v2.0.9817.33678
Fizyka dla każdego
Promieniowanie Plancka i radiometria pasmowa · 4 min czytania

Radiometr w skończonym paśmie: emisja, odbite tło i liczba fotonów

Radiometr skierowany na ciepłą powierzchnię zbiera jej emisję oraz odbite promieniowanie otoczenia. Niższa emisyjność nie musi więc oznaczać mniejszego całego odczytu. Rozdzielimy te składniki, przejdziemy od radiancji do mocy i policzymy fotony w szerokim paśmie.

Opublikowano: 17.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 0

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(0 głosów) . Jeszcze nie oddano głosów.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Radiometr skierowany na ciepłą powierzchnię zbiera jej emisję oraz odbite promieniowanie otoczenia. Niższa emisyjność nie musi więc oznaczać mniejszego całego odczytu. Rozdzielimy te składniki, przejdziemy od radiancji do mocy i policzymy fotony w szerokim paśmie.

Potrzebne wiadomości: Radiancja i emitancja, całkowanie prawa Plancka po paśmie, bilans energii oraz energia fotonu hc/λ.

Co widzi detektor, gdy powierzchnia nie jest czarna?

Przyjmijmy nieprzezroczystą, jednorodną powierzchnię o temperaturze Ts, otoczoną izotropowym promieniowaniem ciała czarnego o temperaturze Tb. Powierzchnia jest szara: emisyjność ε jest stała w badanym zakresie widma. Jest też rozpraszająca w sensie radiometrycznym: wychodząca radiancja nie zależy od kierunku. Prawo Kirchhoffa wiąże emisyjność z absorpcyjnością dla odpowiadających sobie warunków. Nieprzezroczystość daje odbijalność ρ = 1 − ε. W tym modelu

L_\lambda=\varepsilon B_\lambda(T_s)+(1-\varepsilon)B_\lambda(T_b).

B oznacza tu idealną radiancję Plancka, a L rzeczywistą sumę wychodzącą z modelowej powierzchni. Pierwszy składnik pochodzi z emisji własnej, drugi z odbicia otoczenia. Dla ε = 0 ciało nie emituje własnego promieniowania, ale nadal odbija tło. Dla Ts = Tb suma jest równa Bλ(Tb) niezależnie od ε. Powierzchnia o małej emisyjności w cieplejszym otoczeniu może dać większy odczyt niż bardziej emisyjna powierzchnia o tej samej temperaturze.

Od radiancji do mocy w układzie optycznym

Źródło wypełnia pole widzenia, a znana geometryczna zdolność zbierania układu wynosi G = ∫cosθ dA dΩ, w m²·sr. Zakładamy, że nie zależy od długości fali. Filtr ma stałą transmitancję τ wewnątrz wybranego pasma i zerową poza nim. Moc po przejściu przez optykę wynosi

P_{\mathrm{wy}}=G\tau\int_{\lambda_1}^{\lambda_2}L_\lambda\,d\lambda.

To moc w konkretnej wiązce, nie emitancja powierzchni. Nie dopisujemy czynnika π: odpowiednie kierunki i ich rzuty są już zawarte w G. Gdy transmitancja zmienia się w paśmie, τ(λ) musi pozostać pod całką. Własna emisja ciepłej optyki wymaga dodatkowych składników; tutaj przyjmujemy, że jest pomijalna.

Co dokładnie odejmujemy jako tło?

Jeśli pomiarem odniesienia jest czarne źródło o temperaturze Tb, obserwowane przez ten sam układ, to jego moc wynosi Gτ∫Bλ(Tb)dλ. Różnica odczytów jest równa

\Delta P=G\tau\varepsilon\int_{\lambda_1}^{\lambda_2}\left[B_\lambda(T_s)-B_\lambda(T_b)\right]\,d\lambda.

Ujemna różnica dla Ts < Tb oznacza mniej mocy niż w odniesieniu, nie ujemną moc wiązki. Jeśli dodatkowo ta sama emisyjność obowiązuje w całym widmie, bilans wymiany na całej powierzchni, po całym widmie i półsferze, wynosi εσ(Ts⁴ − Tb⁴) w W/m². Różnica pasmowego odczytu detektora i ten bilans są powiązane fizycznie, lecz mają inne jednostki i inne zakresy całkowania.

Dwa sumowane słupki radiancji pasma 8–12 mikrometrów dla źródła 500 K o emisyjności 0,6: emisja własna pozostaje 173,900, odbicie rośnie z 15,400 przy tle 300 K do 53,496 przy tle 400 K.
Większa temperatura tła zwiększa wychodzącą radiancję, choć źródło nie zmienia temperatury. Jednocześnie maleje nadwyżka względem czarnego tła.

Pełny przykład: 500 K, tło 300 K, pasmo 8–12 µm

Całka Plancka dla źródła wynosi 289,833022 W/(m²·sr), a dla tła 38,500424 W/(m²·sr). Przy ε = 0,60 emisja własna wnosi 173,899813, odbicie 15,400170, a suma 189,299983 W/(m²·sr). Dla G = 10⁻⁶ m²·sr i τ = 0,80 moc wychodząca za optyką wynosi 151,439986 µW. Czarne odniesienie daje 30,800339 µW, więc różnica to 120,639647 µW. Odjęcie samego składnika odbitego dałoby emisję własną, a nie tę różnicę względem czarnego odniesienia.

Energia i liczba fotonów to dwa różne całkowania

Każdy foton o długości fali λ niesie energię hc/λ. Aby uzyskać liczbę fotonów na sekundę, należy każdy fragment mocy podzielić przez jego własną energię fotonu, przed zsumowaniem:

\dot N=G\int_{\lambda_1}^{\lambda_2}\tau(\lambda)L_\lambda\frac{\lambda}{hc}\,d\lambda.

To fotony docierające do detektora, nie liczba elektronicznych zliczeń. Wydajność kwantowa η(λ) oznacza udział fotonów prowadzących do zebranego elektronu. Bez wzmocnienia, przy pominiętym prądzie ciemnym, prąd fotodiody wynosi

I=eG\int_{\lambda_1}^{\lambda_2}\eta(\lambda)\tau(\lambda)L_\lambda\frac{\lambda}{hc}\,d\lambda.

Jeśli η jest stałe, można napisać I = eηṄ. Dzielenie całej mocy przez hc/λśr jest jedynie przybliżeniem. W szerokim paśmie rozkład liczby fotonów mocniej waży długie fale niż rozkład energii. Średnią energię docierającego fotonu obliczamy jako Pwy/Ṅ. Dla pustego pasma obie wielkości są zerowe i iloraz jest nieokreślony.

Dwa widma na mikrometr przy 3000 K, każde podzielone przez własne maksimum: maksimum energii przy 0,966 mikrometra, maksimum liczby fotonów przy 1,223 mikrometra.
Normalizacja służy porównaniu kształtu, nie bezwzględnych wielkości o różnych jednostkach. Dłuższe fale wnoszą więcej fotonów na tę samą energię.

Czy jeden odczyt wyznacza temperaturę?

Przy znanych ε > 0, Tb, G i τ radiancja w niepustym paśmie rośnie ściśle z Ts. Można więc znaleźć temperaturę, numerycznie odwracając równanie. Jeśli ε także jest nieznane, jeden odczyt nie wystarcza do wyznaczenia dwóch niewiadomych. Nie wolno po prostu uznać sumy L za B i nazwać wyniku temperaturą rzeczywistej powierzchni.

W idealnym doświadczeniu można zmienić znane czarne tło, utrzymując Ts i ε bez zmiany. Różnica dwóch radiancji pasma spełnia L₂ − L₁ = (1 − ε)(Bb,₂ − Bb,₁). Pozwala najpierw znaleźć ε, a następnie własną radiancję źródła. Równe tła nie dają nowej informacji; przy ε = 0 radiometr nie jest wrażliwy na Ts. Mała różnica promieniowania tła zwiększa wrażliwość wyznaczenia ε na błędy odczytów. W praktyce zmiana otoczenia może ogrzać próbkę, więc utrzymanie jej temperatury jest istotnym warunkiem, nie detalem procedury.

Porównanie trzech stanów w pracowni

W modelu interaktywnym porównaj (Ts, Tb) = (500 K, 300 K), (300 K, 500 K) oraz (300 K, 300 K), z tym samym ε i filtrem. Różnica względem tła zmieni znak, a następnie zniknie. Moc wychodząca i strumień fotonów pozostaną dodatnie. Zapisz odczyty w notatniku i wyjaśnij, dlaczego zamiana temperatur nie musi zachować całej mocy wychodzącej.

Definicje radiometryczne i tło pomiaru: NBS/NIST, Optical Radiation Measurements. Emisyjność, prawo Kirchhoffa i model ciała szarego: MIT, Radiation and Emissivity of Real Bodies. Wydajność detektorów: NIST, Spectroradiometric Detector Measurements.

Zadania do tego tematu

Dalsza lektura

Materiał referencyjny

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (0)

Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Teoria Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.