v2.0.9817.20094
Fizyka dla każdego
Swobodne obwody LC i RLC: stan początkowy, tłumienie i pomiar · 2 min czytania

Drgania gasnące RLC: napięcie, prąd i straty energii

Opór stopniowo odbiera energię pól, lecz nie wystarczy pomnożyć każdej znanej funkcji LC przez ten sam zanikający czynnik. Trzeba zachować początkowy prąd i sprawdzić, kiedy naprawdę występuje największy prąd oraz jak maleje całkowita energia.

Opublikowano: 17.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 0

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(0 głosów) . Jeszcze nie oddano głosów.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Opór stopniowo odbiera energię pól, lecz nie wystarczy pomnożyć każdej znanej funkcji LC przez ten sam zanikający czynnik. Trzeba zachować początkowy prąd i sprawdzić, kiedy naprawdę występuje największy prąd oraz jak maleje całkowita energia.

Potrzebne wiadomości: Swobodny obwód LC, równanie Kirchhoffa, pochodna funkcji wykładniczej i trygonometrycznej.

Równanie zamkniętego oczka bez źródła

Przyjmujemy stałe L>0, C>0 i całkowity szeregowy opór R>0. Obejmuje on także opór uzwojenia cewki, jeśli obecny jest w badanym oczku. Napięcie U i prąd I mają tę samą orientację co w lekcji LC: I wpływa do wybranej dodatnio oznaczonej okładki, zatem I=C U′.

Zamknięte oczko szeregowe R, L, C bez źródła. Umowny prąd I wpływa do dodatnio oznaczonej okładki kondensatora; U jest napięciem tej okładki względem drugiej.
Schemat po przygotowaniu stanu początkowego. Strzałka określa dodatni zwrot I, a nie niezmienny zwrot rzeczywistego przepływu. Dla LC przyjmujemy R=0. Schemat bez skali długości. Kliknij rysunek, aby go powiększyć.

Prawo napięciowe ma postać L I′+RI+U=0. Po podstawieniu I=C U′ dostajemy:

U''+2\alpha U'+\omega_0^2U=0,\qquad \alpha=\frac R{2L},\qquad \omega_0=\frac1{\sqrt{LC}}.

α ma jednostkę s⁻¹ i opisuje tłumienie amplitudy. Jeżeli 0<α<ω₀, rozwiązanie zawiera sinus i cosinus o częstości kołowej ωd=√(ω₀²−α²). Indeks d oznacza drgania tłumione. Ta częstość jest mniejsza od ω₀; okres Td=2π/ωd jest większy od okresu idealnego LC.

Warunek I₀=0 wymaga także składnika sinusowego

Zapiszmy U=e−αt[A cos(ωdt)+B sin(ωdt)]. Dla t=0 otrzymujemy A=U₀, a po zróżniczkowaniu U′(0)=−αA+ωdB. Ponieważ to I₀/C, współczynnik B musi uwzględnić oba początkowe stany:

U(t)=e^{-\alpha t}\left[U_0\cos(\omega_dt)+\frac{I_0/C+\alpha U_0}{\omega_d}\sin(\omega_dt)\right].

Gdy I₀=0, nie znika cały sinus: pozostaje αU₀/ωd. Gdybyśmy przyjęli samo U₀e−αtcos(ωdt), początkowy prąd wyniósłby −CαU₀, sprzecznie z danymi. Dla I₀=0 pochodna poprawnego rozwiązania upraszcza się do:

I(t)=-\frac{U_0}{L\omega_d}e^{-\alpha t}\sin(\omega_dt).

Wartość bezwzględna prądu osiąga maksimum przed rozładowaniem kondensatora

Przy L=50 mH, C=20 µF, R=20 Ω, U₀=10 V i I₀=0 mamy ω₀=1000 rad/s, α=200 s⁻¹ i ωd≈979,796 rad/s. Pierwszy ujemny prąd jest najbardziej ujemny, gdy I′=0. Z Kirchhoffa wynika wtedy U=−RI. Napięcie kondensatora jest więc jeszcze dodatnie.

Różniczkując przebieg I, otrzymujemy warunek ωdcos(ωdt)−α sin(ωdt)=0. Pierwszy dodatni czas to tI=arctan(ωd/α)/ωd≈1,398 ms. Wtedy I≈−0,1512 A i U≈3,025 V. Pierwsze zero U wystąpi dopiero około 1,809 ms; |I| zdąży już zmaleć do 0,1393 A.

Wykresy napięcia i prądu dla L=50 mH, C=20 µF, R=20 Ω, U₀=10 V i I₀=0. Największa wartość bezwzględna prądu występuje około 1,398 ms, a pierwsze zero napięcia około 1,809 ms.
Wykresy mają wspólną oś czasu, lecz osobne osie pionowe. Maksimum |I| następuje przed pierwszym zerem U: w oporze przez cały ten czas wydziela się ciepło. Kliknij rysunek, aby go powiększyć.

Dokładny bilans energii

Opornik nie przechowuje energii w tym modelu. Sumujemy E=CU²/2+LI²/2, różniczkujemy i podstawiamy I=C U′ oraz L I′=−RI−U:

E'=CUU'+LII'=UI+I(-RI-U)=-RI^2\le0.

Całkowita energia nie rośnie, choć energia jednego pola może chwilowo wzrastać kosztem drugiego. Ilość ciepła wydzielona od początku do t wynosi QR(t)=∫₀ᵗRI²dt=E(0)−E(t). Dla naszych danych E(0)=1,000 mJ, a po 1 ms E≈0,8355 mJ, więc opór odebrał około 0,1645 mJ.

Dlaczego E₀e−2αt nie jest ogólną energią chwilową?

Jeśli I₀=0, dokładne E′(0)=−RI₀²=0. Pochodna E₀e−2αt w tej samej chwili wynosi −2αE₀<0. Oba zapisy nie mogą zatem być identyczne. W pełnym wzorze na E pozostają zależne od fazy składniki wynikające z różniczkowania napięcia.

Jest jednak dokładna zależność pomiędzy chwilami oddalonymi o cały okres tłumiony. Sinus i cosinus mają wtedy te same wartości, zatem U(t+Td)=e−αTdU(t), podobnie I. Po podniesieniu do kwadratu:

E(t+T_d)=e^{-2\alpha T_d}E(t).

Ta zależność porównuje te same fazy, nie zastępuje całego przebiegu E(t). Przy słabym tłumieniu wykładniczy opis średniej energii bywa dobrym przybliżeniem; w obliczeniu dokładnym używamy obu aktualnych stanów. Nie przenosimy też wzorów stanu sinusoidalnego ustalonego na swobodne zanikanie po wyłączeniu wymuszenia.

Zadania do tego tematu

Dalsza lektura

Materiał referencyjny

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (0)

Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Teoria Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.