v2.0.9817.33678
Fizyka dla każdego
Interferometria pomiarowa: droga optyczna, gaz, koherencja i rezonanse · 4 min czytania

Interferometr Michelsona: podwójna droga i pomiar przesunięcia

Lustro przemieszcza się o ułamek mikrometra, a sygnał detektora przechodzi przez pełny cykl. Zobaczymy, skąd bierze się ta czułość, co naprawdę zlicza obserwator i dlaczego identyczna jasność na początku oraz na końcu nie oznacza braku ruchu.

Opublikowano: 17.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 0

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(0 głosów) . Jeszcze nie oddano głosów.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Lustro przemieszcza się o ułamek mikrometra, a sygnał detektora przechodzi przez pełny cykl. Zobaczymy, skąd bierze się ta czułość, co naprawdę zlicza obserwator i dlaczego identyczna jasność na początku oraz na końcu nie oznacza braku ruchu.

Potrzebne wiadomości: Faza fali, interferencja dwóch fal i długość fali w ośrodku. W zadaniu o niepewności: standardowa niepewność ilorazu niezależnych wielkości.

Dwa ramiona, jeden sygnał

Płytka dzieląca kieruje część światła do lustra M₁, a część do M₂. Obie wiązki wracają do płytki i nakładają się w wybranym wyjściu, gdzie znajduje się detektor. Interesuje nas faza przybywających fal, a nie czas, w którym elektroniczny miernik nadąża za pojedynczym drganiem światła. Detektor uśrednia ogromną liczbę takich drgań; wolno zmieniający się wynik zależy od względnej fazy obu pól.

Przyjmujemy wąskie widmo źródła, jednakową polaryzację wiązek oraz dobre pokrycie ich przekrojów. Lustra przesuwamy wzdłuż osi ramion, bez przechylenia. Długości L₁ i L₂ mierzymy od dzielnika do odpowiednich luster. Model nie opisuje automatycznie kształtu pierścieni na całym ekranie: najpierw śledzimy sygnał w jednym ustalonym punkcie lub dobrze określonym modzie przestrzennym.

Dzielnik rozdziela wiązkę na dwa prostopadłe ramiona. Światło biegnie do każdego lustra i wraca. Przesunięcie M₂ o d wydłuża jego drogę o 2d.
Schemat dróg, nie rysunek w skali. Rozdzielone linie powrotne pokazują kolejność biegu; w wyjustowanym układzie wiązki nakładają się. Kliknij rysunek, aby go powiększyć.

Od drogi geometrycznej do fazy

W jednorodnym ośrodku odcinek długości L ma drogę optyczną nL. Jest to długość, która w próżni dawałaby takie samo opóźnienie fazy dla danej częstotliwości. Dla zmiennego współczynnika trzeba sumować małe wkłady n ds wzdłuż promienia. W naszych dwóch jednorodnych ramionach o jednakowym n różnica dróg optycznych wynosi:

\Delta=2n(L_2-L_1),\qquad \phi=\frac{2\pi\Delta}{\lambda_0}+\phi_0.

λ₀ oznacza długość fali w próżni. Dwójka wynika z drogi do lustra i z powrotem. Stała φ₀ obejmuje niezmienne przesunięcia fazy związane z dzielnikiem i odbiciami. Może przesunąć położenie maksimum, lecz nie zmienia liczby cykli podczas kontrolowanej zmiany Δ. Nie zakładamy więc bez sprawdzenia, że równe ramiona muszą dawać maksimum akurat w obserwowanym wyjściu.

Jeżeli natężenia samych wiązek przy detektorze wynoszą I₁ oraz I₂, ich nakładanie daje I = I₁ + I₂ + 2√(I₁I₂) cos φ. To znane prawo interferencji dwóch fal. Tutaj wykorzystujemy je jako przetwornik: zmiana długości staje się zmianą fazy, a następnie jasności. Przekierowanie energii między wyjściami interferometru wyjaśnia, dlaczego ciemny punkt nie oznacza zniszczenia energii światła.

Co zmienia przesunięcie lustra?

Przesuńmy tylko M₂ o dodatnie d, wydłużając jego ramię, i utrzymajmy n oraz λ₀ bez zmian. Droga optyczna rośnie o 2nd, a faza o 4πnd/λ₀. Jeden pełny cykl sygnału odpowiada zmianie fazy 2π, czyli:

N=\frac{2nd}{\lambda_0},\qquad d=\frac{N\lambda_0}{2n}.

N może zawierać część ułamkową, jeśli poza pełnymi cyklami zmierzymy fazę końcową. Przy samym liczeniu maksimów zwykle znamy całkowitą część przesunięcia. Jasne–ciemne oznacza pół cyklu; jasne–ciemne–jasne oznacza jeden cykl. Gdy zapis zawiera maksimum początkowe i końcowe, 101 zaznaczonych maksimów wyznacza 100 odstępów, nie 101.

Przykład: λ₀ = 633 nm, n = 1,00027 i 240 pełnych cykli dają d = 240·633 nm/(2·1,00027) ≈ 75,9395 µm. Pominięcie n dałoby 75,9600 µm, czyli wynik większy o około 20,5 nm. W zadaniu szkolnym takie przybliżenie może być dopuszczalne, ale przy precyzyjnym pomiarze trzeba je porównać z niepewnością, a nie uzasadniać samym zdaniem „powietrze prawie nie załamuje”.

Dla długości fali 600 nm i próżni sygnał przechodzi przez trzy pełne okresy podczas przesunięcia lustra od 0 do 900 nm. Maksima są oddalone o 300 nm.
Przykład modelowy: φ₀ dobrano tak, aby początek był maksimum. Pół okresu jasności oznacza 150 nm ruchu lustra, pełny okres 300 nm. Kliknij rysunek, aby go powiększyć.

Jasność nie koduje jednoznacznie położenia

Pojedynczy odczyt I nie podaje liczby przebytych okresów. Dodatkowo cos φ = cos(−φ), więc bez informacji o kierunku skanu ta sama jasność może odpowiadać ruchowi w obie strony. Aby śledzić d, zachowujemy ciągłość zliczania, znamy kierunek przesuwu albo stosujemy dodatkowy kanał fazowy. Zatrzymanie pomiaru i ponowne włączenie detektora może zgubić całkowitą liczbę cykli.

Odstęp między prążkami nie jest nieprzekraczalną rozdzielczością przyrządu. W pobliżu połowy zbocza sinusoidy mała zmiana położenia wywołuje prawie liniową zmianę natężenia, z której można oszacować ułamek cyklu. W maksimum pochodna jasności względem fazy jest zerowa, więc taki sam szum natężenia utrudnia wyznaczenie małego ruchu. Lepsza interpolacja nie usuwa błędów długości fali, drgań ani dryfu powietrza.

Pracownia z modelowymi danymi

Użyj wykresu dla λ₀ = 600 nm jako danych dydaktycznych. Zaznacz skan od pierwszego maksimum do czwartego, policz odstępy i odtwórz przesunięcie 900 nm. Następnie zatrzymaj skan w minimum przy 750 nm: to 2,5 cyklu i 750 nm, choć widać już trzy maksima. Zapisuj osobno położenie, pełne cykle i końcową część cyklu. Taki zapis pozwala odtworzyć wynik bez zgadywania, co autor nazwał „liczbą prążków”.

Na koniec porównaj dwa doświadczenia: wydłużenie jednego ramienia oraz jednakowe wydłużenie obu. W drugim przypadku różnica L₂ − L₁ nie zmienia się. Interferometr mierzy różnicę dróg; wspólny ruch może pozostać niewidoczny. Podobnie zmiana n na jednakowych odcinkach obu ramion znosi się, ale na nierównych odcinkach może udawać ruch lustra. Stałość pozostałych parametrów jest częścią modelu pomiaru.

Zadania do tego tematu

Dalsza lektura

Materiał referencyjny

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (0)

Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Teoria Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.