v2.0.9818.20647
Fizyka dla każdego
Optyka atmosfery: tęcza, miraż i halo lodowe · 2 min czytania

Dlaczego tęcza ma promień około 42°?

Widzimy kolory na niebie, ale tęcza nie jest kolorową obręczą wiszącą w jednym miejscu. Jej położenie wynika z kierunków promieni dochodzących z mnóstwa kropli do konkretnego obserwatora.

Opublikowano: 17.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 0

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(0 głosów) . Jeszcze nie oddano głosów.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Widzimy kolory na niebie, ale tęcza nie jest kolorową obręczą wiszącą w jednym miejscu. Jej położenie wynika z kierunków promieni dochodzących z mnóstwa kropli do konkretnego obserwatora.

Potrzebne wiadomości: Prawo Snelliusa, geometria okręgu, sinus, pojęcie normalnej do powierzchni.

Skąd pochodzi światło tęczy?

Stań plecami do nisko położonego Słońca i spójrz w kierunku deszczu. Światło wpada do kropli wody, załamuje się na pierwszej powierzchni, częściowo odbija od drugiej i ponownie załamuje przy wyjściu. Nie mówimy tu o całkowitym wewnętrznym odbiciu: dla promienia tęczy pierwotnej odbicie jest częściowe. Inne promienie przechodzą dalej, część światła rozprasza się.

Promień słoneczny wchodzi do okrągłej kropli, załamuje się o kąt r względem normalnej, częściowo odbija od tylnej powierzchni i opuszcza kroplę po ponownym załamaniu. Obok geometrii pokazano pierścień wokół punktu antysłonecznego.
Tęcza pierwotna: dwa załamania i jedno częściowe odbicie wewnątrz kropli. Kąty i, r mierzymy od normalnych do powierzchni Powiększ rysunek.

Liczymy kąty, nie obwód kropli

Kąt padania i mierzymy względem normalnej w miejscu wejścia do kropli. Załamany kąt w wodzie oznaczamy r. Dla powietrza o przybliżonym n = 1 i wody o współczynniku n prawo Snelliusa daje sin i = n sin r. Rozważamy model kulistej kropli i optykę geometryczną: jej wielkość jest duża względem długości fali.

\sin i=n\sin r,\qquad r=\arcsin\left(\frac{\sin i}{n}\right).

Śledząc kolejne zmiany kierunku, otrzymujemy całkowite odchylenie promienia od jego pierwotnego biegu (po jednym wewnętrznym odbiciu):

\delta=180^\circ+2i-4r.

Kąt θ między promieniem w kierunku antysłonecznym a obserwowanym światłem wynosi θ = 180° − δ = 4r − 2i. Nie jest to kąt między samą kroplą i horyzontem. Punkt antysłoneczny leży na niebie dokładnie po przeciwnej stronie od Słońca, patrząc z pozycji obserwatora.

Dlaczego właśnie okolice 42°, a nie dowolny kąt?

Różne promienie wpadają w kroplę z różnymi i. W pobliżu określonego i odchylenie zmienia się wyjątkowo słabo. W optyce geometrycznej skupia to więcej kierunków w wąskim przedziale kątowym; stąd jasny łuk. Warunek ekstremum dδ/di = 0 wraz z prawem Snelliusa prowadzi do zależności:

\cos i=\frac{n\cos r}{2},\qquad \sin^2i=\frac{4-n^2}{3}.

Dla n = 4/3 znajdujemy i ≈ 59,39°, r ≈ 40,20°, a więc δ ≈ 137,97° i θ ≈ 42,03°. Dla rzeczywistego widma współczynnik załamania wody zależy od długości fali: dla światła czerwonego jest zwykle mniejszy, więc czerwony łuk znajduje się bardziej na zewnątrz.

Gdzie szukać tęczy i czego na pewno nie oznacza?

Jeśli Słońce jest na wysokości h ponad poziomym horyzontem, punkt antysłoneczny leży około h stopni pod horyzontem. Wierzchołek tęczy pierwotnej na tym prostym rysunku ma wysokość około 42° − h. Przy h = 20° jest to około 22°; przy h = 50° wierzchołek wypada poniżej horyzontu. Na górze lub z samolotu może być widoczna większa część okręgu. Każdy obserwator widzi promienie z innych kropli — nie da się dojść do jednego „końca tęczy”.

Przypomnij sobie prawo załamania. Cały opis dotyczy tęczy pierwotnej; tęcza wtórna ma dwa wewnętrzne odbicia i inne kąty oraz kolejność barw.

Czy cząsteczka światła musi odbić się całkowicie w kropli?

Nie. Na wewnętrznej powierzchni woda–powietrze część natężenia ulega odbiciu, a część przechodzi na zewnątrz. Tęcza pierwotna korzysta ze składowej odbitej, nie wymaga całkowitego wewnętrznego odbicia.

Zadania do tego tematu

Dalsza lektura

Materiał referencyjny

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (0)

Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Teoria Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.