v2.0.9818.20647
Fizyka dla każdego
Statyka doświadczalna: odczyty podpór i granice kontaktu · 4 min czytania

Wystający koniec belki: dozwolone położenia i utrata kontaktu

Równania mogą zwrócić ujemną reakcję, choć podpora nie potrafi ciągnąć belki. Wyznaczymy cały zakres położeń obciążenia, rozróżnimy granicę kontaktu od dodatniego nacisku i sprawdzimy, co rzeczywiście wiadomo po przekroczeniu progu.

Opublikowano: 17.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 0

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(0 głosów) . Jeszcze nie oddano głosów.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Równania mogą zwrócić ujemną reakcję, choć podpora nie potrafi ciągnąć belki. Wyznaczymy cały zakres położeń obciążenia, rozróżnimy granicę kontaktu od dodatniego nacisku i sprawdzimy, co rzeczywiście wiadomo po przekroczeniu progu.

Potrzebne wiadomości: Reakcje podpór, równowaga momentów i rozwiązywanie prostych nierówności.

Czy ładunek poza podporą musi przewrócić belkę?

Nie zawsze. Ciężar odcinka po drugiej stronie może równoważyć jego moment. Pytanie brzmi nie tylko „czy da się rozwiązać równania?”, lecz także „czy podpory potrafią działać takimi siłami?”. Podpora stykająca się z belką od dołu może ją pchać w górę. Bez zamocowania nie może ciągnąć jej w dół.

Rozważamy jednorodną belkę długości L, o ciężarze Q i środku w c = L/2. Podpory leżą w a i b, po obu stronach c. Dodatkowy ciężar P > 0 można przesuwać wzdłuż belki. Szukamy całego przedziału dozwolonych położeń, a nie reakcji dla jednej wybranej pozycji. Ruch po przewróceniu i ugięcie belki nie należą do tego modelu.

Dwa równania i dwa warunki kontaktu

Moment względem A wyznacza prawą reakcję; moment względem B — lewą:

R_B=\frac{Q(c-a)+P(x-a)}{b-a},\qquad R_A=\frac{Q(b-c)+P(b-x)}{b-a}.

Przy przesuwaniu P w prawo RB rośnie, a RA maleje o tę samą wartość. Ich suma pozostaje Q + P. Dla x > b składnik P(b − x) jest ujemny: dodatkowy ciężar działa po przeciwnej stronie B niż ciężar środka belki. Ten minus ma sens geometryczny.

Równania opisują zakładaną poziomą równowagę tylko wtedy, gdy RA ≥ 0 i RB ≥ 0. Ponieważ b − a oraz P są dodatnie, nierówności można kolejno przekształcić:

Q(b-c)+P(b-x)\geq0\quad\Rightarrow\quad x\leq b+\frac{Q(b-c)}{P},

Q(c-a)+P(x-a)\geq0\quad\Rightarrow\quad x\geq a-\frac{Q(c-a)}{P}.

Łączymy oba ograniczenia i przecinamy wynik z rzeczywistą długością belki:

x\in\left[a-\frac{Q(c-a)}{P},\ b+\frac{Q(b-c)}{P}\right]\cap[0,L].

Końce tego przedziału mogą odpowiadać zerowej reakcji. Wnętrze daje dodatnie reakcje obu podpór. Dla P = 0 nie stosujemy wzoru zawierającego dzielenie przez P; znika dodatkowe obciążenie, a jego „położenie” nie ma znaczenia.

Dla podpór w 1 m i 3 m, ciężaru belki 60 N i ładunku 120 N reakcja A maleje od 210 N o 60 N na każdy metr, a reakcja B rośnie od minus 30 N o 60 N na metr. Kontakt obu podpór jest możliwy od 0,5 m do 3,5 m.
Ciągłe odcinki opisują dopuszczalną równowagę. Przerywane przedłużenia są tylko wynikiem algebraicznym po utracie założenia kontaktu; nie oznaczają ujemnego nacisku. Powiększ rysunek.

Przykład: granica nie jest przedziałem dowolnie małych sił

Niech L = 4 m, Q = 60 N, a = 1 m, b = 3 m oraz P = 120 N. Dolna granica wynosi 1 − 60/120 = 0,5 m, górna 3 + 60/120 = 3,5 m. Dla x = 3,4 m reakcje to 6 N i 174 N. Dla x = 3,5 m lewa reakcja staje się dokładnie zerowa, a prawa wynosi 180 N. Jest to równowaga graniczna w podanym położeniu: dalsze przesunięcie w prawo usuwa możliwość utrzymania kontaktu A.

Trzy położenia ładunku 120 N na belce o ciężarze 60 N: x równe 3,4 m daje reakcję A 6 N; przy 3,5 m reakcja A jest zerowa; przy 3,6 m równowaga wymagałaby minus 6 N, co jest niemożliwe dla swobodnej podpory.
Zerowa reakcja wyznacza granicę. Po jej przekroczeniu nie przenosimy statycznej wartości drugiej reakcji do modelu ruchu. Powiększ rysunek.

Dla x = 3,6 m równanie daje RA = −6 N. To nie jest siła, którą podpora rzeczywiście wywiera. Wynik odrzuca założenie poziomego spoczynku na obu podporach. Kontakt po lewej nie może być utrzymany. Nie wolno po prostu zmienić −6 N na zero i pozostawić drugiej „reakcji” 186 N: taka para nie spełnia już nawet sumy sił dla spoczynku.

Nie wolno również ogłosić, że druga reakcja podczas dalszego ruchu musi wynosić 180 N. Po rozpoczęciu obrotu środek masy może mieć przyspieszenie pionowe, a reakcję trzeba policzyć z równań dynamiki. Nasz model jej wtedy nie wyznacza. Potrafimy natomiast wskazać moment samych ciężarów względem B:

M_B=60\cdot1-120\cdot0{,}6=-12\ \mathrm{N\,m}.

Minus oznacza tendencję do obrotu zgodnego z ruchem wskazówek zegara — prawy koniec opada.

Ten sam warunek zapisany przez środek ciężkości

Wypadkowy ciężar Q + P działa w:

x_S=\frac{Qc+Px}{Q+P}.

Podstawienie do wzorów na reakcje daje RA = (Q + P)(b − xS)/(b − a) i RB = (Q + P)(xS − a)/(b − a). Obie reakcje są nieujemne dokładnie wtedy, gdy a ≤ xS ≤ b. Ładunek może leżeć poza podporami, jeśli środek ciężkości całego układu jeszcze mieści się między nimi. To rozwinięcie warunku omawianego w lekcji Środek masy i przewracanie.

Jak zbadać granicę bez zgadywania?

W pracowni belki ustaw powyższe dane. Zapisz próby przy 3,4 m, 3,5 m i 3,6 m. Porównaj komunikat, reakcje i xS. Następnie podwój sam P: dozwolony przedział zwęzi się, bo dołożony ciężar silniej przesuwa wspólny środek. Podwojenie obu ciężarów Q i P zwiększy reakcje dwukrotnie, lecz nie zmieni granicznych położeń.

Jeżeli potrzebujesz dodatniego nacisku z zapasem, postaw ostrzejszy warunek, np. RA ≥ 10 N, zamiast uznawać samo zero za wystarczające. Takie ograniczenie rozwiązujemy w ostatnim zadaniu. Nie jest ono oceną nośności materiału ani projektu konstrukcji: tu badamy wyłącznie warunki równowagi i kontaktu.

Źródła i zakres

Połączenie warunków sił i momentów oraz rola środka ciężkości: OpenStax, University Physics 1, §12.1 i ZPE, Warunki równowagi bryły sztywnej. Wyprowadzenie przedziału, dane, rozwiązania i diagramy są własnym opracowaniem.

Zadania do tego tematu

Dalsza lektura

Materiał referencyjny

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (0)

Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Teoria Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.