v2.0.9817.33678
Fizyka dla każdego
Magnetyzm: materiały, szczeliny i straty w rdzeniach · 3 min czytania

Pętla histerezy: pamięć materiału i energia stracona w cyklu

Po wyłączeniu prądu rdzeń może pozostać namagnesowany. Wykres B(H) pozwala odczytać tę pamięć, ale także obliczyć energię oddaną jako ciepło podczas pełnego cyklu. Trzeba znać kierunek przebiegu, jednostki osi i warunki pomiaru.

Opublikowano: 17.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 0

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(0 głosów) . Jeszcze nie oddano głosów.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Po wyłączeniu prądu rdzeń może pozostać namagnesowany. Wykres B(H) pozwala odczytać tę pamięć, ale także obliczyć energię oddaną jako ciepło podczas pełnego cyklu. Trzeba znać kierunek przebiegu, jednostki osi i warunki pomiaru.

Potrzebne wiadomości: Znaczenie B i H, prawo Faradaya, moc elektryczna, pole trapezu i całka po zamkniętej drodze.

Ten sam H, inny stan rdzenia

Przy zwiększaniu i zmniejszaniu prądu ferromagnetyk może przechodzić różnymi drogami na wykresie B(H). Taką zależność od wcześniejszego przebiegu nazywamy histerezą. Początkowa krzywa magnesowania, ustalona pętla i mniejszy cykl po częściowym zawróceniu nie są tą samą krzywą. Stan trzeba więc opisać historią, a nie wyłącznie chwilową wartością H.

W całej lekcji używamy poniższego modelowego, ustalonego cyklu. Punkty P(−400 A/m, −1,0 T), Q(0 A/m, −0,60 T), R(400 A/m, 1,0 T), S(0 A/m, 0,60 T) łączymy kolejno odcinkami i wracamy do P. Dane nie pochodzą z pomiaru określonego stopu. Nie ekstrapolujemy odcinków poza zadany cykl.

Modelowa pętla B(H): P (−400 A/m, −1,0 T), Q (0 A/m, −0,60 T), R (400 A/m, 1,0 T), S (0 A/m, 0,60 T), potem P. Strzałki pokazują kolejność P–Q–R–S–P.
Łączymy kolejne punkty odcinkami. Jest to zamknięty cykl modelowy; skrajne wartości wykresu nie oznaczają potwierdzonego nasycenia materiału. Kliknij rysunek, aby go powiększyć.

Remanencja i koercja wymagają opisanych osi

Przy H = 0 na opadającej gałęzi pozostaje B = 0,60 T. Jest to remanencja indukcji Br dla tego cyklu; na przeciwnej gałęzi ma przeciwny znak. Aby na opadającej gałęzi doprowadzić B do zera, trzeba przyłożyć ujemne H. Dodatnią wartość jego modułu nazywamy tutaj natężeniem koercyjnym HcB. W tym modelu wynosi 150 A/m.

Zerowanie B nie jest tym samym co zerowanie M. Ponieważ B = μ₀(H + M), przy B = 0 zachodzi M = −H. Koercja wyznaczona na pętli M(H), nazywana koercją wewnętrzną, może więc mieć inną wartość niż HcB. Zawsze sprawdzamy, jaka wielkość jest na osi pionowej. Również Br z zamkniętego rdzenia nie wyznacza samo przez się pola dowolnego magnesu w powietrzu: po zmianie kształtu obwodu znaczenie ma pole rozmagnesowujące.

Skąd bierze się związek pola pętli z energią?

Weźmy wąski toroidalny rdzeń bez szczeliny, o długości drogi l, przekroju A i objętości V = Al. Pomijamy niejednorodność pola oraz straty uzwojenia w samym rachunku pracy przekazanej rdzeniowi. Prawo Ampère’a daje I = Hl/N. Dla umowy odbiornikowej napięcie związane ze zmianą strumienia wynosi U = NA dB/dt. Jest przeciwne do siły elektromotorycznej indukcji wyznaczonej w zgodnym obiegu; nie gubimy tego rozróżnienia znaków.

Moc przekazana przez uzwojenie do pola i materiału jest zatem P=UI=\left(NA\frac{dB}{dt}\right)\frac{Hl}{N}=V H\frac{dB}{dt}. Całka po pełnym, ustalonym cyklu, w którym wracamy do tego samego stanu, daje \frac{W_{\mathrm{str}}}{V}=\oint H\,dB. Oznaczamy tę energię na jednostkę objętości przez wcykl. Przy fizycznym kierunku obiegu pasywnego materiału jest dodatnia i równa polu wnętrza pętli na wykresie B(H).

Sprawdzenie jednostek: (A/m)·T = J/m³. Dlatego pole wykresu w A/m i T mnożymy przez objętość w m³, a nie przez masę w kilogramach. Dla niejednorodnego rdzenia potrzebna byłaby całka po jego objętości, a nie jedno wspólne B i H.

Jak policzyć modelową pętlę bez zgadywania?

Na prostym odcinku H zmienia się liniowo wraz z B, więc jego wkład wynosi \int_{B_1}^{B_2}H\,dB=\frac{H_1+H_2}{2}(B_2-B_1). Zachowujemy znak różnicy B₂ − B₁ i sumujemy odcinki w zadanej kolejności. Dla P→Q, Q→R, R→S i S→P otrzymujemy odpowiednio −80, +320, −80 i +320 J/m³. Suma to w_{\mathrm{cykl}}=480\ \mathrm{J/m^3}.

Ujemne wkłady pojedynczych odcinków opisują oddawanie części energii. Nie zmieniamy ich samowolnie na dodatnie: strata dotyczy sumy pełnego obiegu. Wzór BH/2 jest odpowiedni dla energii odwracalnego materiału liniowego, a nie dla pola wnętrza tej pętli.

Od cyklu do średniej mocy

Jeśli pętla jest taka sama w każdym cyklu i wykonywana f razy na sekundę, P_{\mathrm{rdzen}}=fVw_{\mathrm{cykl}}. Dla V = 10 cm³ = 10⁻⁵ m³ i f = 50 Hz otrzymujemy Wcykl = 4,8 mJ oraz P = 0,24 W. To inny rachunek niż energia jednorazowo magazynowana w szczelinie.

Pole pętli quasi-statycznej opisuje straty w granicy powolnego przemagnesowania dla danego cyklu. Przy zwiększaniu częstotliwości rzeczywista pętla może się poszerzać, między innymi wskutek prądów wirowych i opóźnień odpowiedzi. Jeżeli używamy poprawnie zmierzonej pętli dynamicznej obejmującej całe straty rdzenia w danych warunkach, nie dodajemy drugi raz tego samego wkładu strat dynamicznych. Straty miedzi uzwojenia I²skR rozliczamy osobno.

Sprawdź rozumienie: czy dwukrotna częstotliwość zawsze daje dwukrotną moc strat? Tak tylko przy niezmienionej pętli i objętości. W rzeczywistym rdzeniu mogą zmienić się amplituda B, temperatura i pole pętli. Same HcB i Br również nie określają całego pola: potrzebny jest przebieg między nimi.

Zadania do tego tematu

Dalsza lektura

Materiał referencyjny

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (0)

Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Teoria Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.