Co wzbudza oscylator: reguły przejść i granica klasyczna
Równe odstępy energii nie mówią jeszcze, które przejścia wywoła konkretne pole. Wyprowadzimy regułę dla oddziaływania liniowego w położeniu, sprawdzimy zmianę widma po zmianie masy i porównamy wysoko wzbudzony stan z klasycznym rozkładem położeń.
W tym materiale
Równe odstępy energii nie mówią jeszcze, które przejścia wywoła konkretne pole. Wyprowadzimy regułę dla oddziaływania liniowego w położeniu, sprawdzimy zmianę widma po zmianie masy i porównamy wysoko wzbudzony stan z klasycznym rozkładem położeń.
Potrzebne wiadomości: Drabina oscylatora, ortogonalność stanów, element macierzowy, energia fotonu i masa zredukowana układu dwóch ciał.
Widmo energii i sposób oddziaływania to dwie informacje
Idealny oscylator ma Eₙ = (n+1/2)ℏω, ale nie każda różnica energii daje linię wzbudzaną tym samym mechanizmem. Dla cząstki o ładunku q w polu elektrycznym jednorodnym na skali ruchu, skierowanym wzdłuż x, zaburzenie ma postać H′(t) = −qℰ(t)x. Symbol ℰ oznacza natężenie pola w V/m, aby nie mieszać go z energią E. Iloczyn qℰx ma jednostkę dżula.
W pierwszym rzędzie rachunku zaburzeń zależnego od czasu amplituda przejścia z |n⟩ do |j⟩ zawiera element ⟨j|x|n⟩ i całkę z przebiegu pola. W granicy słabego wzbudzenia prawdopodobieństwo przy pozostałych takich samych warunkach jest proporcjonalne do kwadratu modułu tego elementu. To zakres reguły, którą teraz wyprowadzimy; nie opisujemy dowolnie silnych impulsów ani przejść wielofotonowych.
Liniowy operator położenia łączy sąsiadów
Z x = ℓ(a+a†)/√2 otrzymujemy po działaniu na |n⟩ dwie składowe: (ℓ/√2)√n|n−1⟩ i (ℓ/√2)√(n+1)|n+1⟩. Rzut na |j⟩ usuwa wszystkie inne indeksy:
\langle j|x|n\rangle=\frac\ell{\sqrt2}\left(\sqrt n\,\delta_{j,n-1}+\sqrt{n+1}\,\delta_{j,n+1}\right).
Delta Kroneckera δ jest równa jeden dla równych indeksów i zero w pozostałych przypadkach. Mamy więc Δn = ±1. Różnica energii to wtedy ℏω, a rezonansowa częstotliwość pola f = ω/(2π). Przeciwna parzystość stanów jest warunkiem koniecznym dla operatora x, lecz nie wystarczającym: 0 → 3 ma przeciwną parzystość, a jego element macierzowy także jest zerowy.
Rosnący czynnik √(n+1) nie oznacza prawdopodobieństwa większego od jedności. Należy uwzględnić czas, natężenie pola, rozstrojenie, populację stanu początkowego i zakres stosowalności pierwszego rzędu. Reguła nie wyznacza sama natężenia obserwowanej linii.
Inne sprzężenie — inne połączenia
Dla zaburzenia proporcjonalnego do x² rozwijamy (a+a†)², zachowując kolejność operatorów:
x^2=\frac{\ell^2}{2}\left(a^2+(a^\dagger)^2+2a^\dagger a+1\right).
Elementy niezerowe mają Δn = ±2 lub 0. Część diagonalna nie jest przejściem do innego stanu; w perturbacji statycznej daje m.in. poprawkę energii. Zatem „przejście zabronione” zawsze wymaga podania modelu oddziaływania i przybliżenia. Anharmoniczność potencjału, wyższe potęgi współrzędnej w momencie dipolowym albo procesy wielofotonowe mogą dopuścić przejścia nieobecne w powyższym liniowym pierwszym rzędzie.
Zmiana masy przesuwa drabinę
Dla dwóch atomów drgających względem siebie współrzędna x oznacza zmianę ich odległości od równowagi, a m zastępujemy masą zredukowaną μ = m₁m₂/(m₁+m₂). Ruch środka masy oddziela się od ruchu względnego. W modelu o tej samej sztywności k:
\omega=\sqrt{\frac{k}{\mu}},\qquad \Delta E=\hbar\sqrt{\frac{k}{\mu}},\qquad \ell=\left(\frac{\hbar^2}{k\mu}\right)^{1/4}.
Większa μ zmniejsza odstępy widma jak μ⁻¹ᐟ² i długość ℓ jak μ⁻¹ᐟ⁴. Częstotliwość zależy od obu mas, a nie tylko od masy atomu, który zmieniono. Założenie stałego k jest przybliżeniem przy porównywaniu izotopów, nie regułą dla dowolnej zamiany pierwiastka.
W cząsteczce o sprzężeniu dipolowym ważna jest pochodna momentu dipolowego względem współrzędnej drgania. Nie wolno automatycznie przypisać każdemu drganiu efektywnego ładunku q ≠ 0: gdy ta pochodna znika, idealne liniowe wzbudzenie podczerwienią także znika. Rzeczywista cząsteczka może ponadto obracać się i mieć anharmoniczne poziomy; nasze obliczenia dotyczą jednego odseparowanego modu harmonicznego.
Duże n nie tworzy samo w sobie trajektorii
Dla dużego n względny odstęp ΔE/Eₙ = 1/(n+1/2) jest mały. To ważny krok ku opisowi klasycznemu, ale pojedynczy stan |n⟩ nadal ma stacjonarną gęstość i ⟨x⟩ = 0. Nie staje się wąskim punktem przemierzającym sinusoidę.
Klasyczny ruch o tej samej energii ma amplitudę A = ℓ√(2n+1) i położenie A cos(ωt+φ). Jeśli chwilę obserwacji losujemy równomiernie z okresu, ciało częściej spotykamy tam, gdzie porusza się wolniej. Każde położenie wewnątrz przedziału mija dwa razy w okresie, a |v| = ω√(A²−x²), więc:
\rho_{\rm kl}(x)=\frac{2}{T|v(x)|}=\frac1{\pi\sqrt{A^2-x^2}},\qquad |x|<A,\quad T=\frac{2\pi}{\omega}.
Poza |x| < A gęstość klasyczna jest zerowa. Jej rozbieżności przy końcach są całkowalne: podstawienie x = A sin θ daje całkę po całym przedziale równą jeden. Rozkład ma ⟨x⟩ = 0 i ⟨x²⟩ = A²/2, zgodnie z kwantowym drugim momentem w |n⟩.
Zgodność klasyczna dotyczy odpowiednio uśrednionych prawdopodobieństw, nie punktowej równości oscylującej gęstości kwantowej z krzywą klasyczną. Przykładowo ρ₉₉(0) = 0, bo 99 jest nieparzyste, mimo że klasyczna ρ przy zerze jest dodatnia. Uśrednianie po przedziałach większych od drobnych oscylacji gęstości usuwa tę różnicę jakościową. Dla lokalizacji wokół poruszającego się środka potrzebna jest odpowiednio dobrana superpozycja, np. stan koherentny; samo zwiększanie n w stanie energii tego nie zapewnia.
Granice zastosowania
Duże n w matematycznej paraboli może oznaczać wychylenia wychodzące poza harmoniczny zakres rzeczywistej pułapki. Przed interpretowaniem wyniku trzeba sprawdzić skalę A względem zakresu, w którym rzeczywisty potencjał pozostaje kwadratowy. Powiększenie n nie ulepsza automatycznie wszystkich przybliżeń.
Zadania do tego tematu
- Dozwolone przejścia: parzystość nie daje całej odpowiedzi
- Podstawienie izotopu: trzeba zmienić masę zredukowaną
- Stan n = 99: mały odstęp energii, ale nadal bez klasycznego toru
Komentarze (0)
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto