Drgania gasnące RLC: napięcie, prąd i straty energii
Opór stopniowo odbiera energię pól, lecz nie wystarczy pomnożyć każdej znanej funkcji LC przez ten sam zanikający czynnik. Trzeba zachować początkowy prąd i sprawdzić, kiedy naprawdę występuje największy prąd oraz jak maleje całkowita energia.
W tym materiale
Opór stopniowo odbiera energię pól, lecz nie wystarczy pomnożyć każdej znanej funkcji LC przez ten sam zanikający czynnik. Trzeba zachować początkowy prąd i sprawdzić, kiedy naprawdę występuje największy prąd oraz jak maleje całkowita energia.
Potrzebne wiadomości: Swobodny obwód LC, równanie Kirchhoffa, pochodna funkcji wykładniczej i trygonometrycznej.
Równanie zamkniętego oczka bez źródła
Przyjmujemy stałe L>0, C>0 i całkowity szeregowy opór R>0. Obejmuje on także opór uzwojenia cewki, jeśli obecny jest w badanym oczku. Napięcie U i prąd I mają tę samą orientację co w lekcji LC: I wpływa do wybranej dodatnio oznaczonej okładki, zatem I=C U′.
Prawo napięciowe ma postać L I′+RI+U=0. Po podstawieniu I=C U′ dostajemy:
U''+2\alpha U'+\omega_0^2U=0,\qquad \alpha=\frac R{2L},\qquad \omega_0=\frac1{\sqrt{LC}}.
α ma jednostkę s⁻¹ i opisuje tłumienie amplitudy. Jeżeli 0<α<ω₀, rozwiązanie zawiera sinus i cosinus o częstości kołowej ωd=√(ω₀²−α²). Indeks d oznacza drgania tłumione. Ta częstość jest mniejsza od ω₀; okres Td=2π/ωd jest większy od okresu idealnego LC.
Warunek I₀=0 wymaga także składnika sinusowego
Zapiszmy U=e−αt[A cos(ωdt)+B sin(ωdt)]. Dla t=0 otrzymujemy A=U₀, a po zróżniczkowaniu U′(0)=−αA+ωdB. Ponieważ to I₀/C, współczynnik B musi uwzględnić oba początkowe stany:
U(t)=e^{-\alpha t}\left[U_0\cos(\omega_dt)+\frac{I_0/C+\alpha U_0}{\omega_d}\sin(\omega_dt)\right].
Gdy I₀=0, nie znika cały sinus: pozostaje αU₀/ωd. Gdybyśmy przyjęli samo U₀e−αtcos(ωdt), początkowy prąd wyniósłby −CαU₀, sprzecznie z danymi. Dla I₀=0 pochodna poprawnego rozwiązania upraszcza się do:
I(t)=-\frac{U_0}{L\omega_d}e^{-\alpha t}\sin(\omega_dt).
Wartość bezwzględna prądu osiąga maksimum przed rozładowaniem kondensatora
Przy L=50 mH, C=20 µF, R=20 Ω, U₀=10 V i I₀=0 mamy ω₀=1000 rad/s, α=200 s⁻¹ i ωd≈979,796 rad/s. Pierwszy ujemny prąd jest najbardziej ujemny, gdy I′=0. Z Kirchhoffa wynika wtedy U=−RI. Napięcie kondensatora jest więc jeszcze dodatnie.
Różniczkując przebieg I, otrzymujemy warunek ωdcos(ωdt)−α sin(ωdt)=0. Pierwszy dodatni czas to tI=arctan(ωd/α)/ωd≈1,398 ms. Wtedy I≈−0,1512 A i U≈3,025 V. Pierwsze zero U wystąpi dopiero około 1,809 ms; |I| zdąży już zmaleć do 0,1393 A.
Dokładny bilans energii
Opornik nie przechowuje energii w tym modelu. Sumujemy E=CU²/2+LI²/2, różniczkujemy i podstawiamy I=C U′ oraz L I′=−RI−U:
E'=CUU'+LII'=UI+I(-RI-U)=-RI^2\le0.
Całkowita energia nie rośnie, choć energia jednego pola może chwilowo wzrastać kosztem drugiego. Ilość ciepła wydzielona od początku do t wynosi QR(t)=∫₀ᵗRI²dt=E(0)−E(t). Dla naszych danych E(0)=1,000 mJ, a po 1 ms E≈0,8355 mJ, więc opór odebrał około 0,1645 mJ.
Dlaczego E₀e−2αt nie jest ogólną energią chwilową?
Jeśli I₀=0, dokładne E′(0)=−RI₀²=0. Pochodna E₀e−2αt w tej samej chwili wynosi −2αE₀<0. Oba zapisy nie mogą zatem być identyczne. W pełnym wzorze na E pozostają zależne od fazy składniki wynikające z różniczkowania napięcia.
Jest jednak dokładna zależność pomiędzy chwilami oddalonymi o cały okres tłumiony. Sinus i cosinus mają wtedy te same wartości, zatem U(t+Td)=e−αTdU(t), podobnie I. Po podniesieniu do kwadratu:
E(t+T_d)=e^{-2\alpha T_d}E(t).
Ta zależność porównuje te same fazy, nie zastępuje całego przebiegu E(t). Przy słabym tłumieniu wykładniczy opis średniej energii bywa dobrym przybliżeniem; w obliczeniu dokładnym używamy obu aktualnych stanów. Nie przenosimy też wzorów stanu sinusoidalnego ustalonego na swobodne zanikanie po wyłączeniu wymuszenia.
Zadania do tego tematu
- Po milisekundzie: gdzie podziała się energia?
- Od pierwszego maksimum do następnego
- Napięcie rośnie, a całkowita energia maleje
Komentarze (0)
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto