Parcie na ścianę: gdzie przyłożyć wypadkową siłę?
Siła naporu wody nie wystarcza do obliczenia obciążenia zawiasu. Trzeba jeszcze wiedzieć, na jakiej wysokości tę siłę przyłożyć. Zastąpimy wiele małych nacisków jedną siłą, która zachowuje zarówno ich sumę, jak i moment.
W tym materiale
Siła naporu wody nie wystarcza do obliczenia obciążenia zawiasu. Trzeba jeszcze wiedzieć, na jakiej wysokości tę siłę przyłożyć. Zastąpimy wiele małych nacisków jedną siłą, która zachowuje zarówno ich sumę, jak i moment.
Potrzebne wiadomości: Ciśnienie hydrostatyczne, pole trójkąta i prostokąta oraz moment siły. Całkowanie w dodatkowym wyprowadzeniu nie jest potrzebne do pierwszych obliczeń.
Wybieramy ścianę i obie jej strony
Rozpatrujemy cienką, sztywną, pionową płytę. Ciecz po lewej spoczywa i ma stałą gęstość ρ; po prawej jest gaz o praktycznie stałym ciśnieniu. Płaska płyta ma wszędzie ten sam kierunek normalny, więc wszystkie małe siły ciśnienia są równoległe. Pomijamy napięcie powierzchniowe, odkształcenie płyty i ruch cieczy. Symbol g oznacza wartość przyspieszenia ziemskiego, a nie masę ciała.
Na płytę działają dwie siły ciśnienia: z lewej w prawo i z prawej w lewo. Dla pasa o polu ΔA ich wypadkowa wynosi ΔF = (pL − pP)ΔA. Jeżeli nad otwartą wodą i po drugiej stronie płyty jest to samo powietrze, wspólne ciśnienie atmosferyczne się odejmuje. Pozostaje różnica Δp = ρgh, gdzie h mierzymy pionowo w dół od powierzchni wody. Nie oznacza to, że atmosfera nie naciska.
Dlaczego dolnego ciśnienia nie mnożymy przez całe pole?
Niech górna krawędź prostokąta leży na powierzchni, jego wysokość wynosi H, a szerokość b. Na dolną krawędź przypada Δp = ρgH, lecz wyżej ciśnienie jest mniejsze. Dzielimy płytę na poziome pasy o tej samej szerokości. Różnica ciśnień rośnie liniowo, więc średnia po całym prostokącie jest średnią wartości z obu końców: (0 + ρgH)/2.
F=\frac{\rho gH}{2}\,bH=\frac12\rho gbH^2.
Na wykresie Δp(h) suma nacisków odpowiada polu trójkąta pomnożonemu przez b. Jednostką pola wykresu jest Pa·m, a po pomnożeniu przez szerokość otrzymujemy Pa·m² = N. To związek między wykresem a siłą, nie rysunek rzeczywistego trójkątnego zbiornika.
Ta sama siła, inny moment
Wyobraźmy sobie, że płytę można obracać wokół górnej krawędzi O. Nacisk dolnego pasa ma większą wartość niż nacisk górnego. Ma też dłuższe ramię. Zastępcza siła F musi więc działać niżej niż w środku pola płyty. Punkt, przez który przechodzi jej linia działania, nazywamy środkiem parcia; oznaczmy go P.
W wykresie ciśnień położenie P odpowiada pionowej współrzędnej środka pola trójkąta. Środek trójkąta leży na przecięciu środkowych, w odległości 2H/3 od jego górnego wierzchołka. Dlatego dla tego konkretnego rozkładu:
h_P=\frac{2H}{3},\qquad M_O=Fh_P=\frac13\rho gbH^3.
Środek pola prostokątnej płyty leży na H/2. Środek trójkąta ciśnień jest niżej. To różne figury i różne punkty. Przyłożenie poprawnie obliczonej siły w połowie wysokości dawałoby tylko 3/4 poprawnego momentu względem O.
Sprawdź położenie P przez sumowanie momentów
Na wąski pas na głębokości h działa dF = ρgh·b dh. Jego moment względem O wynosi h dF. Sumujemy siły oraz momenty osobno:
F=\rho gb\int_0^H h\,dh=\frac12\rho gbH^2,\qquad M_O=\rho gb\int_0^H h^2\,dh=\frac13\rho gbH^3.
Stąd hP = MO/F = 2H/3. Nie uśredniamy samych wysokości pasów; ważymy je ich naciskami.
Przykład: podwojenie wysokości wody
Dla b = 1 m, H = 1 m, ρ = 1000 kg/m³ i g = 10 m/s² otrzymujemy F = 5 kN i hP = 2/3 m. Moment względem górnej krawędzi wynosi 10/3 kN·m. Jeżeli porównamy drugą płytę, również zaczynającą się przy powierzchni, lecz zanurzoną na H = 2 m, jej siła wyniesie 20 kN, a moment 80/3 kN·m. Siła wzrosła cztery razy, moment osiem razy. Obydwa razy moment liczony jest względem własnej górnej krawędzi na powierzchni.
Całkowicie zanurzona klapa: prostokąt plus trójkąt
Teraz górna krawędź płyty leży na głębokości a, a y oznacza odległość od tej krawędzi w dół. Głębokość pasa to h = a + y. Przy równym ciśnieniu gazu po obu stronach różnica ciśnień przy górnej krawędzi wynosi q = ρga. Ogólniej można doliczyć różnicę ciśnień gazu nad wodą i po drugiej stronie płyty: q = Δp0 + ρga. W tej części zakładamy q ≥ 0.
\Delta p(y)=q+\rho gy,\qquad 0\le y\le H.
Trapez rozdzielamy na prostokąt o wartości q i trójkąt o przyroście ρgH. Prostokąt daje siłę F0 = qbH przyłożoną na H/2. Trójkąt daje F1 = ρgbH²/2 przyłożoną na 2H/3. Nie dodajemy ramion: dodajemy momenty.
F=F_0+F_1,\qquad M_O=F_0\frac H2+F_1\frac{2H}{3},\qquad y_P=\frac{M_O}{F}.
Po odjęciu od licznika iloczynu FH/2 pozostaje ρgbH³/12. Otrzymujemy wygodną postać:
y_P=\frac H2+\frac{\rho gH^2}{12(q+\rho gH/2)}.
Wyrażenie obowiązuje dla niezerowej siły. Dla q = 0 wraca 2H/3. Przy bardzo dużym dodatnim q rozkład jest prawie równomierny i yP zbliża się do H/2. Zwiększenie samego stałego ciśnienia przesuwa środek parcia ku środkowi pola, chociaż zwiększa siłę.
Co zachowuje jedna siła zastępcza?
F i jej linia działania odtwarzają sumę sił oraz momentów rozkładu ciśnienia na sztywnej płycie. Nie odtwarzają lokalnych naprężeń, ugięcia ani obciążenia pojedynczej śruby. Do tych pytań potrzebny jest model konstrukcji. W następnych lekcjach użyjemy tego samego bilansu dla płyt pochyłych i różnych kształtów oraz zawiasów i nacisku z dwóch stron.
Sprawdź: czy zmiana szerokości przesuwa P?
Przy tej samej wysokości i tym samym rozkładzie ciśnień podwojenie b podwaja F i MO. Iloraz MO/F się nie zmienia. Zmiana głębokości górnej krawędzi działa inaczej: zwiększa część prostokątną rozkładu, więc na ogół zmienia położenie P.
Podstawa opisu: NPTEL, hydrostatyczny napór na powierzchnie płaskie. Przykłady i rysunki są opracowaniem dydaktycznym; nie przedstawiają pomiarów konkretnej konstrukcji.
Zadania do tego tematu
- Ściana zbiornika: siła, ramię i błąd użycia dolnego ciśnienia
- Zanurzone okno: środek pola nie jest środkiem parcia
- Ciśnienie gazu odtworzone z nacisku na klapę
Komentarze (0)
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto