Interferometr Michelsona: podwójna droga i pomiar przesunięcia
Lustro przemieszcza się o ułamek mikrometra, a sygnał detektora przechodzi przez pełny cykl. Zobaczymy, skąd bierze się ta czułość, co naprawdę zlicza obserwator i dlaczego identyczna jasność na początku oraz na końcu nie oznacza braku ruchu.
W tym materiale
Lustro przemieszcza się o ułamek mikrometra, a sygnał detektora przechodzi przez pełny cykl. Zobaczymy, skąd bierze się ta czułość, co naprawdę zlicza obserwator i dlaczego identyczna jasność na początku oraz na końcu nie oznacza braku ruchu.
Potrzebne wiadomości: Faza fali, interferencja dwóch fal i długość fali w ośrodku. W zadaniu o niepewności: standardowa niepewność ilorazu niezależnych wielkości.
Dwa ramiona, jeden sygnał
Płytka dzieląca kieruje część światła do lustra M₁, a część do M₂. Obie wiązki wracają do płytki i nakładają się w wybranym wyjściu, gdzie znajduje się detektor. Interesuje nas faza przybywających fal, a nie czas, w którym elektroniczny miernik nadąża za pojedynczym drganiem światła. Detektor uśrednia ogromną liczbę takich drgań; wolno zmieniający się wynik zależy od względnej fazy obu pól.
Przyjmujemy wąskie widmo źródła, jednakową polaryzację wiązek oraz dobre pokrycie ich przekrojów. Lustra przesuwamy wzdłuż osi ramion, bez przechylenia. Długości L₁ i L₂ mierzymy od dzielnika do odpowiednich luster. Model nie opisuje automatycznie kształtu pierścieni na całym ekranie: najpierw śledzimy sygnał w jednym ustalonym punkcie lub dobrze określonym modzie przestrzennym.
Od drogi geometrycznej do fazy
W jednorodnym ośrodku odcinek długości L ma drogę optyczną nL. Jest to długość, która w próżni dawałaby takie samo opóźnienie fazy dla danej częstotliwości. Dla zmiennego współczynnika trzeba sumować małe wkłady n ds wzdłuż promienia. W naszych dwóch jednorodnych ramionach o jednakowym n różnica dróg optycznych wynosi:
\Delta=2n(L_2-L_1),\qquad \phi=\frac{2\pi\Delta}{\lambda_0}+\phi_0.
λ₀ oznacza długość fali w próżni. Dwójka wynika z drogi do lustra i z powrotem. Stała φ₀ obejmuje niezmienne przesunięcia fazy związane z dzielnikiem i odbiciami. Może przesunąć położenie maksimum, lecz nie zmienia liczby cykli podczas kontrolowanej zmiany Δ. Nie zakładamy więc bez sprawdzenia, że równe ramiona muszą dawać maksimum akurat w obserwowanym wyjściu.
Jeżeli natężenia samych wiązek przy detektorze wynoszą I₁ oraz I₂, ich nakładanie daje I = I₁ + I₂ + 2√(I₁I₂) cos φ. To znane prawo interferencji dwóch fal. Tutaj wykorzystujemy je jako przetwornik: zmiana długości staje się zmianą fazy, a następnie jasności. Przekierowanie energii między wyjściami interferometru wyjaśnia, dlaczego ciemny punkt nie oznacza zniszczenia energii światła.
Co zmienia przesunięcie lustra?
Przesuńmy tylko M₂ o dodatnie d, wydłużając jego ramię, i utrzymajmy n oraz λ₀ bez zmian. Droga optyczna rośnie o 2nd, a faza o 4πnd/λ₀. Jeden pełny cykl sygnału odpowiada zmianie fazy 2π, czyli:
N=\frac{2nd}{\lambda_0},\qquad d=\frac{N\lambda_0}{2n}.
N może zawierać część ułamkową, jeśli poza pełnymi cyklami zmierzymy fazę końcową. Przy samym liczeniu maksimów zwykle znamy całkowitą część przesunięcia. Jasne–ciemne oznacza pół cyklu; jasne–ciemne–jasne oznacza jeden cykl. Gdy zapis zawiera maksimum początkowe i końcowe, 101 zaznaczonych maksimów wyznacza 100 odstępów, nie 101.
Przykład: λ₀ = 633 nm, n = 1,00027 i 240 pełnych cykli dają d = 240·633 nm/(2·1,00027) ≈ 75,9395 µm. Pominięcie n dałoby 75,9600 µm, czyli wynik większy o około 20,5 nm. W zadaniu szkolnym takie przybliżenie może być dopuszczalne, ale przy precyzyjnym pomiarze trzeba je porównać z niepewnością, a nie uzasadniać samym zdaniem „powietrze prawie nie załamuje”.
Jasność nie koduje jednoznacznie położenia
Pojedynczy odczyt I nie podaje liczby przebytych okresów. Dodatkowo cos φ = cos(−φ), więc bez informacji o kierunku skanu ta sama jasność może odpowiadać ruchowi w obie strony. Aby śledzić d, zachowujemy ciągłość zliczania, znamy kierunek przesuwu albo stosujemy dodatkowy kanał fazowy. Zatrzymanie pomiaru i ponowne włączenie detektora może zgubić całkowitą liczbę cykli.
Odstęp między prążkami nie jest nieprzekraczalną rozdzielczością przyrządu. W pobliżu połowy zbocza sinusoidy mała zmiana położenia wywołuje prawie liniową zmianę natężenia, z której można oszacować ułamek cyklu. W maksimum pochodna jasności względem fazy jest zerowa, więc taki sam szum natężenia utrudnia wyznaczenie małego ruchu. Lepsza interpolacja nie usuwa błędów długości fali, drgań ani dryfu powietrza.
Pracownia z modelowymi danymi
Użyj wykresu dla λ₀ = 600 nm jako danych dydaktycznych. Zaznacz skan od pierwszego maksimum do czwartego, policz odstępy i odtwórz przesunięcie 900 nm. Następnie zatrzymaj skan w minimum przy 750 nm: to 2,5 cyklu i 750 nm, choć widać już trzy maksima. Zapisuj osobno położenie, pełne cykle i końcową część cyklu. Taki zapis pozwala odtworzyć wynik bez zgadywania, co autor nazwał „liczbą prążków”.
Na koniec porównaj dwa doświadczenia: wydłużenie jednego ramienia oraz jednakowe wydłużenie obu. W drugim przypadku różnica L₂ − L₁ nie zmienia się. Interferometr mierzy różnicę dróg; wspólny ruch może pozostać niewidoczny. Podobnie zmiana n na jednakowych odcinkach obu ramion znosi się, ale na nierównych odcinkach może udawać ruch lustra. Stałość pozostałych parametrów jest częścią modelu pomiaru.
Zadania do tego tematu
- Pełne cykle i ćwierć cyklu na końcu skanu
- 121 maksimów: wyznacz długość fali i niepewność
- Jeden prążek bez poruszenia lustra
Komentarze (0)
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto