Zadanie 2 - drgania i sprężystość - skok na bungee
Skoki na linie, bungee
Przed użyciem liny do skoków dokonano pomiarów zależności wydłużenia liny
od wartości siły rozciągającej. Wyniki zapisano w tabeli.
| Siła F [N] |
550 |
650 |
900 |
1250 |
1850 |
2350 |
| Wydłużenie x [m] |
4 |
5 |
7 |
10 |
14 |
18 |
1. Oblicz średnią wartość współczynnika sprężystości k badanej liny
2. Oblicz wartość prędkości skoczka o masie 65 kg gdy po skoku lina o długości 20 m
jest całkowicie wyprostowana ale jeszcze nie napięta. Opory powietrza pomijamy.
Przyjmij g=10ms^{-2}
3. Oblicz maksymalne wydłużenie liny.
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
W tym zadaniu
1. Model liny i znaczenie danych pomiarowych
Zachowujemy sześć par siła–wydłużenie z pytania i przyjmujemy szkolny model Hooke’a: dla napiętej liny Fs = kx. Dla liny luźnej siła sprężystości wynosi zero; lina nie pcha skoczka. Pomijamy masę liny, opory ruchu i straty energii, a skoczek o masie m = 65 kg rusza z bezruchu. Długość nierozciągniętej liny oznaczymy przez L = 20 m; x będzie jej dodatkowym wydłużeniem, nie całkowitą długością.
Wartości F/x nie są identyczne. Na potrzeby polecenia 1 obliczymy średnią arytmetyczną tych sześciu ilorazów. Nie utożsamiamy jej z wynikiem dowolnej regresji ani nie wyznaczamy niepewności pomiarowej bez danych o przyrządach i sposobie pomiaru.
| i | Fᵢ (N) | xᵢ (m) | kᵢ (N/m) |
|---|---|---|---|
| 1 | 550 | 4 | 137,50 |
| 2 | 650 | 5 | 130,00 |
| 3 | 900 | 7 | 128,57 |
| 4 | 1250 | 10 | 125,00 |
| 5 | 1850 | 14 | 132,14 |
| 6 | 2350 | 18 | 130,56 |
\bar k=\frac16\sum_{i=1}^6\frac{F_i}{x_i}=130{,}628306\ldots\,\mathrm{N/m}\approx130{,}63\,\mathrm{N/m}.
W obliczeniach zachowamy niezaokrągloną średnią, a zaokrąglimy dopiero wyniki końcowe. Dla ostatniego pomiaru 2350/18 = 130,555… N/m, czyli po zaokrągleniu 130,56 N/m.
2. Pierwsze 20 metrów: swobodny spadek
Do chwili wyprostowania liny, gdy x = 0, skoczek spada z bezruchu o wysokość L. Dla skierowanej w dół osi oraz g = 10 m/s²:
L=\frac12gt_0^2,\qquad v_0=gt_0,\qquad t_0=\frac{v_0}{g}.
L=\frac12g\left(\frac{v_0}{g}\right)^2=\frac{v_0^2}{2g}\quad\Longrightarrow\quad v_0=\sqrt{2gL}.
v_0=\sqrt{2\cdot10\,\mathrm{m/s^2}\cdot20\,\mathrm m}=20\,\mathrm{m/s}.
Jednostka pod pierwiastkiem to m²/s², więc wynik jest w m/s. Zapis 20 m/s² oznaczałby przyspieszenie i nie może być odpowiedzią na pytanie o szybkość. Czas tej fazy wynosi t₀ = 2 s, co po podstawieniu daje L = ½·10·2² m = 20 m.
Zachowujemy drugą metodę z pierwotnego rozwiązania: przy braku strat spadek energii potencjalnej ciężkości zmienia się w energię kinetyczną:
mgL=\frac12mv_0^2\quad\Longrightarrow\quad v_0=\sqrt{2gL}.
Masa skraca się w tym etapie. Energia kinetyczna przy x = 0 wynosi 13 000 J.
3. Podczas rozciągania siła ciężkości mg nadal wykonuje pracę
Od chwili x = 0 skoczek przebywa jeszcze drogę x w dół. Siła ciężkości mg wykonuje w tym czasie dodatnią pracę mgx, a energia sprężystości rośnie od zera do ½kx². W najniższym położeniu skoczek na chwilę się zatrzymuje. Bilans energii pomiędzy x = 0 a tym położeniem ma zatem postać:
\frac12mv_0^2+mgx=\frac12\bar kx^2.
Można też od razu porównać start z najniższym położeniem. Wtedy spadek energii potencjalnej dotyczy całej wysokości L + x:
mg(L+x)=\frac12\bar kx^2.
Oba zapisy są równoważne, bo ½mv₀² = mgL. Gdyby pominąć mgx i zrównoważyć jedynie początkowe 13 000 J z energią liny, wyszłoby około 14,11 m. Taki wynik nie spełnia pełnego bilansu: podczas tych dodatkowych metrów grawitacja nie przestaje działać.
4. Równanie kwadratowe i wybór fizycznego pierwiastka
\bar kx^2-2mgx-2mgL=0.
Wstawienie danych z jednostkami daje:
(130{,}628306\ldots\,\mathrm{N/m})x^2-(1300\,\mathrm N)x-26000\,\mathrm J=0.
Każdy składnik ma jednostkę energii: (N/m)·m² = N·m = J. Z wzoru na pierwiastki:
x_{\pm}=\frac{mg\pm\sqrt{m^2g^2+2\bar k\,mgL}}{\bar k}.
Dla dodatnich k, m, g i L pierwiastek w liczniku jest większy od mg. Rozwiązanie ze znakiem minus jest ujemne i odpada: x oznacza rozciągnięcie napiętej liny, a przyjęty wzór Fₛ = kx nie opisuje jej ściskania.
x_{\max}=\frac{mg+\sqrt{m^2g^2+2\bar k\,mgL}}{\bar k}\approx19{,}9358\,\mathrm m\approx19{,}94\,\mathrm m.
Kontrola liczbowa: ½kx² ≈ 25 958,29 J, a mg(L + x) ≈ 25 958,29 J. Na drugą wartość składa się 13 000 J z początkowego spadku i około 12 958,29 J dodatkowej pracy siły ciężkości podczas rozciągania.
5. Skąd w pierwotnym rachunku wynik 20 m?
Jeżeli jawnie zaokrąglimy wcześniej k do 130 N/m, otrzymujemy prostsze równanie:
(130\,\mathrm{N/m})x^2-(1300\,\mathrm N)x-26000\,\mathrm J=0\quad\Longrightarrow\quad x^2-(10\,\mathrm m)x-200\,\mathrm{m^2}=0.
(x-20\,\mathrm m)(x+10\,\mathrm m)=0\quad\Longrightarrow\quad x_{\max}=20\,\mathrm m.
To zgodny wynik przy innym, wyraźnie zadeklarowanym zaokrągleniu. Dla średniej bez wcześniejszego zaokrąglenia wynik 19,9358… m również zaokrągla się do około 20 m przy szkolnej dokładności danych. Zapis 19,94 m służy tutaj porównaniu obliczeń, nie jest deklaracją centymetrowej dokładności rzeczywistego pomiaru.
6. Zatrzymanie nie oznacza równowagi
Przy maksymalnym wydłużeniu v = 0, lecz siła wypadkowa nie jest zerowa. Napięcie kx ≈ 2604 N jest większe od wartości siły ciężkości mg = 650 N, więc przyspieszenie jest skierowane w górę. W osi dodatniej w dół a = g − kx/m ≈ −30,06 m/s². To punkt zwrotny ruchu.
Największa szybkość występuje wcześniej, gdy kx = mg, czyli przy x ≈ 4,976 m. Do tej chwili siła ciężkości mg nadal przeważa nad siłą liny, więc skoczek przyspiesza. Z bilansu energii przy tym x otrzymujemy około 21,21 m/s. Szybkość 20 m/s z polecenia 2 nie jest zatem największą szybkością całego skoku.
Co rzeczywiście wynika z tego modelu?
Odpowiedzi: średnia k ≈ 130,63 N/m; szybkość przy pierwszym wyprostowaniu liny v₀ = 20 m/s; maksymalne dodatkowe wydłużenie x ≈ 19,94 m, czyli w zaokrągleniu około 20 m. Całkowita długość rozciągniętej liny w tej chwili to około 39,94 m.
Największe zmierzone wydłużenie w tabeli to 18 m, a wynik modelu jest większy. Korzystamy więc z ekstrapolacji prawa Hooke’a poza zakres podanych pomiarów; także przebieg siły między x = 0 a pierwszym pomiarem przy 4 m jest założeniem modelu. Rzeczywista lina może mieć nieliniową charakterystykę, straty energii i masę; bez danych o tych własnościach szkolny rachunek nie wyznacza rzeczywistego przebiegu skoku.
Kontrola modelu: zwiększenie k przy tej samej masie i L zmniejsza x; dla coraz mniejszego dodatniego k przewidywane wydłużenie rośnie bez ograniczenia. Wtedy założenie liniowej liny dawno przestałoby być wystarczające. Dla L = 0 i startu z bezruchu przy nierozciągniętej, od początku pionowej linie dodatni punkt zwrotny wynosi 2mg/k, a nie mg/k — to ponownie odróżnia największe wydłużenie od położenia równowagi.
Najpierw spróbuj samodzielnie. Zapisz dane, wybierz prawa fizyczne i sprawdź jednostki. Przejdź do zadań ze sprawdzaniem odpowiedzi »
← Wróć do działu: Zadania Do góry ↑
Komentarze (0)
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto