sama długa liczba na kalkulatorze nie dowodzi dokładnego pomiaru.
Próba w pracowni
W pracowni dwóch podpór zapisz odczyty dla trzech położeń tego samego ładunku. Na czas obliczeń zasłoń wartość x, odtwórz ją z odczytów i sprawdź bilans względem drugiej podpory. Powtórz próbę z P = 0: program nie powinien podawać fikcyjnej pozycji nieobecnego ładunku. Wyniki można zachować w notatniku i pliku CSV.
Źródła i konwencje
Warunki równowagi i wybór punktu liczenia momentów: OpenStax, University Physics 1, §12.2. Polskie nazewnictwo i rozdzielenie równowagi sił od równowagi momentów: ZPE, Warunki równowagi bryły sztywnej, materiał Politechniki Warszawskiej. Przykłady i rysunki są własnym opracowaniem.
Zadania do tego tematu
- Odtwórz ciężar i położenie przedmiotu z dwóch wag
- Ujemne wskazanie po tarowaniu a rzeczywisty nacisk
- Dwa różne rozkłady dają te same wskazania
Komentarze (0)
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto