Zadanie 5 - Pole Grawitacyjne - wysokość orbity
Obliczyć wysokość orbity kołowej nad równikiem Ziemi dla satelity, który poruszając się w kierunku wschodnim w ciągu doby dwukrotnie przelatuje nad tym samym punktem Ziemi.
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
W tym zadaniu
1. Przelot nad miejscem na Ziemi a pełny obieg Ziemi
Obserwator na równiku również się porusza: obraca się razem z Ziemią. Gdy satelita leci na wschód, musi nadrobić nie tylko pełny kąt 2π, lecz także kąt, o który w tym czasie przesunął się obserwator. Dwa przeloty nad tym samym punktem w ciągu doby nie oznaczają zatem dwóch obiegów w układzie inercjalnym.
Zakładamy kołową orbitę równikową, zwrot zgodny z obrotem Ziemi i dwa kolejne powroty nad ten sam punkt w każdym przedziale jednej doby. Pomijamy opór atmosfery, spłaszczenie Ziemi i perturbacje od innych ciał. Dodatni zwrot kątów wybieramy na wschód.
2. Najpierw ruch względny
Niech Ω oznacza prędkość kątową obrotu Ziemi, a ω — prędkość kątową satelity względem układu inercjalnego. Różnica kątów między satelitą i punktem na Ziemi zmienia się z prędkością ω − Ω. Od jednego przelotu do następnego ta różnica musi wzrosnąć o 2π:
(\omega-\Omega)\,\Delta t=2\pi.
Dwa przeloty na dobę dają odstęp Δt = D/2, gdzie D jest długością doby użytej przy liczeniu przelotów. Oznaczmy okres obrotu Ziemi względem gwiazd przez TZ. Otrzymujemy:
\omega-\Omega=\frac{4\pi}{D},\qquad \Omega=\frac{2\pi}{T_Z},\qquad \frac1T=\frac1{T_Z}+\frac2D.
Szukany T jest okresem jednego obiegu satelity względem gwiazd. Przy szkolnym przybliżeniu D = TZ = 24 h dostaniemy:
\frac1T=\frac1{24\,\mathrm h}+\frac2{24\,\mathrm h}=\frac3{24\,\mathrm h},\qquad T=8\,\mathrm h.
Kontrola jest prosta: w ciągu jednej tak rozumianej doby satelita wykonuje trzy obiegi, a punkt na Ziemi jeden obrót. Różnica to dwa obiegi względem punktu, czyli właśnie dwa powroty. Okres 12 h dawałby w tym przybliżeniu tylko jeden taki powrót na dobę.
3. Okres pozwala wyznaczyć promień orbity
Teraz przechodzimy do układu inercjalnego. Siła grawitacji zapewnia przyspieszenie dośrodkowe. Nie dodajemy przeciwnej, rzeczywistej siły odśrodkowej:
\frac{GM_Zm}{r^2}=m\omega^2r=m\frac{4\pi^2r}{T^2}.
Dzielimy przez masę satelity i mnożymy przez r². Następnie wyznaczamy r:
GM_Z=\frac{4\pi^2r^3}{T^2},\qquad r=\sqrt[3]{\frac{GM_ZT^2}{4\pi^2}},\qquad h=r-R_Z.
Promień r mierzymy od środka Ziemi, a wysokość h od jej powierzchni. Jednostka pod pierwiastkiem to (m³/s²)·s² = m³, więc r rzeczywiście ma jednostkę metra.
4. Wynik liczbowy i dokładniejsze rozróżnienie doby
Przyjmijmy GMZ = 3,986004418·10¹⁴ m³/s² oraz równikowy promień RZ = 6378,137 km. Szkolne T = 8 h = 28 800 s daje w przybliżeniu r = 20 307 km i h = 13 929 km. To orbita znacznie niższa od geostacjonarnej: szybszy obieg wymaga mniejszego promienia.
Jeśli „doba” w treści oznacza dokładnie 86 400 s, uwzględnijmy osobno obrót Ziemi względem gwiazd: TZ ≈ 86 164,0905 s. Nie wolno wtedy jednocześnie podstawić TZ = D. Z wcześniej wyprowadzonego równania:
T=\left(\frac1{86164{,}0905\,\mathrm s}+\frac2{86400\,\mathrm s}\right)^{-1}\approx28773{,}74\,\mathrm s.
r\approx20295{,}05\,\mathrm{km},\qquad h\approx13916{,}92\,\mathrm{km}.
Odpowiedź: około 13,9 tys. km nad równikiem. W szkolnym przybliżeniu okres satelity wynosi 8 h. Dokładniejsze uwzględnienie doby gwiazdowej zmienia wysokość o około 12 km, lecz nie zmienia głównego wniosku: w rachunku trzeba użyć różnicy prędkości kątowych.
A gdyby satelita leciał na zachód?
Zmieniłby się znak jego prędkości kątowej. Względne szybkości kątowe wtedy się dodają. Nie można przenieść wyniku dla ruchu na wschód bez ponownego zapisania warunku kolejnych spotkań.
O dobie gwiazdowej i warunkach orbity geostacjonarnej: ESA — rodzaje orbit.
Najpierw spróbuj samodzielnie. Zapisz dane, wybierz prawa fizyczne i sprawdź jednostki. Przejdź do zadań ze sprawdzaniem odpowiedzi »
← Wróć do działu: Zadania Do góry ↑
Komentarze (3)
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto