v2.0.9818.1161
Fizyka dla każdego
Optyka geometryczna i falowa · 2 min czytania

Apertura numeryczna: dlaczego większy obraz nie zawsze pokazuje więcej?

Dwie blisko położone świecące drobiny mogą dawać na obrazie jedną rozmytą plamkę, nawet gdy zwiększamy powiększenie okularu. O tym, jakie szczegóły rozróżnimy, decyduje m.in. światło docierające do obiektywu i jego apertura, a nie liczba wydrukowana na okularze.

Opublikowano: 17.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 0

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(0 głosów) . Jeszcze nie oddano głosów.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Dwie blisko położone świecące drobiny mogą dawać na obrazie jedną rozmytą plamkę, nawet gdy zwiększamy powiększenie okularu. O tym, jakie szczegóły rozróżnimy, decyduje m.in. światło docierające do obiektywu i jego apertura, a nie liczba wydrukowana na okularze.

Potrzebne wiadomości: Falowy opis światła, dyfrakcja na otworze, sinus kąta, rozmiary nanometrowe.

Dlaczego obraz punktu nie jest punktem?

Fala świetlna ulega dyfrakcji na ograniczonym otworze obiektywu. Idealnie mały jasny punkt w preparacie daje w obrazie centralną plamkę i słabsze pierścienie, zamiast matematycznie ostrego punktu. Dwie bliskie plamki nakładają się. To podstawowe ograniczenie obserwacji, zanim uwzględnimy niedokładne ustawienie ostrości, aberracje i szum kamery.

Kąt zbierania światła i apertura numeryczna

Apertura numeryczna to \mathrm{NA}=n\sin\alpha, gdzie n jest współczynnikiem załamania ośrodka między preparatem a czołem obiektywu, a α — połową kąta stożka zbieranego światła. Dla powietrza n≈1. Większy stożek oznacza możliwość zebrania promieni pod większymi kątami. Sam kąt w stopniach trzeba najpierw wstawić do sinusa, a nie dzielić go przez 180.

Dwa stożki promieni o wąskiej i szerokiej aperturze oraz nakładanie się szerokich i węższych obrazów dwóch punktów.
Szeroki stożek może przekazać więcej informacji o drobnych szczegółach; dwa obrazy punktowe nie są idealnie ostre. Powiększ schemat.

Kryterium Rayleigha — i jego warunki

Dla dwóch niespójnych punktowych źródeł światła, kołowego idealnego otworu i obserwacji ograniczonej dyfrakcją przyjmujemy przybliżenie d_{\mathrm{R}}\approx\frac{0{,}61\lambda}{\mathrm{NA}}. λ to długość fali w próżni (albo bardzo blisko w powietrzu w uproszczeniu), a d_R — charakterystyczna odległość w płaszczyźnie próbki. Ten wzór dotyczy konkretnego kryterium rozróżnialności punktów; inne modele obrazowania, np. okresowe struktury oświetlane spójnie, prowadzą do innych czynników liczbowych. Nie podmieniamy ich bez komentarza.

Przykład: dla λ=550 nm i NA=0,65 otrzymujemy 0,61·550/0,65≈516 nm. Dwie identyczne, niespójne drobiny oddalone o 400 nm nie spełniają w tym modelu kryterium Rayleigha. Dla tej samej długości fali NA=0,25 dawałaby już około 1342 nm. Ta zmiana wynika z apertury, nie z powiększenia okularu.

Co daje immersja i gdzie kończy się model?

Gdy między obiektywem a preparatem jest ciecz o n>1, można osiągnąć NA>1, o ile konstrukcja obiektywu zbiera odpowiednio szeroki stożek promieni. Nie wystarczy jednak wlać cieczy pod zwykły suchy obiektyw: obiektyw musi być do niej zaprojektowany. Zwiększenie NA zwykle zmniejsza głębię ostrości. Rzeczywisty kontrast, aberracje, charakter oświetlenia i próbka mogą dać gorszy wynik niż prosta granica dyfrakcyjna.

Sprawdź się: czy o rozdzielczości można wnioskować wyłącznie z rozmiaru obrazu na monitorze? Dlaczego dwukrotne skrócenie fali poprawia granicę d_R, jeżeli NA jest stała?

Zadania do tego tematu

Dalsza lektura

Materiał referencyjny

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (0)

Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Teoria Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.