v2.0.9818.20647
Fizyka dla każdego
Polaryzacja eliptyczna, płytki falowe i pomiar stanu światła · 3 min czytania

Polaryzacja eliptyczna: faza, kształt i zwrot obrotu pola

Dwa pola o tych samych amplitudach mogą dawać linię, koło albo elipsę. Decyduje także to, kiedy każda składowa osiąga maksimum. Wyprowadzimy tor końca wektora pola i odróżnimy go od toru promienia oraz od ruchu cząstki.

Opublikowano: 17.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 0

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(0 głosów) . Jeszcze nie oddano głosów.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Dwa pola o tych samych amplitudach mogą dawać linię, koło albo elipsę. Decyduje także to, kiedy każda składowa osiąga maksimum. Wyprowadzimy tor końca wektora pola i odróżnimy go od toru promienia oraz od ruchu cząstki.

Potrzebne wiadomości: Sinus i cosinus, okres i faza drgań, rozkład wektora na składowe, średnia z cos² po okresie; podstawy polaryzacji liniowej.

Patrzymy na pole w jednym miejscu

Jednobarwna płaska fala biegnie w próżni w kierunku +z. Jej pole elektryczne leży w płaszczyźnie xy. Wybieramy stały przekrój z = 0; na rysunku +x jest w prawo, +y w górę, a +z ku czytelnikowi. Oglądamy więc falę nadbiegającą od strony źródła. To ustalenie pozwala jednoznacznie opisać obrót bez polegania na różnych konwencjach słów „prawo-” i „lewoskrętna”.

Niech a i b będą nieujemnymi amplitudami w V/m, ω = 2πf częstością kołową w rad/s, a δ stałą różnicą faz. Przyjmujemy:

E_x(t)=a\cos\omega t,\qquad E_y(t)=b\cos(\omega t-\delta).

Cała fala ma postać E(z,t) = Re{(a, b exp(iδ)) exp[i(kz − ωt)]}. Dwuskładnikowy wektor amplitud zespolonych nazywa się wektorem Jonesa. Wspólny czynnik exp(iφ) przesuwa fazę obu składowych jednakowo i nie zmienia kształtu ani orientacji elipsy. Stała różnica faz jest istotnym założeniem: jednego takiego wektora nie przypisujemy światłu niespolaryzowanemu.

Usuwamy czas, ale zachowujemy jego sens

Dla a, b > 0 wprowadzamy X = Eₓ/a oraz Y = Eᵧ/b. Wzór na cosinus różnicy daje Y = X cosδ + sin(ωt) sinδ. Przenosimy pierwszy składnik, podnosimy do kwadratu i korzystamy z sin²ωt = 1 − X²:

(Y-X\cos\delta)^2=(1-X^2)\sin^2\delta.

Po rozwinięciu i połączeniu składników otrzymujemy:

\frac{E_x^2}{a^2}+\frac{E_y^2}{b^2}-\frac{2E_xE_y}{ab}\cos\delta=\sin^2\delta.

To równanie toru końca wektora pola w ustalonym punkcie przestrzeni. Nie opisuje orbity fotonu ani bocznego ruchu wiązki. Samo równanie kwadratowe nie rozstrzyga zwrotu obiegu; utraciliśmy go przy usuwaniu czasu i musimy wrócić do obu funkcji E(t).

Kiedy wychodzi linia, a kiedy koło?

Dla δ = 0 obie składowe mają zgodne fazy i Eᵧ = (b/a)Eₓ. Dla δ = π zwroty są przeciwne: Eᵧ = −(b/a)Eₓ. Są to polaryzacje liniowe. Gdy któraś amplituda jest zerowa, pole również jest liniowe; nie używamy wtedy wzoru zawierającego dzielenie przez tę amplitudę.

Dla δ = ±π/2 znika wyraz mieszany, a osie elipsy pokrywają się z x i y. Półosie mają długości a i b. Koło powstaje dopiero przy a = b > 0. Równe amplitudy bez właściwej fazy nie wystarczają: przy δ = 0 tworzą linię pod 45°. Ogólna faza może obrócić osie elipsy względem x i y.

U góry elipsa o półosiach 3 i 4 V/m dla fazy π/2. Niżej równe amplitudy 2 V/m przy fazie π/3 dają obróconą elipsę o półosiach √6 i √2 V/m. Strzałki wskazują wzrost czasu.
Obie osie każdego wykresu mają tę samą skalę. Niebieskie krzywe obliczono z Eₓ(t), Eᵧ(t); przerywane odcinki pokazują osie własne drugiej elipsy. Powiększ rysunek.

Sprawdzamy zwrot w dwóch chwilach

Dla δ = +π/2 mamy Eᵧ = b sinωt. W chwili t = 0 pole jest skierowane w +x, a w chwili T/4 w +y. Na zadeklarowanym rysunku obraca się przeciwnie do wskazówek zegara. Dla δ = −π/2 przechodzi z +x ku −y i obrót jest przeciwny. Patrzenie z drugiej strony odwraca wrażenie obrotu, lecz nie zmienia fali. Dlatego przy porównaniu książek trzeba sprawdzić kierunek patrzenia oraz znak fazy czasowej.

Natężenie nie jest największą chwilową wartością pola

W próżni średnie natężenie wiązki wynosi I = ⟨E²⟩/Z₀, gdzie Z₀ ≈ 377 Ω jest impedancją falową próżni. Ponieważ składowe są prostopadłe, E² = Eₓ² + Eᵧ². Każdy kwadrat cosinusa ma średnią 1/2:

I=\frac{a^2+b^2}{2Z_0}.

Jednostką I jest W/m². Zmiana samej δ nie zmienia tej średniej, choć zmienia kształt toru. Przy a = 3 V/m i b = 4 V/m otrzymujemy I = 25/(2 · 377) W/m² ≈ 0,03316 W/m² dla każdej stałej δ. W innej izotropowej bezstratnej substancji należy użyć jej właściwej impedancji, zamiast bez sprawdzenia wstawiać Z₀.

Jak odróżnić kształt od chwilowych współrzędnych?

Przy a = b = A i 0 < δ < π obróćmy osie: u = (Eₓ + Eᵧ)/√2, v = (Eᵧ − Eₓ)/√2. To obrót układu współrzędnych o 45°, nie fizyczna zmiana światła. Ze wzorów na sumę i różnicę cosinusów:

u=\sqrt2 A\cos\frac\delta2\cos\left(\omega t-\frac\delta2\right),\qquad v=\sqrt2 A\sin\frac\delta2\sin\left(\omega t-\frac\delta2\right).

Odczytujemy więc półosie √2A|cos(δ/2)| i √2A|sin(δ/2)|. Dla δ = π/3 i A = 2 V/m są to √6 i √2 V/m; większa leży pod +45°. Maksymalna wartość Eₓ nadal wynosi 2 V/m: maksimum współrzędnej nie musi być długością półosi obróconej elipsy.

Sprawdź rozumienie: czy samo zmierzenie mocy w x i y wyznacza elipsę?

Nie. Wyznacza a² i b², lecz pozostawia δ nieznane. W szczególności a = b może oznaczać linię, koło lub wiele elips. Potrzebny jest pomiar zależny od względnej fazy, opisany w lekcji o analizatorze.

Zadania do tego tematu

Dalsza lektura

Materiał referencyjny

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (0)

Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Teoria Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.