v2.0.9817.33678
Fizyka dla każdego
Interferometria pomiarowa: droga optyczna, gaz, koherencja i rezonanse · 3 min czytania

Komórka gazowa: współczynnik załamania z prążków i danych ciśnienia

Gaz zmienia fazę światła, choć lustra pozostają nieruchome. Zliczenie prążków pozwala wyznaczyć zmianę współczynnika załamania. Wartość bezwzględna wymaga jeszcze znajomości stanu odniesienia lub jawnego modelu zależności od ciśnienia.

Opublikowano: 17.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 0

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(0 głosów) . Jeszcze nie oddano głosów.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Gaz zmienia fazę światła, choć lustra pozostają nieruchome. Zliczenie prążków pozwala wyznaczyć zmianę współczynnika załamania. Wartość bezwzględna wymaga jeszcze znajomości stanu odniesienia lub jawnego modelu zależności od ciśnienia.

Potrzebne wiadomości: Podwójna droga w interferometrze Michelsona, ciśnienie bezwzględne, temperatura w kelwinach i propagacja małych niepewności standardowych.

Co odejmujemy w doświadczeniu?

Do jednego ramienia Michelsona wstawiamy komórkę z przezroczystymi oknami. L oznacza długość samej warstwy gazu wzdłuż wiązki, a nie zewnętrzny rozmiar obudowy. Światło przechodzi przez gaz przed odbiciem i po odbiciu, więc jego wkład do drogi optycznej wynosi 2nL. Nie trzeba znać całej długości ramienia, jeżeli w porównywanych stanach zmienia się tylko gaz w komórce.

Nie usuwamy komórki między odczytami. Wkłady szkła i pozostałej części ramienia mają się skasować w różnicy. Przyjmujemy stałe L, λ₀ i położenia luster, jednorodny gaz oraz zaniedbywalną zmianę kształtu okien. Ciśnienie może w praktyce odkształcać okna, dlatego ostatnie założenie wymaga osobnej kontroli. Samo duże powiększenie wykresu nie rozdzieli dwóch efektów wywołujących podobny dryf fazy.

Dlaczego wyznaczamy najpierw zmianę n?

Dla stanów a i b odejmujemy drogi optyczne. Jeżeli M jest podpisaną liczbą cykli fazy, dodatnią przy wzroście drogi w badanym ramieniu, to:

M\lambda_0=2L(n_b-n_a),\qquad n_b=n_a+\frac{M\lambda_0}{2L}.

Gdy komórka początkowo zawiera próżnię, na = 1 i otrzymujemy n − 1 bezpośrednio. Jeżeli została jedynie częściowo odpompowana, nie wolno zastąpić nieznanego na jedynką. Różnica nb − na pozostaje poprawnie zmierzona, lecz oba współczynniki bezwzględne wymagają dodatkowej informacji. Zwykłe zliczanie jasnych przejść daje wartość bezwzględną M; znak ustalamy z kierunku zmiany lub z ciągłego pomiaru fazy.

Przeliczenie wykorzystuje λ₀ w próżni. Wkład współczynnika n jest już obecny w drodze optycznej. Ponowne zastąpienie λ₀ przez λ₀/n bez zmiany całego wyprowadzenia wprowadziłoby drugi, nieuzasadniony czynnik n. Wynik n jest bezwymiarowy: iloraz Mλ₀/(2L) nie ma jednostki.

Seria ciśnień ujawnia założenia

Dla rozrzedzonego gazu przy ustalonej temperaturze i ustalonej częstotliwości światła przyjmijmy liniowy model n(p) − 1 = Kp. p jest ciśnieniem bezwzględnym, a K zależy od rodzaju gazu, temperatury i długości fali. Jest to przybliżenie dla badanego zakresu, nie uniwersalne prawo wszystkich płynów. Zależność między liczbą cykli względem p₀ a ciśnieniem brzmi:

M(p)=\frac{2LK}{\lambda_0}(p-p_0),\qquad K=\frac{\lambda_0}{2L}\frac{\Delta M}{\Delta p}.

Wyraz wolny wykresu M(p) zawiera wybór zera fazy. Nie jest sam w sobie dowodem na n = 1 w pierwszym punkcie. Nachylenie pozwala wyznaczyć K, a dopiero model ekstrapolowany do próżni daje bezwzględne n dla dowolnego ciśnienia z odpowiedniego zakresu.

Pracownia: dane modelowe, a nie zapis wykonanego pomiaru

Rozważ komórkę L = 50,0 mm i λ₀ = 632,8 nm. Temperatura jest stała, a zero fazy ustawiono przy p₀ = 20,0 kPa. Poniższe liczby wygenerowano z modelu liniowego; celowo nie udają wyników rzeczywistego doświadczenia.

Podpisana liczba cykli względem pierwszego stanu
p bezwzględne (kPa)M (cykle)
20,00,0
40,08,7
60,017,4
80,026,1
100,034,8

Nachylenie wynosi 34,8/80,0 = 0,435 cyklu/kPa, czyli 4,35·10⁻⁴ cyklu/Pa. Otrzymujemy K = 2,75268·10⁻⁹ Pa⁻¹. Zmierzona różnica między 100 i 20 kPa to 0,0002202144. Przy przyjętym modelu n − 1 = Kp wartość przy 100 kPa wynosi natomiast 0,000275268, a przy 101,325 kPa około 0,0002789153. Różnica i wartość względem próżni nie są tym samym wynikiem.

Punkty modelowe leżą na prostej M równe 0,435 razy p minus 20, dla ciśnienia w kPa. Ekstrapolacja do zera ciśnienia daje minus 8,7 cyklu.
Odcinek przerywany jest ekstrapolacją modelu. M = 0 przy 20 kPa oznacza wybrane zero fazy, nie próżnię. Kliknij rysunek, aby go powiększyć.

Wykonaj trzy kroki: odtwórz nachylenie z różnych par punktów, policz przewidywanie dla 50 kPa i zapisz reszty względem prostej. Model przewiduje M = 13,05 cyklu. Teraz dodaj do wszystkich M jednakowe 0,4 cyklu: nachylenie się nie zmieni. Dodanie błędu rosnącego z p zmieni już nachylenie. Ten eksperyment myślowy rozdziela przesunięcie zera od błędu skali lub zjawiska zależnego od ciśnienia.

Niepewność i wspólny stan odniesienia

Oznaczmy r = nb − na. Dla niezależnych małych niepewności M, λ₀ i L oraz M ≠ 0:

u(r)=|r|\sqrt{\left(\frac{u(M)}{M}\right)^2+\left(\frac{u(\lambda_0)}{\lambda_0}\right)^2+\left(\frac{u(L)}{L}\right)^2}.

W pobliżu M = 0 wygodniejszy jest zapis z pochodnymi bez dzielenia przez M. Do bezwzględnego nb dochodzi również niepewność na. Jeżeli wszystkie M odjęto od jednej zmierzonej fazy początkowej, ich błędy są skorelowane. Nie wolno potraktować wspólnego błędu odniesienia jak pięciu niezależnych losowych odchyleń i sztucznie zmniejszyć go przez uśrednianie.

W rzeczywistym doświadczeniu zapisujemy temperaturę, ciśnienie bezwzględne i kierunek zmiany ciśnienia. Porównanie napełniania z opróżnianiem pomaga wykryć opóźnienia lub odkształcenia. Stałe ciśnienie przy ogrzewaniu i stała objętość zamkniętej próbki to odmienne warunki: w pierwszym przypadku zmienia się gęstość, w drugim może pozostać prawie stała. Dopiero po takim rozdzieleniu przyczyn faza staje się użytecznym pomiarem właściwości gazu.

Zadania do tego tematu

Dalsza lektura

Materiał referencyjny

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (0)

Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Teoria Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.