v2.0.9817.20094
Fizyka dla każdego
Swobodne obwody LC i RLC: stan początkowy, tłumienie i pomiar · 3 min czytania

Swobodny obwód LC: dwa warunki początkowe i wymiana energii

Odłączony od zasilania obwód może nadal przewodzić prąd. Energię przygotowano wcześniej w polu kondensatora, cewki albo obu elementów. Ustalimy znaki i obliczymy przebieg także wtedy, gdy w chwili rozpoczęcia obserwacji prąd nie jest zerowy.

Opublikowano: 17.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 0

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(0 głosów) . Jeszcze nie oddano głosów.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Odłączony od zasilania obwód może nadal przewodzić prąd. Energię przygotowano wcześniej w polu kondensatora, cewki albo obu elementów. Ustalimy znaki i obliczymy przebieg także wtedy, gdy w chwili rozpoczęcia obserwacji prąd nie jest zerowy.

Potrzebne wiadomości: Energia kondensatora i cewki, prawo napięciowe Kirchhoffa, pochodna, sinus i cosinus.

Co oznaczają dodatnie napięcie i prąd?

Rozpatrujemy zamknięte szeregowe oczko idealnych elementów L i C, bez źródła. Indukcyjność L jest stała, pojemność C też; pomijamy opór, promieniowanie i elementy pasożytnicze. To model przebiegu po przygotowaniu stanu, a nie instrukcja rozłączania przewodzącej cewki.

U oznacza napięcie wybranej okładki kondensatora względem drugiej. Umowny dodatni prąd I wpływa do tej pierwszej okładki, więc zwiększa jej ładunek q=CU. Stąd I=dq/dt=C dU/dt. Gdy dodatnio naładowany kondensator się rozładowuje, U maleje, zatem I jest ujemne. Nie zmieniamy wtedy strzałki ani definicji U.

Zamknięte oczko szeregowe R, L, C bez źródła. Umowny prąd I wpływa do dodatnio oznaczonej okładki kondensatora; U jest napięciem tej okładki względem drugiej.
Schemat po przygotowaniu stanu początkowego. Strzałka określa dodatni zwrot I, a nie niezmienny zwrot rzeczywistego przepływu. Dla LC przyjmujemy R=0. Schemat bez skali długości. Kliknij rysunek, aby go powiększyć.

W tej samej orientacji oczka prawo Kirchhoffa daje L dI/dt+U=0. Podstawiamy I=C dU/dt, a potem dzielimy przez LC:

LC\frac{d^2U}{dt^2}+U=0,\qquad \frac{d^2U}{dt^2}=-\omega_0^2U,\qquad \omega_0=\frac1{\sqrt{LC}}.

ω₀ to częstość kołowa w rad/s. Okres wynosi T₀=2π/ω₀, a częstotliwość f₀=1/T₀. Sprowadzanie ich do jednej liczby gubi czynnik 2π.

Dlaczego sam początkowy ładunek nie wystarcza?

Równanie zawiera drugą pochodną: oprócz U₀=U(0) potrzebujemy I₀=I(0), czyli początkowego nachylenia U′(0)=I₀/C. Zapis U=A cos(ω₀t)+B sin(ω₀t) spełnia równanie. W chwili zero daje A=U₀. Jego pochodna w tej chwili wynosi Bω₀, dlatego B=I₀/(Cω₀). Ostatecznie:

U(t)=U_0\cos(\omega_0t)+\frac{I_0}{C\omega_0}\sin(\omega_0t),\qquad I(t)=-C\omega_0U_0\sin(\omega_0t)+I_0\cos(\omega_0t).

Drugi składnik napięcia opisuje energię przygotowaną w cewce. Nie można go odrzucić, gdy I₀≠0. Iloraz I₀/(Cω₀) ma jednostkę A/(F/s)=V. W granicy I₀=0 otrzymujemy znane przesunięcie napięcia i prądu o ćwierć okresu.

Energia nie znika przy zerowym napięciu

Energia pola elektrycznego to EC=CU²/2, a magnetycznego EL=LI²/2. Różniczkujemy sumę i korzystamy z obu równań obwodu:

\frac{dE}{dt}=CU\frac{dU}{dt}+LI\frac{dI}{dt}=UI+I(-U)=0.

Jeden element oddaje tyle energii, ile drugi pobiera. Energia E jest stała, lecz U i I zmieniają znaki. Gdy U=0, cała energia jest w cewce; wtedy |I| osiąga maksimum. Gdy I=0, cała energia jest w kondensatorze i |U| jest największe.

U_{\max}=\sqrt{U_0^2+\frac LC I_0^2},\qquad I_{\max}=\sqrt{I_0^2+\frac CL U_0^2}.

Są to dodatnie amplitudy. Pierwszy wzór wynika z CUmax²/2=CU₀²/2+LI₀²/2, nie z dodania wartości napięć pochodzących od obu magazynów energii.

Elipsa stanów LC dla L=40 mH, C=100 µF i energii 1,8 mJ. Napięcie mieści się od −6 do 6 V, prąd od −0,30 do 0,30 A.
Każdy punkt elipsy ma tę samą sumę energii pól. Strzałki pokazują kolejność stanów od U=6 V i I=0. Osie mają różne jednostki, więc nie porównujemy długości strzałek w woltach i amperach. Kliknij rysunek, aby go powiększyć.

Przykład: od 6 V do maksymalnego prądu

Niech L=40 mH=0,040 H, C=100 µF=1,00·10⁻⁴ F, U₀=6,0 V i I₀=0. Mamy LC=4,00·10⁻⁶ s², zatem ω₀=500 rad/s i T₀≈12,566 ms. Przebiegi wynoszą U=6 cos(500t) V oraz I=−0,30 sin(500t) A, gdy t podajemy w sekundach.

Początkowa energia to 0,5·10⁻⁴·6² J=1,8 mJ. Po ćwierci okresu, około 3,142 ms, U=0, a I=−0,30 A. Kontrola: 0,5·0,040·0,30² J=1,8 mJ. Po połowie okresu prąd znów jest zerowy, ale napięcie wynosi −6 V: okładki zamieniły role.

Co zmienia dodatni prąd początkowy?

Jeżeli U₀>0 i I₀>0, napięcie początkowo rośnie, bo U′(0)=I₀/C>0. Cewka oddaje energię do już naładowanego kondensatora. Osiągnięte napięcie może być większe od U₀ bez obecności zewnętrznego źródła. Odpowiedź wymaga całej energii początkowej, nie tylko CU₀²/2.

Przy skończonym napięciu cewki I nie skacze, a przy skończonym prądzie kondensatora U nie skacze. Zmienić skokowo mogą się ich pochodne po zmianie połączeń. Jeśli idealizowany przełącznik wymusza sprzeczne wartości tych stanów, model potrzebuje impulsu lub dodatkowych elementów; nie wolno po prostu wyzerować zgromadzonej energii.

Zadania do tego tematu

Dalsza lektura

Materiał referencyjny

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (0)

Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Teoria Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.