v2.0.9817.33678
Fizyka dla każdego
Magnetyzm: materiały, szczeliny i straty w rdzeniach · 3 min czytania

B, H i M: jak opisać pole w materiale

Wstawienie rdzenia do cewki może zwiększyć indukcję magnetyczną. Aby obliczyć ten efekt, trzeba oddzielić natężenie pola H od namagnesowania M i indukcji B. Wyjaśnimy ich jednostki, związek oraz sytuacje, w których jedna stała przenikalność nie wystarcza.

Opublikowano: 17.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 0

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(0 głosów) . Jeszcze nie oddano głosów.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Wstawienie rdzenia do cewki może zwiększyć indukcję magnetyczną. Aby obliczyć ten efekt, trzeba oddzielić natężenie pola H od namagnesowania M i indukcji B. Wyjaśnimy ich jednostki, związek oraz sytuacje, w których jedna stała przenikalność nie wystarcza.

Potrzebne wiadomości: Pole długiej zwojnicy, wektory równoległe, proporcjonalność i jednostki SI.

Trzy wielkości, trzy pytania

Indukcja magnetyczna B, wyrażana w teslach (T), występuje w sile Lorentza i w strumieniu magnetycznym. Natężenie pola magnetycznego H wyrażamy w amperach na metr (A/m). Prawo Ampère’a zapisane dla H wiąże jego całkę po zamkniętej drodze z obejmowanym prądem swobodnym, na przykład prądem uzwojenia. Namagnesowanie M, zwane też magnetyzacją, opisuje wypadkowy moment magnetyczny na jednostkę objętości materiału. Jego jednostką jest również A/m: moment ma jednostkę A·m², a objętość m³.

W makroskopowym opisie w jednostkach SI te wielkości łączy zależność \vec B=\mu_0(\vec H+\vec M). Przyjmujemy \mu_0\approx4\pi\cdot10^{-7}\ \mathrm{T\,m/A}. Jest to zaokrąglona wartość do naszych rachunków. Najpierw dodajemy wektory H i M o tej samej jednostce, dopiero potem mnożymy przez μ₀. Jeśli oba są równoległe do wybranej osi, można dodawać ich składowe algebraicznie.

Trzy równoległe wektory w modelu: H = 100 A/m, M = 300 A/m, B/μ₀ = 400 A/m. Suma H i M ma wspólną jednostkę; indukcja B jest wyrażana w teslach.
Wektory odpowiadają liniowemu modelowi o μᵣ = 4. Długości mają wspólną skalę dla H, M i B/μ₀; nie dodajemy liczby tesli do liczby amperów na metr. Kliknij rysunek, aby go powiększyć.

Kiedy można użyć przenikalności?

Dla materiału liniowego i izotropowego, w określonej temperaturze oraz zakresie pola, przyjmujemy \vec M=\chi\vec H. Bezwymiarowa podatność magnetyczna χ mówi o odpowiedzi materiału. Po podstawieniu otrzymujemy kolejno \vec B=\mu_0(1+\chi)\vec H=\mu_0\mu_r\vec H=\mu\vec H, gdzie μᵣ = 1 + χ jest względną przenikalnością, a μ = μ₀μᵣ przenikalnością o jednostce T·m/A.

Dodatnie χ oznacza w tym modelu namagnesowanie zgodne z H, ujemne — przeciwne. Słaby paramagnetyk ma niewielkie dodatnie χ, a słaby diamagnetyk niewielkie ujemne χ. Ujemne M nie musi odwracać B: gdy χ = −0,00002, czynnik 1 + χ nadal jest dodatni i bliski jedności. W ferromagnetykach oddziaływania między momentami i domenami mogą dawać dużą, nieliniową odpowiedź oraz pamięć wcześniejszego magnesowania.

Przykład: długa cewka z liniowym rdzeniem

Rozważmy idealizowaną długą, ciasno nawiniętą zwojnicę całkowicie wypełnioną materiałem o μᵣ = 200 w badanym zakresie. Liczba zwojów na metr wynosi n = 1500 m⁻¹, prąd I = 0,20 A. Daleko od końców, przy pomijalnym polu na zewnątrz, prawo Ampère’a daje H = nI. Stąd H=1500\ \mathrm{m^{-1}}\cdot0{,}20\ \mathrm A=300\ \mathrm{A/m}.

Najpierw wyznaczamy χ = 199, a następnie M=199\cdot300\ \mathrm{A/m}=59\,700\ \mathrm{A/m}. Indukcja wynosi B=\mu_0(300+59\,700)\ \mathrm{A/m}\approx0{,}0754\ \mathrm T. Bez materiału ten sam model geometryczny dałby B₀ = μ₀H ≈ 0,377 mT. Stosunek B/B₀ = 200 wynika tu z przyjętego modelu liniowego, a nie z uniwersalnej właściwości dowolnego rdzenia.

H jest polem wewnątrz materiału. W próbce o innej geometrii pole rozmagnesowujące może zmienić je względem wartości wynikającej z samego pola zewnętrznego. Nie wolno automatycznie podstawić H = B₀/μ₀ do każdej kuli, krótkiego pręta czy otwartego rdzenia. W szczelinie również trzeba uwzględnić geometrię całego obwodu.

Iloraz wartości i iloraz przyrostów

Na nieliniowej charakterystyce stosunek B/H opisuje prostą od początku układu do wybranego punktu. Z kolei ΔB/ΔH opisuje średnie nachylenie między dwoma punktami, a pochodna dB/dH — lokalną przenikalność różniczkową. Nie muszą być równe. Dla punktów (100 A/m, 0,20 T) i (200 A/m, 0,24 T) mamy B₁/H₁ = 0,0020 T·m/A, lecz ΔB/ΔH = 0,00040 T·m/A. Dodatkowe 100 A/m nie dało dodatkowych 0,20 T.

Modelowa krzywa B(H): punkty 100 A/m i 0,20 T oraz 200 A/m i 0,24 T. Prosta od początku układu i odcinek między punktami mają różne nachylenia.
Dane są modelem do ćwiczenia, nie charakterystyką konkretnego stopu. Iloraz B/H i iloraz przyrostów ΔB/ΔH odpowiadają innym pytaniom. Kliknij rysunek, aby go powiększyć.

Przy nasycaniu maleje możliwość dalszego zwiększania M przez porządkowanie momentów. Nie znaczy to, że całe B musi stać się idealnie stałe: składnik μ₀H nadal rośnie. Przy histerezie ten sam H może odpowiadać różnym B zależnie od historii. Wówczas nie istnieje jedna funkcja B(H) ważna dla wszystkich przebiegów.

Sprawdź rozumienie: czy dwukrotny prąd zawsze daje dwukrotne B? W opisanej idealnej geometrii podwaja H. Podwaja B tylko wtedy, gdy pozostajemy w tym samym liniowym, odwracalnym zakresie, bez zmiany temperatury. Wyjście poza ten zakres wymaga charakterystyki materiału i informacji o jego stanie.

Dla porównania opisów jakościowych: OpenStax — magnetyzm w materii.

Zadania do tego tematu

Dalsza lektura

Materiał referencyjny

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (0)

Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Teoria Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.