v2.0.9817.33678
Fizyka dla każdego
Magnetyzm: materiały, szczeliny i straty w rdzeniach · 3 min czytania

Rdzeń ze szczeliną: gdzie potrzebne jest duże H

Milimetrowa szczelina może bardziej ograniczać strumień niż kilkadziesiąt centymetrów rdzenia. Wyprowadzimy ten wynik z prawa Ampère’a i ciągłości strumienia, a potem sprawdzimy, gdzie magazynowana jest energia w modelu odwracalnym.

Opublikowano: 17.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 0

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(0 głosów) . Jeszcze nie oddano głosów.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Milimetrowa szczelina może bardziej ograniczać strumień niż kilkadziesiąt centymetrów rdzenia. Wyprowadzimy ten wynik z prawa Ampère’a i ciągłości strumienia, a potem sprawdzimy, gdzie magazynowana jest energia w modelu odwracalnym.

Potrzebne wiadomości: Prawo Ampère’a, strumień magnetyczny, związek B = μH dla materiału liniowego.

Co upraszczamy?

Rozważamy uzwojenie N zwojów na zamkniętym rdzeniu z jedną wąską szczeliną. Długość drogi w samym materiale to lc, szerokość szczeliny g, a jednakowe pole przekroju A. Rdzeń ma stałą przenikalność μc = μ₀μᵣ; w powietrzu przyjmujemy μ₀. Pomijamy rozproszenie strumienia, rozszerzanie linii przy krawędziach szczeliny oraz zmiany pola w poprzek przekroju. Szczelina musi więc być mała względem wymiarów poprzecznych.

To model pola w ustalonym stanie albo przy dostatecznie powolnych zmianach, dla których zaniedbujemy prądy wirowe i inne skutki dynamiczne. Nie jest dokładnym opisem dowolnego rzeczywistego elektromagnesu. Przy znacznej nieliniowości potrzebna będzie charakterystyka B(H) rdzenia.

Zamknięty rdzeń z uzwojeniem po lewej i jedną wąską szczeliną po prawej. Strumień Φ przebiega przez metal i powietrze. l_c obejmuje tylko metal, g tylko szczelinę.
Schemat nie jest w skali. Stały przekrój A, pomijalne rozproszenie strumienia i wąska szczelina pozwalają przyjąć jednakowe B w rdzeniu i szczelinie. Kliknij rysunek, aby go powiększyć.

Strumień jest wspólny, H może być różne

Brak źródeł strumienia magnetycznego i przyjęty brak rozproszenia oznaczają, że ten sam strumień Φ przechodzi przez rdzeń i szczelinę. Przy jednakowym A mamy BcA = BgA, czyli Bc = Bg = B. Z prawa materiałowego wynika jednak H_c=\frac{B}{\mu_0\mu_r},\qquad H_g=\frac{B}{\mu_0}. H w szczelinie jest μᵣ razy większe niż w liniowym rdzeniu. Równość strumieni nie daje równości H.

Prawo Ampère’a wzdłuż zamkniętej drogi prowadzi do H_cl_c+H_gg=NI. Iloczyn NI nazywamy siłą magnetomotoryczną. Mimo historycznej nazwy nie jest siłą w niutonach; N jest liczbą zwojów, a jednostką SI iloczynu jest amper. Często używa się określenia „amperozwoje”.

Wyprowadzenie indukcji

Podstawiamy oba H do równania: \frac{Bl_c}{\mu_0\mu_r}+\frac{Bg}{\mu_0}=NI. Po wyłączeniu B/μ₀ przed nawias i podzieleniu otrzymujemy B=\frac{\mu_0NI}{l_c/\mu_r+g},\qquad\Phi=BA. Mianownik ma jednostkę długości. Wartość lc/μᵣ jest długością odcinka powietrza, który dawałby taki sam wkład do całki H dl jak dany rdzeń.

Można też wprowadzić reluktancję, czyli opór magnetyczny: \mathcal R_c=\frac{l_c}{\mu_0\mu_r A},\quad\mathcal R_g=\frac{g}{\mu_0A},\quad\Phi=\frac{NI}{\mathcal R_c+\mathcal R_g}. Jednostką reluktancji jest A/Wb. Ta analogia do obwodu elektrycznego służy obliczeniom. Strumień nie jest przepływem ładunku przez rdzeń, a sama reluktancja w odwracalnym modelu nie oznacza wydzielania ciepła tak jak opór elektryczny.

Przykład: niewielka szczelina decyduje o wyniku

Dla N = 400, I = 0,30 A, lc = 0,20 m, μᵣ = 1000 i g = 1,0 mm mamy lc/μᵣ = 0,20 mm. Stąd B=\frac{4\pi\cdot10^{-7}\cdot120}{0{,}0012}\ \mathrm T\approx0{,}1257\ \mathrm T. Przy A = 1,0 cm² = 1,0·10⁻⁴ m² strumień wynosi Φ ≈ 12,57 μWb. Pominięcie szczeliny dałoby w tym liniowym modelu sześciokrotnie większe B — nie niewielką poprawkę.

Gdy μᵣ rośnie bez ograniczeń przy stałym g, wzór dąży do B = μ₀NI/g. Pole w szczelinie nie rośnie wtedy bez ograniczeń. Z kolei g = 0 daje zamknięty liniowy rdzeń B = μ₀μᵣNI/lc. Zanim zastosujemy ten wynik do realnego rdzenia, trzeba sprawdzić jego zakres liniowy.

Energia: mała objętość może zawierać duży udział

Dla materiałów liniowych, odwracalnych i bez strat gęstość energii wynosi w=\frac{BH}{2}=\frac{B^2}{2\mu}. Przy tym samym B gęstość energii w szczelinie jest μᵣ razy większa niż w rdzeniu. Po pomnożeniu przez objętości dostajemy W_g=\frac{B^2Ag}{2\mu_0},\quad W_c=\frac{B^2Al_c}{2\mu_0\mu_r},\quad\frac{W_g}{W_c}=\frac{\mu_rg}{l_c}. W powyższym przykładzie stosunek wynosi 5, więc w szczelinie jest 5/6 energii modelu.

To energia magazynowana odwracalnie, nie strata w każdym cyklu. Nie stosujemy BH/2 do dowolnego stanu materiału z histerezą. Przy porównywaniu szerokości szczeliny trzeba też powiedzieć, co pozostaje stałe: B czy prąd. Utrzymanie B przy większym g wymaga większego NI.

Sprawdź rozumienie: jeśli przekrój szczeliny byłby inny niż przekrój rdzenia, wspólny pozostałby strumień Φ, lecz indukcje spełniałyby BcAc = BgAg. Wzoru z jednym wspólnym B nie wolno wtedy użyć bez zmiany modelu.

Zadania do tego tematu

Dalsza lektura

Materiał referencyjny

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (0)

Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Teoria Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.