Rurka Pitota: jak zmierzyć szybkość powietrza z dwóch ciśnień?
Prędkościomierz lotniczy nie mierzy tego samego co GPS. Sprawdzimy, jak sonda rozpoznaje szybkość względem powietrza i dlaczego trzeba znać jego gęstość.
W tym materiale
Prędkościomierz lotniczy nie mierzy tego samego co GPS. Sprawdzimy, jak sonda rozpoznaje szybkość względem powietrza i dlaczego trzeba znać jego gęstość.
Potrzebne wiadomości: Jednostki ciśnienia, równanie Bernoulliego, pierwiastkowanie, gęstość.
Dwa otwory, dwa różne ciśnienia
Wyobraź sobie nieruchomą sondę w strumieniu powietrza. Otwór z przodu jest ustawiony dokładnie pod wiatr. Powietrze docierające do tego otworu miejscowo zwalnia do zera: tam mierzymy ciśnienie całkowite pₜ. Otwory boczne w odpowiednio dobranym miejscu mierzą ciśnienie statyczne pₛ. Nie są to dwa odczyty „tego samego” ciśnienia. Różnica zawiera informację o ruchu.
Skąd bierze się kwadrat szybkości?
Zakładamy przepływ ustalony, małą ściśliwość, pomijalne straty, tę samą wysokość obu rozpatrywanych miejsc i sondę skierowaną wzdłuż strumienia. Równanie Bernoulliego wzdłuż właściwej linii prądu porównuje ruch powietrza z jego zatrzymaniem przy sondzie:
p_s+\frac12\rho v^2=p_t,\qquad \Delta p=p_t-p_s=\frac12\rho v^2.
ρ (grecka litera „ro”) to gęstość powietrza w kg/m³, a v — jego szybkość względem sondy w m/s. Różnicę Δp mierzymy w paskalach (Pa). Przy stałej gęstości dwukrotnie większe v oznacza czterokrotnie większe Δp. To użyteczna kontrola sensu wyniku.
Rozwiązujemy wzór, nie zgadujemy
Od razu odejmujemy pₛ od pₜ. Następnie mnożymy przez dwa, dzielimy przez ρ i pierwiastkujemy obie strony:
2\Delta p=\rho v^2\quad\Rightarrow\quad v^2=\frac{2\Delta p}{\rho}\quad\Rightarrow\quad v=\sqrt{\frac{2\Delta p}{\rho}}.
Wybieramy dodatni pierwiastek, bo chodzi o szybkość, a nie o prędkość ze znakiem. Przykład: dla pₜ = 101 865 Pa, pₛ = 101 325 Pa i ρ = 1,20 kg/m³ otrzymujemy Δp = 540 Pa oraz v = √(1080/1,20) = 30,0 m/s = 108 km/h.
Jak sprawdzić jednostki?
1 Pa = 1 kg/(m·s²). Po podzieleniu przez kg/m³ zostaje m²/s². Pierwiastek daje m/s, tak jak powinien. Wstawienie pₜ zamiast Δp prowadziłoby do zdecydowanie innej wartości: sonda bada przyrost ciśnienia podczas zatrzymania, a nie całe ciśnienie atmosferyczne.
Kiedy odczyt może wprowadzić w błąd?
Nieznana gęstość sprawia, że jednakowe Δp nie oznacza jednakowych szybkości. Stały błąd zera czujnika przesuwa wszystkie odczyty; uśrednianie go nie usuwa. Przy dużej ściśliwości, nieprawidłowym ustawieniu sondy, zatkanych otworach albo stratach przepływu prosty wzór przestaje wystarczać. To model dydaktyczny, nie procedura kalibracji przyrządów samolotu. Zobacz też Bernoulliego w zwężce: tam porównujemy dwie niezerowe szybkości, tutaj jedną z nich jest zero.
Czy Δp = 0 zawsze dowodzi, że nie ma przepływu?
Tylko w idealnym modelu poprawnego pomiaru. W praktyce różnica może być mniejsza od rozdzielczości przyrządu albo sonda może być niesprawna. Odczyt i jego wiarygodność to osobne pytania.
Komentarze (0)
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto