Odbicie od szyby: współczynnik amplitudy nie jest ułamkiem mocy
Przezroczysta szyba może jednocześnie przepuszczać światło i tworzyć słabe odbicie. Prawo załamania wskazuje kierunki promieni, ale nie mówi, ile energii trafi do każdej wiązki. Zacznijmy od jednej granicy i padania prostopadłego, żeby oddzielić amplitudę pola od mocy.
W tym materiale
Przezroczysta szyba może jednocześnie przepuszczać światło i tworzyć słabe odbicie. Prawo załamania wskazuje kierunki promieni, ale nie mówi, ile energii trafi do każdej wiązki. Zacznijmy od jednej granicy i padania prostopadłego, żeby oddzielić amplitudę pola od mocy.
Potrzebne wiadomości: Pole elektryczne fali, natężenie światła, współczynnik załamania i rozwiązywanie dwóch równań liniowych.
Jedna granica i jawne założenia
Rozpatrujemy płaską, nieruchomą granicę dwóch jednorodnych, izotropowych i niepochłaniających dielektryków. Ich rzeczywiste, dodatnie współczynniki załamania to n₁ i n₂, a przenikalność magnetyczna jest w obu praktycznie równa μ₀. Fala jest monochromatyczna. Nie ma powłoki, chropowatości ani drugiej powierzchni szyby. Wielkości n odnoszą się do wybranej częstotliwości: w innym kolorze mogą mieć inne wartości.
Granica leży w płaszczyźnie z = 0. Fala padająca biegnie z ośrodka 1 w stronę dodatniego z; odbita wraca w stronę ujemnego z. Dla wszystkich trzech fal wybieramy tę samą dodatnią oś pola elektrycznego, równoległą do granicy. Eᵢ, Eᵣ i Eₜ są podpisanymi amplitudami w tej osi, w V/m. Ujemne Eᵣ oznacza odwrócenie fazy o π względem fali padającej, a nie ujemną energię.
Dlaczego dwa pola muszą pasować na granicy?
Przy braku swobodnego prądu powierzchniowego styczne składowe E i H są ciągłe. Pole po stronie padającej jest sumą fali padającej i odbitej. Z ciągłości E otrzymujemy Eᵢ + Eᵣ = Eₜ. Dla płaskiej fali w rozpatrywanym ośrodku amplituda H wynosi nE/Z₀, gdzie Z₀ jest impedancją próżni w omach. Zmiana kierunku biegu fali odwraca względny zwrot H, więc dla pola magnetycznego:
E_i+E_r=E_t,\qquad n_1(E_i-E_r)=n_2E_t.
Wstawiamy pierwsze równanie do drugiego: n₁Eᵢ − n₁Eᵣ = n₂Eᵢ + n₂Eᵣ. Po zebraniu wyrazów z Eᵣ otrzymujemy (n₁ − n₂)Eᵢ = (n₁ + n₂)Eᵣ. Definiujemy r = Eᵣ/Eᵢ oraz t = Eₜ/Eᵢ:
r=\frac{n_1-n_2}{n_1+n_2},\qquad t=1+r=\frac{2n_1}{n_1+n_2}.
Oba współczynniki są bezwymiarowe. Dla n₂ > n₁ współczynnik r jest ujemny; dla n₂ < n₁ dodatni. Ta reguła dotyczy właśnie zadeklarowanej wspólnej osi E. Nie wolno porównywać znaków współczynników z dwóch źródeł bez sprawdzenia kierunków ich osi.
Kwadrat amplitudy wymaga jeszcze współczynnika załamania
Natężenie I jest średnią mocą przypadającą na jednostkę pola prostopadłego do biegu fali; ma jednostkę W/m². Dla amplitudy szczytowej E₀ zachodzi I = nE₀²/(2Z₀). Wartość skuteczna pola dawałaby ten sam wynik bez czynnika 1/2. Współczynniki energetyczne R i T definiujemy jako stosunki mocy odbitej i przechodzącej do padającej. Przy padaniu prostopadłym przekroje wiązek są jednakowe:
R=\frac{P_r}{P_i}=|r|^2,\qquad T=\frac{P_t}{P_i}=\frac{n_2}{n_1}|t|^2=\frac{4n_1n_2}{(n_1+n_2)^2}.
R jest samym kwadratem r, bo fale padająca i odbita biegną w tym samym ośrodku. Dla T porównujemy różne ośrodki, więc czynnik n₂/n₁ zostaje. Zauważmy, że (n₁ − n₂)² + 4n₁n₂ = (n₁ + n₂)². Stąd R + T = 1: w zadeklarowanym bezstratnym układzie cała moc padająca trafia do dwóch wiązek.
Przykład: granica powietrze–woda
Przyjmijmy n₁ = 1 i n₂ = 4/3. Wtedy r = −1/7 i t = 6/7. Amplituda przechodząca wynosi około 85,7% padającej, ale nie jest to ani 85,7%, ani 73,5% mocy. R = 1/49 ≈ 2,04%, natomiast T = (4/3)·36/49 = 48/49 ≈ 97,96%. Dla mocy padającej 49 mW otrzymamy 1 mW odbitej i 48 mW przechodzącej.
Po odwróceniu kierunku przejścia R pozostaje 1/49, lecz r = +1/7 i t = 8/7. Amplituda pola przechodzącego jest większa od padającej! Bilans mocy pozostaje poprawny: (3/4)·64/49 = 48/49. Ośrodek o mniejszym n przenosi przy tej samej amplitudzie E mniejsze natężenie światła.
Czego nie opisuje wynik 4% dla szkła?
Dla n₁ = 1 i n₂ = 1,5 otrzymujemy R = 0,04. To odbicie na jednej niepokrytej granicy przy padaniu prostopadłym. Rzeczywista szybka ma dwie powierzchnie; fale mogą odbijać się wielokrotnie, a w cienkiej warstwie interferować. Nie wolno zastępować obliczeń całej płytki tym pojedynczym wynikiem. Pochłanianie, metal albo ośrodek magnetyczny również wymagają rozszerzenia modelu.
Sprawdź: co się stanie dla jednakowych współczynników załamania?
Dla n₁ = n₂ otrzymujemy r = 0, t = 1, R = 0 i T = 1. W tym modelu nie ma optycznego niedopasowania granicy. To sprawdzian wzorów: sama matematyczna płaszczyzna z = 0 nie powinna odbijać fali.
Zadania do tego tematu
- Pole ze znakiem, moc bez znaku: powietrze i szkło
- Czy większa amplituda po wyjściu ze szkła tworzy energię?
- Co można odtworzyć z pomiaru odbicia 6,25%?
Komentarze (0)
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto