Rdzeń ze szczeliną: gdzie potrzebne jest duże H
Milimetrowa szczelina może bardziej ograniczać strumień niż kilkadziesiąt centymetrów rdzenia. Wyprowadzimy ten wynik z prawa Ampère’a i ciągłości strumienia, a potem sprawdzimy, gdzie magazynowana jest energia w modelu odwracalnym.
W tym materiale
Milimetrowa szczelina może bardziej ograniczać strumień niż kilkadziesiąt centymetrów rdzenia. Wyprowadzimy ten wynik z prawa Ampère’a i ciągłości strumienia, a potem sprawdzimy, gdzie magazynowana jest energia w modelu odwracalnym.
Potrzebne wiadomości: Prawo Ampère’a, strumień magnetyczny, związek B = μH dla materiału liniowego.
Co upraszczamy?
Rozważamy uzwojenie N zwojów na zamkniętym rdzeniu z jedną wąską szczeliną. Długość drogi w samym materiale to lc, szerokość szczeliny g, a jednakowe pole przekroju A. Rdzeń ma stałą przenikalność μc = μ₀μᵣ; w powietrzu przyjmujemy μ₀. Pomijamy rozproszenie strumienia, rozszerzanie linii przy krawędziach szczeliny oraz zmiany pola w poprzek przekroju. Szczelina musi więc być mała względem wymiarów poprzecznych.
To model pola w ustalonym stanie albo przy dostatecznie powolnych zmianach, dla których zaniedbujemy prądy wirowe i inne skutki dynamiczne. Nie jest dokładnym opisem dowolnego rzeczywistego elektromagnesu. Przy znacznej nieliniowości potrzebna będzie charakterystyka B(H) rdzenia.
Strumień jest wspólny, H może być różne
Brak źródeł strumienia magnetycznego i przyjęty brak rozproszenia oznaczają, że ten sam strumień Φ przechodzi przez rdzeń i szczelinę. Przy jednakowym A mamy BcA = BgA, czyli Bc = Bg = B. Z prawa materiałowego wynika jednak H_c=\frac{B}{\mu_0\mu_r},\qquad H_g=\frac{B}{\mu_0}. H w szczelinie jest μᵣ razy większe niż w liniowym rdzeniu. Równość strumieni nie daje równości H.
Prawo Ampère’a wzdłuż zamkniętej drogi prowadzi do H_cl_c+H_gg=NI. Iloczyn NI nazywamy siłą magnetomotoryczną. Mimo historycznej nazwy nie jest siłą w niutonach; N jest liczbą zwojów, a jednostką SI iloczynu jest amper. Często używa się określenia „amperozwoje”.
Wyprowadzenie indukcji
Podstawiamy oba H do równania: \frac{Bl_c}{\mu_0\mu_r}+\frac{Bg}{\mu_0}=NI. Po wyłączeniu B/μ₀ przed nawias i podzieleniu otrzymujemy B=\frac{\mu_0NI}{l_c/\mu_r+g},\qquad\Phi=BA. Mianownik ma jednostkę długości. Wartość lc/μᵣ jest długością odcinka powietrza, który dawałby taki sam wkład do całki H dl jak dany rdzeń.
Można też wprowadzić reluktancję, czyli opór magnetyczny: \mathcal R_c=\frac{l_c}{\mu_0\mu_r A},\quad\mathcal R_g=\frac{g}{\mu_0A},\quad\Phi=\frac{NI}{\mathcal R_c+\mathcal R_g}. Jednostką reluktancji jest A/Wb. Ta analogia do obwodu elektrycznego służy obliczeniom. Strumień nie jest przepływem ładunku przez rdzeń, a sama reluktancja w odwracalnym modelu nie oznacza wydzielania ciepła tak jak opór elektryczny.
Przykład: niewielka szczelina decyduje o wyniku
Dla N = 400, I = 0,30 A, lc = 0,20 m, μᵣ = 1000 i g = 1,0 mm mamy lc/μᵣ = 0,20 mm. Stąd B=\frac{4\pi\cdot10^{-7}\cdot120}{0{,}0012}\ \mathrm T\approx0{,}1257\ \mathrm T. Przy A = 1,0 cm² = 1,0·10⁻⁴ m² strumień wynosi Φ ≈ 12,57 μWb. Pominięcie szczeliny dałoby w tym liniowym modelu sześciokrotnie większe B — nie niewielką poprawkę.
Gdy μᵣ rośnie bez ograniczeń przy stałym g, wzór dąży do B = μ₀NI/g. Pole w szczelinie nie rośnie wtedy bez ograniczeń. Z kolei g = 0 daje zamknięty liniowy rdzeń B = μ₀μᵣNI/lc. Zanim zastosujemy ten wynik do realnego rdzenia, trzeba sprawdzić jego zakres liniowy.
Energia: mała objętość może zawierać duży udział
Dla materiałów liniowych, odwracalnych i bez strat gęstość energii wynosi w=\frac{BH}{2}=\frac{B^2}{2\mu}. Przy tym samym B gęstość energii w szczelinie jest μᵣ razy większa niż w rdzeniu. Po pomnożeniu przez objętości dostajemy W_g=\frac{B^2Ag}{2\mu_0},\quad W_c=\frac{B^2Al_c}{2\mu_0\mu_r},\quad\frac{W_g}{W_c}=\frac{\mu_rg}{l_c}. W powyższym przykładzie stosunek wynosi 5, więc w szczelinie jest 5/6 energii modelu.
To energia magazynowana odwracalnie, nie strata w każdym cyklu. Nie stosujemy BH/2 do dowolnego stanu materiału z histerezą. Przy porównywaniu szerokości szczeliny trzeba też powiedzieć, co pozostaje stałe: B czy prąd. Utrzymanie B przy większym g wymaga większego NI.
Sprawdź rozumienie: jeśli przekrój szczeliny byłby inny niż przekrój rdzenia, wspólny pozostałby strumień Φ, lecz indukcje spełniałyby BcAc = BgAg. Wzoru z jednym wspólnym B nie wolno wtedy użyć bez zmiany modelu.
Zadania do tego tematu
- Milimetr powietrza i trzydzieści centymetrów rdzenia
- Dobór prądu i błąd pominięcia rdzenia
- Energia w szczelinie: stała indukcja czy stały prąd?
Komentarze (0)
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto