Dipol puszczony z bezruchu: szybkość obrotu i małe drgania
Sztywny dipol o p = 6,0·10⁻⁸ C·m obraca się bez tarcia wokół osi przez swój środek, prostopadłej do płaszczyzny ruchu. Jego moment bezwładności wynosi I = 3,0·10⁻⁶ kg·m². Jednorodne, stałe pole ma E = 2,0·10⁴ V/m. Pomijamy inne momenty sił.
a) Dipol puszczono bez prędkości z θ = 90°. Oblicz wartość prędkości kątowej przy pierwszym przejściu przez θ = 0°. b) Czy zatrzyma się w tym położeniu? c) W osobnej próbie początkowy kąt wynosi tylko 5°. Oszacuj okres w przybliżeniu małych drgań. Dlaczego ten sam wzór nie daje dokładnego okresu pierwszej próby?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
W tym zadaniu
Wskazówka
W pierwszej próbie użyj dokładnej różnicy energii −pE cos θ. Dopiero w drugiej zastąp sin θ przez θ w równaniu momentów.
Rozwiązanie
1. Energia potencjalna przechodzi w ruch obrotowy
Na początku cos 90° = 0, a prędkość kątowa wynosi zero, więc całkowita energia względem umówionego poziomu jest zerowa. Przy θ = 0° energia potencjalna wynosi −pE. Zachowanie energii daje:
0=\frac{I\omega^2}{2}-pE,\qquad |\omega|=\sqrt{\frac{2pE}{I}}.
|\omega|=\sqrt{\frac{2\cdot6{,}0\cdot10^{-8}\cdot2{,}0\cdot10^4}{3{,}0\cdot10^{-6}}}=\sqrt{800}\approx28{,}3\ \mathrm{rad/s}.
Energia kinetyczna wynosi 1,20 mJ. Jednostki pod pierwiastkiem to J/(kg·m²) = s⁻². Jeśli dodatni obrót zwiększa θ, podczas tego przejścia ω jest ujemne; policzyliśmy jego wartość bezwzględną.
2. Zerowy moment nie zeruje prędkości
W θ = 0° moment siły znika tylko w tej chwili. Dipol ma największą prędkość i przechodzi na drugą stronę. Następnie pole go hamuje; bez strat osiągnie θ = −90° z zerową prędkością, po czym zawróci. Do zatrzymania na stałe w minimum potrzebny byłby mechanizm odprowadzania energii.
3. Osobna próba z małym wychyleniem
Równanie Iθ̈ = −pE sin θ przy |θ| ≪ 1 rad przechodzi w Iθ̈ = −pEθ. Współczynnik przy θ jest kwadratem częstości własnej:
\omega_0=\sqrt{\frac{pE}{I}}=20{,}0\ \mathrm{rad/s},\qquad T_0=\frac{2\pi}{20{,}0}\approx0{,}314\ \mathrm s.
Kąt 5° wynosi około 0,0873 rad, więc przybliżenie sin θ ≈ θ jest rozsądne dla całego ruchu drugiej próby. Częstość ω₀ i chwilowa prędkość kątowa ω to różne wielkości: pierwsza określa rytm małych drgań, druga tempo obrotu w danej chwili.
4. Dlaczego nie przenosimy okresu na 90°?
Przy 90° mamy θ = π/2 ≈ 1,571, a sin θ = 1. Ich różnica jest duża. Zastąpienie sin θ przez θ przewiduje tam zbyt duży moment przywracający. Okres dużych drgań będzie dłuższy od T₀. W części a nie popełniliśmy tego przybliżenia, ponieważ skorzystaliśmy z dokładnego cos θ w energii. Można więc poprawnie policzyć prędkość dla dużej amplitudy, nie znając dokładnego okresu.
Powiązana teoria
Dipol w polu: moment siły, energia i stateczność równowagi
Dalsza lektura
Najpierw spróbuj samodzielnie. Zapisz dane, wybierz prawa fizyczne i sprawdź jednostki. Przejdź do zadań ze sprawdzaniem odpowiedzi »
← Wróć do działu: Zadania Do góry ↑
Komentarze (0)
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto