Skok w linii: kiedy wraca echo i jak sumować kolejne odbicia?
Po włączeniu źródła odległy opornik nie może od razu narzucić prądu na wejściu kabla. Najpierw rusza fala, potem nadchodzi odpowiedź końca, a źródło może odbić ją ponownie. Diagram położenie–czas pozwala ustalić zarówno chwilę każdej zmiany, jak i jej znak.
W tym materiale
Po włączeniu źródła odległy opornik nie może od razu narzucić prądu na wejściu kabla. Najpierw rusza fala, potem nadchodzi odpowiedź końca, a źródło może odbić ją ponownie. Diagram położenie–czas pozwala ustalić zarówno chwilę każdej zmiany, jak i jej znak.
Potrzebne wiadomości: Dwie fale biegnące, współczynnik odbicia napięcia na oporze, dzielnik napięcia i szereg geometryczny. Linia jest przed włączeniem nienaładowana i nie płynie w niej prąd.
Źródło ma napięcie i opór wewnętrzny
Przyjmujemy liniową, jednorodną, bezstratną, niedyspersyjną linię o długości ℓ, szybkości v i impedancji falowej Z₀. Przed t = 0 napięcie i prąd wszędzie są zerowe. W chwili 0 idealne źródło skacze z 0 do Ug i pozostaje na tej wartości. Szeregowo ma opór Rg; na końcu linii znajduje się opór RL. Dodatni prąd nadal jest skierowany od źródła do obciążenia. Idealne skoki służą opisowi granicznemu; rzeczywiste zbocza mają skończony czas narastania.
Zanim wróci echo, na wejściu występuje tylko fala w prawo o amplitudzie A₀. Wówczas U = A₀ i I = A₀/Z₀. Z prawa oczek Ug = U + RgI otrzymujemy:
A_0=U_g\frac{Z_0}{R_g+Z_0},\qquad \tau=\frac{\ell}{v}.
Na tym etapie dzielnikiem jest Rg i Z₀, nie Rg i odległe RL. Informacja o końcu może wrócić dopiero po 2τ. Nie oznacza to, że bezstratna linia zamienia się w grzejący opornik: energia jest wprowadzana do jej pól.
Odbicie od źródła liczymy dla przyrostu
Do źródła wraca fala B. Jego napięcie idealne Ug pozostaje stałe, więc przyrosty spełniają 0 = ΔU + RgΔI. Jeśli nowa fala wysłana w prawo ma amplitudę Anowe, to ΔU = B + Anowe i ΔI = (Anowe − B)/Z₀. Rozwiązując te dwa równania, dostajemy:
A_{nowe}=\Gamma_g B,\qquad \Gamma_g=\frac{R_g-Z_0}{R_g+Z_0},\qquad \Delta U_{we}=(1+\Gamma_g)B.
Źródło dopasowane Rg = Z₀ ma Γg = 0. Napięcie jego zacisku może się zmienić wskutek fali B, ale nie powstaje nowa fala wracająca do obciążenia. Przy Rg = 0 napięcie zacisku jest wymuszone, więc Γg = −1 i ΔUwe = 0.
Każdy obieg mnoży przyrost przez dwa współczynniki
Pierwsza fala A₀ dochodzi do obciążenia w t = τ. Napięcie końca zmienia się o (1 + ΓL)A₀, a fala B₀ = ΓLA₀ wraca do źródła. W t = 2τ źródło wysyła A₁ = ΓgB₀. Ta fala dochodzi do obciążenia w t = 3τ. Kolejne przyrosty opisuje ciąg:
A_n=A_0(\Gamma_g\Gamma_L)^n,\qquad t_n=(2n+1)\tau,\qquad \Delta U_{L,n}=(1+\Gamma_L)A_n,\quad n=0,1,2,\ldots
Całkowite napięcie zacisku jest sumą wszystkich przyrostów, które już do niego dotarły. Amplituda kolejnej fali nie jest nową całkowitą wartością napięcia. Ta różnica jest najczęstszym źródłem błędu w diagramie odbić.
Przykład: napięcie oscyluje wokół wartości końcowej
Niech Ug = 12 V, Rg = 25 Ω, Z₀ = 50 Ω, RL = 100 Ω, ℓ = 10 m i v = 2·10⁸ m/s. Zatem τ = 50 ns, A₀ = 8 V, ΓL = 1/3 i Γg = −1/3. Iloczyn obu współczynników wynosi −1/9.
W t = 50 ns napięcie obciążenia rośnie o (4/3)·8 V = 32/3 V. Wraca fala 8/3 V. W t = 100 ns źródło odbija ją jako −8/9 V, a jego własny zacisk rośnie o (2/3)·(8/3) V = 16/9 V. W t = 150 ns napięcie obciążenia zmniejsza się o 32/27 V, osiągając 256/27 V ≈ 9,4815 V. W t = 250 ns kolejna zmiana wynosi +32/243 V i daje 2336/243 V ≈ 9,6132 V.
Granica musi zgadzać się z obwodem prądu stałego
Gdy |ΓgΓL| < 1, suma przyrostów jest zbieżna. Dla dodatnich skończonych oporów otrzymujemy:
U_{L,\infty}=\frac{(1+\Gamma_L)A_0}{1-\Gamma_g\Gamma_L}=U_g\frac{R_L}{R_g+R_L}.
W przykładzie granica wynosi 9,60 V, a prąd 96,0 mA. Tę samą odpowiedź daje szereg Rg i RL po ustaleniu prądu. Nie mówi ona jednak nic o pierwszych 50 ns ani o przekroczeniu 10 V po pierwszym dojściu fali. W idealnym układzie bez żadnego rozpraszania granica może nie istnieć: zerowy opór źródła i rozwarte zakończenie dają iloczyn −1 oraz niegasnące odbicia. Realne straty zmieniają taki graniczny model.
Krótki impuls to dwa przesunięte skoki
Prostokątny impuls źródła o czasie trwania T można zapisać jako dodatni skok w chwili 0 i ujemny skok tej samej wartości w chwili T. Dzięki liniowości odejmujemy dwie odpowiedzi skokowe przesunięte w czasie. Dla źródła dopasowanego każde odbicie wraca tylko raz: napięcie obciążenia trwa od τ do τ + T, a echo na wejściu od 2τ do 2τ + T. Gdy T jest długie, odcinki przebiegów mogą się nakładać i trzeba sumować je w tych samych chwilach.
Sprawdź rozumienie
Czy dopasowanie tylko źródła usuwa odbicie na obciążeniu? Nie: ΓL zależy od RL i Z₀. Dopasowane źródło usuwa dopiero kolejne odbicie fali powracającej. Dwie lokalne granice pełnią różne role w czasie.
Zadania do tego tematu
- Ładowanie otwartej linii i energia oporu źródła
- Ile powrotów wystarczy do błędu mniejszego niż jeden procent?
- Krótki impuls i oddzielone echo: przebiegi oraz energia
Komentarze (0)
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto