v2.0.9818.20647
Fizyka dla każdego
Interferometria pomiarowa: droga optyczna, gaz, koherencja i rezonanse · 4 min czytania

Fabry–Pérot: wielokrotne odbicia, odstęp rezonansów i szerokość prążka

Dwa częściowo przepuszczające lustra tworzą filtr o wąskich maksimach transmisji. Wyprowadzimy jego odpowiedź, rozdzielimy szerokość pojedynczego maksimum od odległości między maksimami i sprawdzimy, dlaczego wysoka rozdzielczość nie usuwa niejednoznaczności rzędu.

Opublikowano: 17.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 0

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(0 głosów) . Jeszcze nie oddano głosów.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Dwa częściowo przepuszczające lustra tworzą filtr o wąskich maksimach transmisji. Wyprowadzimy jego odpowiedź, rozdzielimy szerokość pojedynczego maksimum od odległości między maksimami i sprawdzimy, dlaczego wysoka rozdzielczość nie usuwa niejednoznaczności rzędu.

Potrzebne wiadomości: Interferencja, faza po przejściu drogi optycznej, liczby zespolone i suma szeregu geometrycznego. Długość fali w próżni oraz częstotliwość opisują to samo monochromatyczne światło.

Wiele opóźnionych kopii zamiast dwóch

Interferometr Fabry’ego–Pérota składa się z dwóch równoległych, częściowo przepuszczających luster. Odległość między nimi wynosi L. Światło przechodzące przez pierwsze lustro może od razu opuścić drugie albo wykonać jedną, dwie i wiele dalszych podróży tam i z powrotem. W wyjściowej wiązce sumują się amplitudy wszystkich tych kopii, nie ich natężenia liczone osobno.

Badamy padanie prostopadłe, jednakowe lustra bez absorpcji i rozpraszania, jeden mod przestrzenny oraz jednorodny ośrodek o stałym n. R oznacza współczynnik odbicia natężenia jednego lustra; jego przepuszczalność wynosi 1 − R. Zakładamy pomijalną dyspersję n i faz powłok w rozpatrywanym przedziale. Rzeczywiste straty, różne lustra lub krzywizna fal wymagają pełniejszego modelu. Nie opisujemy tu czasu narastania pola po nagłym włączeniu źródła: wyznaczamy stan ustalony.

Całkowita faza obiegu zawiera także sumę faz odbicia φr: φ = 4πnLν/c + φr. W tym modelu przyjmujemy φr = 0 modulo 2π. Stała, ale niezerowa suma faz przesunęłaby częstotliwości rezonansów do νm = (m − φr/(2π))c/(2nL). Nie zmieniłaby odstępu między nimi. Sama stałość faz nie wystarcza więc do przypisania bezwzględnego rzędu podanej częstotliwości.

Sumujemy pola po kolejnych obiegach

Faza jednego pełnego obiegu wynosi φ = 4πnLν/c. Dwa odbicia mnożą amplitudę przez R, ponieważ każde ma moduł √R. Po uwzględnieniu stałych faz w przyjętej fazie obiegu kolejne transmitowane składniki tworzą szereg geometryczny:

\frac{E_t}{E_{\mathrm{in}}}=(1-R)e^{i\phi/2}\left[1+Re^{i\phi}+R^2e^{2i\phi}+\ldots\right]=\frac{(1-R)e^{i\phi/2}}{1-Re^{i\phi}}.

Iloraz natężeń otrzymujemy przez podniesienie modułu do kwadratu. W mianowniku występuje 1 + R² − 2R cos φ. Używając 1 − cos φ = 2 sin²(φ/2), dostajemy funkcję Airy’ego:

\mathcal T(\nu)=\frac{1}{1+F\sin^2(\phi/2)},\qquad F=\frac{4R}{(1-R)^2}.

Nie podstawiamy √R zamiast R do ostatniego wzoru: R już opisuje natężenie. Gdy φ = 2πm, wszystkie opóźnione kopie mają zgodne fazy i idealna transmisja osiąga 1. Nie przeczy to małej przepuszczalności pojedynczego lustra. Pole wewnątrz narasta, a amplitudy w odbiciu i transmisji spełniają wspólny bilans energii. Przy stratach lub nierównych lustrach wysokość rezonansu może być mniejsza.

FSR: odległość między sąsiednimi rezonansami

Dla stałego n i przyjętych faz warunek rezonansu daje:

\nu_m=\frac{mc}{2nL},\qquad \mathrm{FSR}=\nu_{m+1}-\nu_m=\frac{c}{2nL}.

FSR, czyli wolny zakres widmowy, jest odstępem częstotliwości. Wydłużenie rezonatora zmniejsza ten odstęp. Zwiększenie R przy tym samym nL zwęża maksima, ale nie zmienia ich odstępu w tym modelu. Dla dyspersyjnego ośrodka fazę trzeba różniczkować po częstotliwości; nie wolno mechanicznie wstawić dowolnego pojedynczego n do wzoru na FSR.

Szerokość połówkowa i finezja

Oznaczmy pełną szerokość pojedynczego maksimum przy połowie jego wysokości przez δν1/2. Jest to odległość między dwoma punktami o transmisji 1/2, a nie od środka do jednego z nich. Wokół rezonansu φ = 0 warunek 1 + F sin²(φ/2) = 2 daje |φ| = 2 arcsin(1/√F). Dlatego:

\delta\nu_{1/2}=\mathrm{FSR}\frac{2}{\pi}\arcsin\left(\frac{1-R}{2\sqrt R}\right),\qquad \mathcal F=\frac{\mathrm{FSR}}{\delta\nu_{1/2}}.

Ta definicja szerokości wymaga F ≥ 1, czyli R ≥ 3 − 2√2 ≈ 0,1716; przy niższym odbiciu minimum transmisji nie spada do połowy maksimum. Rozpatrujemy wyraźne rezonanse, np. R = 0,9. Dla R bliskiego 1 argument arcsin jest mały i można użyć przybliżenia:

\mathcal F\approx\frac{\pi\sqrt R}{1-R}.

Finezja ℱ i współczynnik F we wzorze Airy’ego są różnymi wielkościami. Dla L = 5,00 mm, n = 1, R = 0,900 i c = 299 792 458 m/s otrzymujemy F = 360, FSR = 29,97925 GHz, dokładną finezję ℱ ≈ 29,78996 oraz δν1/2 ≈ 1,00635 GHz. Przybliżona finezja 29,80376 jest bliska, ale nie identyczna z dokładną.

Transmisja rezonatora ma maksima przy znormalizowanym odstrojeniu 0 i 1. Krzywa dla R równego 0,9 jest węższa niż dla R równego 0,5, a odstęp maksimów jest jednakowy.
Model idealny. Oś pozioma jest podzielona przez FSR. Obie krzywe mają ten sam odstęp rezonansów; zwiększenie odbicia poprawia finezję. Kliknij rysunek, aby go powiększyć.

Co naprawdę znaczy rozdzielić dwie linie?

Szerokość odpowiedzi przyrządu określa użyteczną skalę porównania, lecz zdanie „odstęp większy od FWHM zawsze gwarantuje rozdzielenie” byłoby zbyt mocne. Zależy ono także od stosunku mocy linii, ich własnych szerokości, szumu i przyjętego kryterium. Zarejestrowany profil obejmuje odpowiedź rezonatora oraz widmo badanego źródła. Nie nazywamy każdej zmierzonej szerokości szerokością samego lasera.

Drugie ograniczenie wynika z okresowości: częstotliwości różniące się o całkowitą liczbę FSR mogą dawać ten sam odczyt transmisji przy ustalonej długości. Do ustalenia rzędu m potrzebujemy dodatkowej wiedzy o paśmie źródła, filtru wybierającego rząd albo niezależnego pomiaru. Wąski prążek nie usuwa tej niejednoznaczności.

Pracownia obliczeniowa

Zachowaj L = 5,00 mm i porównaj R = 0,5 z R = 0,9 na rysunku. Odczytaj transmisję w środku między rezonansami: jest równa 1/(1 + F), odpowiednio 1/9 i 1/361. Potem podwój L. FSR oraz szerokość w hercach zmaleją dwukrotnie, lecz krzywa względem częstotliwości podzielonej przez FSR i finezja pozostaną takie same. To oddziela zmianę skali osi od zmiany kształtu odpowiedzi.

W pomiarze rzeczywistym porównaj rezonanse po obu stronach badanego pasma. Różna odległość lub szerokość może ujawnić dyspersję, niejednostajny skan albo dodatkowe mody. Wartość parametru ma sens dopiero razem z warunkami, w których wyznaczono jej model.

Zadania do tego tematu

Dalsza lektura

Materiał referencyjny

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (0)

Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Teoria Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.