v2.0.9817.20094
Fizyka dla każdego
Relatywistyczne kierunki wiązek, czasy sygnałów i aberracja światła · 2 min czytania

Brak przesunięcia linii: jedno wskazanie, dwie szybkości

Opublikowano: 17.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 0

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(0 głosów) . Jeszcze nie oddano głosów.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Znana linia źródła ma częstotliwość własną f₀. Źródło może poruszać się wzdłuż +x z nieznanym 0 ≤ β < 1. W laboratorium kierunek biegu odebranego promienia tworzy z +x kąt θ = 60°. Pomiar daje f = f₀. Znajdź wszystkie dopuszczalne β i odpowiadające im θ′. Następnie wyznacz największą wartość f/f₀ możliwą przy tym samym θ = 60° i zakresie β. Czy hipotetyczny odczyt f/f₀ = 1,20 pasowałby do modelu? Pomijamy grawitację i wszelkie inne przesunięcia linii.

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Wskazówka

Użyj D = √(1 − β²)/(1 − β/2). Mianownik jest dodatni, więc możesz podnieść obie strony D = 1 do kwadratu, a potem sprawdzić wszystkie pierwiastki. Do maksimum wygodna jest pochodna ln D.

Rozwiązanie

Jednakowe częstotliwości nie wymuszają β = 0

Przy cos 60° = 1/2 równanie D = 1 ma postać √(1 − β²) = 1 − β/2. Dla 0 ≤ β < 1 obie strony są nieujemne, a prawa jest nawet większa od 1/2. Kwadratowanie nie zmienia więc warunku znaku:

1-\beta^2=1-\beta+\frac{\beta^2}{4},\qquad \beta\left(1-\frac54\beta\right)=0.

Dostajemy β = 0 lub β = 4/5 = 0,80. Dla pierwszego D = 1 oczywiście. Dla drugiego √(1 − 0,64)/(1 − 0,40) = 0,60/0,60 = 1, więc również jest to rozwiązanie wyjściowego równania.

Co działo się z kierunkiem w układzie źródła?

Przy β = 0 układy pokrywają się i θ′ = 60°. Przy β = 0,80:

\cos\theta'=\frac{0{,}50-0{,}80}{1-0{,}80\cdot0{,}50}=-\frac12,\qquad \theta'=120^\circ.

W drugim przypadku promień miał w źródle składową wsteczną, a w laboratorium ma składową w przód. Jeżeli z niezależnego pomiaru wiadomo, że β > 0, pozostaje β = 0,80. Bez takiej informacji sam brak przesunięcia nie rozdziela tych dwóch możliwości.

Jaka częstotliwość jest w ogóle możliwa pod tym kątem?

Różniczkujemy logarytm dodatniego D:

\frac{d\ln D}{d\beta}=-\frac{\beta}{1-\beta^2}+\frac{1/2}{1-\beta/2}=\frac{1/2-\beta}{(1-\beta^2)(1-\beta/2)}.

Mianownik jest dodatni w dopuszczalnym przedziale. D rośnie do β = 1/2, a następnie maleje; przy β → 1 dąży do zera. Maksimum wynosi:

D_{\max}=\frac{\sqrt{1-1/4}}{1-1/4}=\frac{2}{\sqrt3}\approx1{,}154701.

Odczyt 1,20 przekracza tę granicę. Przy podanym kierunku i założeniach nie istnieje żadna dopuszczalna β, która go wyjaśni. W rzeczywistym pomiarze należałoby sprawdzić kąt, rozpoznanie linii, kalibrację i założenia modelu, zamiast przyjmować pierwiastek zespolony za prędkość.

Wynik: D = 1 dopuszcza spoczynek albo β = 0,80; kąty źródłowe to odpowiednio 60° i 120°. Największe D przy θ = 60° wynosi około 1,15470, więc 1,20 jest niezgodne z tym modelem.

Powiązana teoria

Aberracja światła: dwa kąty poprzeczne i skupienie kierunków fotonów

Dalsza lektura

Materiał referencyjny

Najpierw spróbuj samodzielnie. Zapisz dane, wybierz prawa fizyczne i sprawdź jednostki. Przejdź do zadań ze sprawdzaniem odpowiedzi »

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (0)

Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Zadania Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.