Płyta pochyła i jej kształt: głębokość, pole i moment parcia
Po pochyleniu klapy droga mierzona po niej staje się dłuższa od pionowej zmiany głębokości. Wyprowadzimy położenie wypadkowej bez mieszania tych odległości i porównamy dwie płyty, na które działa ta sama siła, lecz różne momenty.
W tym materiale
Po pochyleniu klapy droga mierzona po niej staje się dłuższa od pionowej zmiany głębokości. Wyprowadzimy położenie wypadkowej bez mieszania tych odległości i porównamy dwie płyty, na które działa ta sama siła, lecz różne momenty.
Potrzebne wiadomości: Ciśnienie hydrostatyczne, moment siły, trygonometria i całkowanie. Pojęcie geometrycznego momentu bezwładności pola jest wyjaśnione w lekcji.
Dwie odległości i jedna prostopadła siła
Płaska płyta jest całkowicie zanurzona w nieruchomej cieczy o stałej gęstości ρ. Po drugiej stronie panuje to samo ciśnienie gazu co nad powierzchnią cieczy, dlatego obciążenie wypadkowe wynika z Δp = ρgh. Płyta jest symetryczna względem linii biegnącej po niej w kierunku największego spadku. Zajmiemy się współrzędną środka parcia wzdłuż tej linii; symetria ustala drugą współrzędną w środku szerokości.
Niech α będzie kątem płyty z poziomem, a s odległością mierzoną w dół po płycie od jej górnej krawędzi. Ta krawędź leży na głębokości a. Pionowa głębokość ma postać:
h=a+s\sin\alpha.
Do wzoru na ciśnienie wstawiamy h, a nie s. Siła dF = ρgh dA działa prostopadle do płyty. Jej ramię względem osi na górnej krawędzi wynosi s: odcinek leżący w płycie jest prostopadły do siły normalnej. Ponowne mnożenie tego ramienia przez sin α byłoby błędem.
Siła zależy od głębokości środka pola
Oznaczmy pole płyty przez A, a jej środek pola przez C. Współrzędna sC jest średnią s ważoną polami dA, czyli ∫s dA = AsC. Sumowanie nacisków daje:
F=\rho g\int_A(a+s\sin\alpha)\,dA=\rho gA(a+s_C\sin\alpha)=\rho gAh_C.
hC to pionowa głębokość C. Używamy rzeczywistego pola płyty, nie pola jej rzutu. Przy stałych A i hC wartość siły nie zależy od pochylenia; zmienia się kierunek siły. Jeżeli przy obrocie utrzymamy nieruchomą górną krawędź, hC na ogół się zmieni i takiego porównania nie wolno nazywać zmianą samego kąta przy stałej głębokości C.
Dlaczego potrzebny jest moment pola?
Liczymy moment rozkładu względem osi przechodzącej przez C, równoległej do powierzchni cieczy. Odległość pasa od tej osi, mierzona po płycie, to u = s − sC. Nacisk na niego zależy od głębokości h = hC + u sin α. Równomierna część ciśnienia nie daje momentu względem C, bo ∫u dA = 0. Pozostaje:
M_C=\rho g\int_Au(h_C+u\sin\alpha)\,dA=\rho g\sin\alpha\int_Au^2\,dA.
Wprowadzamy IC = ∫u² dA, czyli geometryczny moment bezwładności pola względem wskazanej osi w płycie. Ma jednostkę m⁴. Nie zawiera masy ani gęstości i nie jest masowym momentem bezwładności bryły w kg·m². To opis rozłożenia pola dalej lub bliżej osi.
Jedna siła F musi dawać ten sam moment: F(sP − sC) = MC. Po podzieleniu i przeliczeniu odległości po płycie na pionową dostajemy:
s_P-s_C=\frac{I_C\sin\alpha}{Ah_C},\qquad h_P=h_C+\frac{I_C\sin^2\alpha}{Ah_C}.
Zakładamy A > 0 i hC > 0. Dla pochyłej lub pionowej płyty P leży głębiej niż C. Dla płyty poziomej α = 0 ciśnienie jest jednakowe na całej powierzchni i P = C. W tej granicy nie korzystamy z przecięcia płaszczyzny płyty z powierzchnią wody, które mogłoby leżeć nieskończenie daleko.
Jak policzyć I dla prostokąta?
Prostokąt ma długość L w kierunku s i szerokość b. Względem osi przez C całkujemy u od −L/2 do L/2:
I_C=b\int_{-L/2}^{L/2}u^2\,du=\frac{bL^3}{12},\qquad A=bL,\qquad s_C=\frac L2.
Stąd sP − L/2 = L² sin α/(12hC). Dla α = 90° wraca wynik pionowej klapy. Jeśli górna krawędź leży na powierzchni i α > 0, hC = L sin α/2, więc sP = 2L/3. Ten ostatni skrót dotyczy prostokąta zaczynającego się przy powierzchni, nie dowolnie zanurzonej płyty.
Kształt może zmienić moment, choć siła pozostanie taka sama
Weźmy pionowy trójkąt o wierzchołku przy powierzchni, wysokości H i podstawie b na dole. Poziomy pas na głębokości h ma szerokość w(h) = bh/H, a więc dA = (bh/H)dh. Przyrost pola i ciśnienie rosną jednocześnie z h. Stąd:
F=\rho g\frac bH\int_0^Hh^2\,dh=\frac{\rho gbH^2}{3},\qquad M_O=\rho g\frac bH\int_0^Hh^3\,dh=\frac{\rho gbH^3}{4}.
Oznacza to hP = 3H/4, podczas gdy środek pola trójkąta leży na hC = 2H/3. Różnica to H/12. Dla tego trójkąta A = bH/2 i IC = bH³/36; podstawienie do ogólnego wzoru daje ten sam wynik. Nie można użyć średniej ciśnień na górze i dole, bo kolejne pasy mają różne pola.
Dwie płyty z rysunku mają A = 1,5 m² i hC = 1 m. W tej samej wodzie działa na nie ta sama siła. Prostokąt ma jednak więcej pola daleko od osi przez C, czyli większe IC, a zatem większe przesunięcie P poniżej C. Obliczenie tylko F nie pozwala rozstrzygnąć, którą płytę trudniej utrzymać przy określonym zawiasie.
Stałe nadciśnienie i ograniczenia wzoru
Jeżeli nad cieczą i po drugiej stronie płyty są różne ciśnienia gazu, dodajemy ich różnicę Δp0. Dla tej samej geometrii równomierny składnik nie wnosi momentu względem C, lecz zmienia F:
F=A(\Delta p_0+\rho gh_C),\qquad s_P-s_C=\frac{\rho gI_C\sin\alpha}{A(\Delta p_0+\rho gh_C)}.
Te postacie są bilansami z uwzględnieniem znaków; położenie P wymaga F ≠ 0. Wniosek „P leży poniżej C i wewnątrz płyty” dotyczy omawianych tu pełnych prostokątów, trójkątów i kół z dodatnim rozkładem obciążenia. Różnica ciśnień dwóch cieczy może zmieniać znak — następna lekcja pokazuje, dlaczego ten wniosek wtedy zawodzi.
Dla płyty niesymetrycznej trzeba wyznaczyć także położenie w poprzek płyty, korzystając z drugiego momentu sił i odpowiedniego iloczynu bezwładności pola. Dla powierzchni zakrzywionej siły elementarne nie są równoległe; należy sumować składowe wektorowe. Nie przenosimy na nią bez sprawdzenia wzorów dla płyty płaskiej.
Sprawdź: czy większa gęstość przesuwa środek parcia?
Przy Δp0 = 0, tej samej geometrii i stałej gęstości cieczy mnożnik ρg występuje w sile i w momencie. Skraca się przy wyznaczaniu P. Siła rośnie, ale jej ramię się nie zmienia. Gdy istnieje niezależna od ρ różnica ciśnień gazu, takie skrócenie nie jest już możliwe.
Źródła wyprowadzenia: NPTEL, powierzchnie pochyłe i środek parcia oraz A. Sleigh, CIVE1465: Forces in Static Fluids, rozdział 3.6.
Zadania do tego tematu
- Pochyła klapa: odległość po płycie i pionowa głębokość
- Jednakowa siła na trójkąt i prostokąt, różne momenty
- Okrągły właz: obrót przy zachowaniu głębokości środka
Komentarze (0)
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto