Twierdzenie Thévenina: cały obwód widziany z dwóch zacisków
Przy zmianie odbiornika nie trzeba za każdym razem rozwiązywać całej sieci. Ustalimy, kiedy można zastąpić jej wnętrze jednym źródłem i opornikiem, jak znaleźć ich parametry oraz czego taki zamiennik nie mówi o prądach i stratach wewnątrz układu.
W tym materiale
Przy zmianie odbiornika nie trzeba za każdym razem rozwiązywać całej sieci. Ustalimy, kiedy można zastąpić jej wnętrze jednym źródłem i opornikiem, jak znaleźć ich parametry oraz czego taki zamiennik nie mówi o prądach i stratach wewnątrz układu.
Potrzebne wiadomości: Prawo Ohma, prawa Kirchhoffa, potencjał węzła, szeregowe i równoległe łączenie oporników. Warto znać model źródła z SEM i oporem wewnętrznym.
Najpierw wyznacz granicę zastępowanego układu
Masz źródło, kilka oporników i dwa przewody prowadzące do odbiornika. Chcesz porównać różne odbiorniki, a wnętrze układu zasilającego pozostaje niezmienione. Otocz to wnętrze umowną granicą i oznacz wyprowadzenia literami A oraz B. Taki układ oglądany przez dwa zaciski nazywamy dwójnikiem. Odbiornik leży poza granicą. Zdejmujemy go przy wyznaczaniu parametrów dwójnika, ale pozostawiamy wszystkie elementy należące do jego wnętrza.
Ustalamy napięcie U=V_A-V_B i prąd I wypływający z A do odbiornika, wracający przez B. Dodatnie U i I oznaczają oddawanie mocy UI przez dwójnik. Gdy zewnętrzny układ wtłacza prąd do A, I jest ujemne. Strzałka jest umową o znaku; nie zakazujemy przepływu w drugą stronę.
Jedna charakterystyka dla różnych obciążeń
Rozpatrujemy stan ustalony sieci z liniowych oporników o stałych oporach oraz idealnych niezależnych źródeł. Zakładamy jednoznaczność rozwiązania. Prawa Kirchhoffa tworzą wtedy równania liniowe w napięciach, prądach i zadanych wartościach źródeł. Po wyeliminowaniu wielkości wewnętrznych zależność na zaciskach, przy skończonym oporze zastępczym, przyjmuje postać:
U=U_{\mathrm{Th}}-R_{\mathrm{Th}}I.
Indeks Th pochodzi od nazwiska Thévenina. U_{\mathrm{Th}} ma jednostkę wolta, a R_{\mathrm{Th}} oma. Jest to dokładnie równanie idealnego źródła napięcia połączonego szeregowo z opornikiem. Charakterystyka U(I) jest prostą, lecz przy niezerowym źródle nie przechodzi przez początek: sam stosunek U/I nie jest stałym oporem dwójnika. Stałe jest nachylenie \Delta U/\Delta I=-R_{\mathrm{Th}}. Minus wynika z wybranego zwrotu I.
Równoważność dotyczy tej samej pary zacisków. Połączenie zamiennika z odbiornikiem daje takie samo napięcie odbiornika i taki sam jego prąd jak oryginał. Odbiornik może nawet mieć znaną nieliniową charakterystykę; wtedy szukamy przecięcia jej z prostą dwójnika. Liniowe musi być zastępowane wnętrze, a nie koniecznie wszystko, co do niego dołączymy.
Jak wyznaczyć oba parametry?
Przy rozwarciu zewnętrznej gałęzi I = 0, więc napięcie między A i B jest równe U_{\mathrm{Th}}. Rozwarcie wyjścia nie musi zatrzymać prądów wewnętrznych. Dzielnik napięcia nadal pobiera prąd, chociaż z jego odczepu nic nie wypływa.
Aby obliczyć R_{\mathrm{Th}} w rozpatrywanej sieci, zerujemy wartości idealnych źródeł niezależnych i obliczamy opór widziany między A i B. Źródło napięcia 0 V staje się zwarciem: wymusza równość potencjałów, lecz nie narzuca zerowego prądu. Źródło prądu 0 A staje się przerwą: prąd nie płynie, lecz napięcie może istnieć. Osobne opory źródeł pozostają w schemacie. Jest to operacja na modelu, nie polecenie zwarcia rzeczywistego zasilacza.
Uzasadnienie można zobaczyć przez porównanie dwóch stanów obciążenia. Przy odejmowaniu ich równań stałe wartości źródeł znikają. Pozostaje odpowiedź tej samej sieci oporowej na zmianę prądu zaciskowego. Jej opór określa, o ile maleje U przy wzroście wypływającego I. Napięcie rozwarcia ustala natomiast przesunięcie całej prostej.
Przykład: obciążony odczep dzielnika
Idealne źródło 12 V zasila R₁ = 300 Ω i R₂ = 600 Ω połączone szeregowo. Zacisk A jest między opornikami, B przy ujemnym zacisku źródła. R₂ pozostaje wewnątrz dwójnika. Bez odbiornika:
U_{\mathrm{Th}}=12\,\mathrm V\,\frac{600\,\Omega}{300\,\Omega+600\,\Omega}=8\,\mathrm V.
Po zastąpieniu źródła zwarciem oba oporniki łączą A z B równolegle, a nie szeregowo:
R_{\mathrm{Th}}=\frac{300\cdot600}{300+600}\,\Omega=200\,\Omega.
Dołączmy RL = 400 Ω. Równanie odbiornika U = IRL musi być spełnione razem z równaniem źródła:
IR_L=U_{\mathrm{Th}}-R_{\mathrm{Th}}I,\qquad I=\frac{8\,\mathrm V}{200\,\Omega+400\,\Omega}=13{,}333\ldots\,\mathrm{mA}.
U=IR_L=\frac{16}{3}\,\mathrm V\approx5{,}33\,\mathrm V.
W oryginale płynie przez R₁ prąd (12 − 16/3) V / 300 Ω = 22,222… mA, a przez R₂ prąd (16/3) V / 600 Ω = 8,889… mA. Różnica jest równa 13,333… mA odbiornika. To niezależna kontrola prawem węzłów. Wstawienie nieobciążonego napięcia 8 V bezpośrednio do U/RL dałoby błędne 20 mA.
Zamiennik nie odtwarza całego wnętrza
W przykładzie rzeczywiste idealne źródło 12 V oddaje 12 V · 22,222… mA = 0,2667 W. Źródło 8 V w zamienniku oddaje tylko 8 V · 13,333… mA = 0,1067 W. Odbiornik w obu przypadkach otrzymuje tę samą moc około 0,0711 W. Nie ma sprzeczności: twierdzenie zachowuje charakterystykę zaciskową, nie wszystkie wewnętrzne straty. Opornika Thévenina nie należy utożsamiać z pojedynczym grzejącym się elementem ukrytym w urządzeniu.
Model nie obejmuje automatycznie nagrzewania oporników, ograniczenia prądowego, zmian stanu akumulatora ani stanów przejściowych cewek i kondensatorów. Liniowe źródła sterowane wymagają zachowania ich zależności i zwykle metody źródła próbnego; nie wolno ich samowolnie zerować. Nasze obliczenia dotyczą niezależnych źródeł i dodatnich oporów. Dalsza lekcja pokaże, jak sprawdzić zakres takiego opisu na danych.
Zadania do tego tematu
- Thévenin — zadanie: ten sam odbiornik, inne prądy wewnątrz
- Thévenin — zadanie: odbiornik między odczepami mostka
- Thévenin — zadanie: zero woltów i niezerowy opór
Komentarze (0)
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto