v2.0.9818.1161
Fizyka dla każdego
Optyka falowa: odbicie, transmisja i polaryzacja na granicy · 3 min czytania

Całkowite odbicie: pole za granicą nie znika

Przy całkowitym wewnętrznym odbiciu cała moc wraca do pierwszego ośrodka. Nie wynika z tego zerowe pole po drugiej stronie granicy. Falowy opis pokazuje warstwę pola zanikającego, której zasięg można obliczyć i której nie wolno mylić z przechodzącą wiązką.

Opublikowano: 17.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 0

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(0 głosów) . Jeszcze nie oddano głosów.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Przy całkowitym wewnętrznym odbiciu cała moc wraca do pierwszego ośrodka. Nie wynika z tego zerowe pole po drugiej stronie granicy. Falowy opis pokazuje warstwę pola zanikającego, której zasięg można obliczyć i której nie wolno mylić z przechodzącą wiązką.

Potrzebne wiadomości: Prawo załamania, kąt graniczny, liczba falowa, funkcja wykładnicza i podstawowe działania na liczbach zespolonych.

Dlaczego brak rzeczywistego kąta nie kończy rachunku?

Niech n₁ > n₂, a θᵢ przekracza θg = arcsin(n₂/n₁). Mamy pojedynczą płaską granicę z = 0; drugi przezroczysty, niepochłaniający ośrodek zajmuje całą półprzestrzeń z > 0. Oba materiały są izotropowe i niemagnetyczne. Model dotyczy monochromatycznej fali płaskiej i pomija krawędzie wiązki.

Częstotliwość i składowa wektora falowego równoległa do granicy muszą być takie same po obu stronach, aby pola pasowały w każdym punkcie granicy i w każdej chwili. Oznaczmy k₀ = 2π/λ₀, gdzie λ₀ to długość fali w próżni. Wtedy kₓ = n₁k₀ sin θᵢ. W ośrodku 2 równanie falowe wymaga:

k_x^2+k_{z,2}^2=n_2^2k_0^2,\qquad k_{z,2}^2=k_0^2(n_2^2-n_1^2\sin^2\theta_i).

Powyżej kąta granicznego prawa strona jest ujemna. Nie istnieje więc rzeczywista składowa k_z opisująca zwykłą propagację w głąb. Możemy jednak przyjąć k_z = iκ, gdzie κ > 0. Dla zapisu pola proporcjonalnego do exp[i(kₓx + k_zz − ωt)] otrzymamy exp(−κz). Przeciwny znak dawałby nieograniczony wzrost pola w jednorodnej półprzestrzeni bez dodatkowych źródeł, więc go odrzucamy.

Głębokość zaniku amplitudy i kwadratu amplitudy

\kappa=\frac{2\pi}{\lambda_0}\sqrt{n_1^2\sin^2\theta_i-n_2^2},\qquad \delta_E=\frac1\kappa.

κ ma jednostkę 1/m, a δE długości. Na odległości z = δE moduł amplitudy E spada do 1/e wartości przy granicy. Kwadrat amplitudy spada szybciej:

\frac{|E(z)|}{|E(0)|}=e^{-z/\delta_E},\qquad \frac{|E(z)|^2}{|E(0)|^2}=e^{-2z/\delta_E},\qquad \delta_{|E|^2}=\frac{\delta_E}{2}.

Spotykane określenie „głębokość penetracji” może odnosić się do amplitudy albo do jej kwadratu. Różnica czynnika dwa nie jest sprzecznością, jeśli autorzy jasno definiują swoje wielkości. Tutaj δE zawsze dotyczy amplitudy. Kwadratu pola nie nazywamy mocą przenoszoną prostopadle przez granicę: w tym modelu taka średnia moc wynosi zero.

Przykład: szkło, powietrze i 600 nm

Przy n₁ = 1,5, n₂ = 1, θᵢ = 60° i λ₀ = 600 nm wyrażenie pod pierwiastkiem wynosi 1,5²·3/4 − 1 = 11/16. Dostajemy κ ≈ 0,00868290 nm⁻¹ i δE ≈ 115,169 nm. Na głębokości δE amplituda wynosi około 36,79%, a jej kwadrat 13,53% wartości przy granicy. To wartości względem E(0) po stronie powietrza, nie względem amplitudy padającej w szkle.

Amplituda pola maleje jak exp minus z przez 115,169 nanometra, a jej kwadrat jak exp minus dwa z przez 115,169 nanometra. Przy 115,169 nanometra krzywe wynoszą 0,368 i 0,135.
Granica szkło–powietrze, n₁ = 1,5, n₂ = 1, θᵢ = 60°, λ₀ = 600 nm. Obie krzywe odnoszą się do pola w powietrzu tuż przy granicy; nie przedstawiają transmisji mocy w kierunku z. Powiększ rysunek.

Jak całe odbicie może współistnieć z niezerowym t?

Dla s oznaczmy a = n₁ cos θᵢ i q = √(n₁²sin² θᵢ − n₂²). Współczynnik odbicia ma postać:

r_s=\frac{a-iq}{a+iq},\qquad t_s=1+r_s.

Licznik i mianownik są sprzężone, więc |rₛ| = 1: cała moc padająca odbija się. Jednocześnie rₛ nie musi wynosić −1, więc tₛ nie musi znikać. Współczynnik odbicia jest zespolony, co opisuje przesunięcie fazy inne niż tylko 0 lub π. Także dla p moduł r wynosi jeden, ale przesunięcie fazy może być inne.

Dla pola s składowa H potrzebna do przepływu energii wzdłuż z jest przesunięta w fazie o ćwierć okresu względem E. Średnia w czasie odpowiedniej składowej wektora Poyntinga jest więc zerowa. Energia może płynąć równolegle do granicy. Nie wolno wstawiać |t|² do wzoru na moc zwykłej propagującej fali tak, jakby kąt θₜ był rzeczywisty.

Gdzie kończy się ten model?

Przy zbliżaniu θᵢ do θg od góry κ maleje, więc δE rośnie. Dokładnie przy θg wzór na skończoną długość zaniku przestaje opisywać falę wykładniczo malejącą. Skończona wiązka ma rozkład kątów i nie realizuje idealnej, nieskończonej fali płaskiej.

Jeśli w odległości porównywalnej z δE ustawimy trzeci ośrodek, nie jest już spełnione założenie jednorodnej półprzestrzeni z > 0 wypełnionej wyłącznie ośrodkiem 2. Może pojawić się sprzężenie przez szczelinę i transmisja energii, nazywana zaburzonym całkowitym wewnętrznym odbiciem. Trzeba wtedy rozwiązać warunki na obu granicach. Podobnie ośrodek pochłaniający może odbierać energię. Sam wykres exp(−2κz) nie wyznacza sprawności takiego układu.

Sprawdź: czy dwukrotnie dłuższa fala wnika dwukrotnie głębiej?

Przy ustalonych n₁, n₂ i θᵢ tak: δE jest proporcjonalne do λ₀. Dla rzeczywistych materiałów należy jednak sprawdzić dyspersję, ponieważ zmiana długości fali może zmienić również oba współczynniki załamania.

Zadania do tego tematu

Dalsza lektura

Materiał referencyjny

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (0)

Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Teoria Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.