B, H i M: jak opisać pole w materiale
Wstawienie rdzenia do cewki może zwiększyć indukcję magnetyczną. Aby obliczyć ten efekt, trzeba oddzielić natężenie pola H od namagnesowania M i indukcji B. Wyjaśnimy ich jednostki, związek oraz sytuacje, w których jedna stała przenikalność nie wystarcza.
W tym materiale
Wstawienie rdzenia do cewki może zwiększyć indukcję magnetyczną. Aby obliczyć ten efekt, trzeba oddzielić natężenie pola H od namagnesowania M i indukcji B. Wyjaśnimy ich jednostki, związek oraz sytuacje, w których jedna stała przenikalność nie wystarcza.
Potrzebne wiadomości: Pole długiej zwojnicy, wektory równoległe, proporcjonalność i jednostki SI.
Trzy wielkości, trzy pytania
Indukcja magnetyczna B, wyrażana w teslach (T), występuje w sile Lorentza i w strumieniu magnetycznym. Natężenie pola magnetycznego H wyrażamy w amperach na metr (A/m). Prawo Ampère’a zapisane dla H wiąże jego całkę po zamkniętej drodze z obejmowanym prądem swobodnym, na przykład prądem uzwojenia. Namagnesowanie M, zwane też magnetyzacją, opisuje wypadkowy moment magnetyczny na jednostkę objętości materiału. Jego jednostką jest również A/m: moment ma jednostkę A·m², a objętość m³.
W makroskopowym opisie w jednostkach SI te wielkości łączy zależność \vec B=\mu_0(\vec H+\vec M). Przyjmujemy \mu_0\approx4\pi\cdot10^{-7}\ \mathrm{T\,m/A}. Jest to zaokrąglona wartość do naszych rachunków. Najpierw dodajemy wektory H i M o tej samej jednostce, dopiero potem mnożymy przez μ₀. Jeśli oba są równoległe do wybranej osi, można dodawać ich składowe algebraicznie.
Kiedy można użyć przenikalności?
Dla materiału liniowego i izotropowego, w określonej temperaturze oraz zakresie pola, przyjmujemy \vec M=\chi\vec H. Bezwymiarowa podatność magnetyczna χ mówi o odpowiedzi materiału. Po podstawieniu otrzymujemy kolejno \vec B=\mu_0(1+\chi)\vec H=\mu_0\mu_r\vec H=\mu\vec H, gdzie μᵣ = 1 + χ jest względną przenikalnością, a μ = μ₀μᵣ przenikalnością o jednostce T·m/A.
Dodatnie χ oznacza w tym modelu namagnesowanie zgodne z H, ujemne — przeciwne. Słaby paramagnetyk ma niewielkie dodatnie χ, a słaby diamagnetyk niewielkie ujemne χ. Ujemne M nie musi odwracać B: gdy χ = −0,00002, czynnik 1 + χ nadal jest dodatni i bliski jedności. W ferromagnetykach oddziaływania między momentami i domenami mogą dawać dużą, nieliniową odpowiedź oraz pamięć wcześniejszego magnesowania.
Przykład: długa cewka z liniowym rdzeniem
Rozważmy idealizowaną długą, ciasno nawiniętą zwojnicę całkowicie wypełnioną materiałem o μᵣ = 200 w badanym zakresie. Liczba zwojów na metr wynosi n = 1500 m⁻¹, prąd I = 0,20 A. Daleko od końców, przy pomijalnym polu na zewnątrz, prawo Ampère’a daje H = nI. Stąd H=1500\ \mathrm{m^{-1}}\cdot0{,}20\ \mathrm A=300\ \mathrm{A/m}.
Najpierw wyznaczamy χ = 199, a następnie M=199\cdot300\ \mathrm{A/m}=59\,700\ \mathrm{A/m}. Indukcja wynosi B=\mu_0(300+59\,700)\ \mathrm{A/m}\approx0{,}0754\ \mathrm T. Bez materiału ten sam model geometryczny dałby B₀ = μ₀H ≈ 0,377 mT. Stosunek B/B₀ = 200 wynika tu z przyjętego modelu liniowego, a nie z uniwersalnej właściwości dowolnego rdzenia.
H jest polem wewnątrz materiału. W próbce o innej geometrii pole rozmagnesowujące może zmienić je względem wartości wynikającej z samego pola zewnętrznego. Nie wolno automatycznie podstawić H = B₀/μ₀ do każdej kuli, krótkiego pręta czy otwartego rdzenia. W szczelinie również trzeba uwzględnić geometrię całego obwodu.
Iloraz wartości i iloraz przyrostów
Na nieliniowej charakterystyce stosunek B/H opisuje prostą od początku układu do wybranego punktu. Z kolei ΔB/ΔH opisuje średnie nachylenie między dwoma punktami, a pochodna dB/dH — lokalną przenikalność różniczkową. Nie muszą być równe. Dla punktów (100 A/m, 0,20 T) i (200 A/m, 0,24 T) mamy B₁/H₁ = 0,0020 T·m/A, lecz ΔB/ΔH = 0,00040 T·m/A. Dodatkowe 100 A/m nie dało dodatkowych 0,20 T.
Przy nasycaniu maleje możliwość dalszego zwiększania M przez porządkowanie momentów. Nie znaczy to, że całe B musi stać się idealnie stałe: składnik μ₀H nadal rośnie. Przy histerezie ten sam H może odpowiadać różnym B zależnie od historii. Wówczas nie istnieje jedna funkcja B(H) ważna dla wszystkich przebiegów.
Sprawdź rozumienie: czy dwukrotny prąd zawsze daje dwukrotne B? W opisanej idealnej geometrii podwaja H. Podwaja B tylko wtedy, gdy pozostajemy w tym samym liniowym, odwracalnym zakresie, bez zmiany temperatury. Wyjście poza ten zakres wymaga charakterystyki materiału i informacji o jego stanie.
Dla porównania opisów jakościowych: OpenStax — magnetyzm w materii.
Zadania do tego tematu
- Liniowy rdzeń: od prądu do H, M i B
- Diamagnetyk: ujemne M nie oznacza odwrócenia B
- Dwie przenikalności z tych samych punktów
Komentarze (0)
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto