Równanie Batemana: produkt początkowy i jednakowe stałe rozpadu
Proste prawo wykładnicze wystarcza dla P, który nie ma dopływu. Produkt D otrzymuje jednak nowe jądra w każdej chwili. Rozwiązanie musi uwzględnić zarówno ich czas powstania, jak i D obecne już na początku.
W tym materiale
Proste prawo wykładnicze wystarcza dla P, który nie ma dopływu. Produkt D otrzymuje jednak nowe jądra w każdej chwili. Rozwiązanie musi uwzględnić zarówno ich czas powstania, jak i D obecne już na początku.
Potrzebne wiadomości: Bilans P → D → S, funkcja wykładnicza, pochodna iloczynu i całka oznaczona. Potrzebne operacje pokazano w wyprowadzeniu.
Nuklid macierzysty jest znany, szukamy produktu
Przyjmujemy zamknięty łańcuch P → D → S i stałe dodatnie λP, λD. Początkowe liczby to NP0, ND0 i NS0. Nuklid macierzysty nie ma dopływu, więc NP(t)=NP0e−λPt. Podstawiamy to do bilansu D:
\frac{dN_D}{dt}+\lambda_DN_D=\lambda_PN_{P0}e^{-\lambda_Pt}.
Jeden iloczyn upraszcza równanie
Mnożymy obie strony przez eλDt. Lewa strona staje się pochodną iloczynu, zgodnie z regułą różniczkowania iloczynu. Następnie całkujemy od 0 do t:
\frac{d}{dt}\!\left(N_De^{\lambda_Dt}\right)=\lambda_PN_{P0}e^{(\lambda_D-\lambda_P)t},
N_D(t)e^{\lambda_Dt}-N_{D0}=\lambda_PN_{P0}\int_0^t e^{(\lambda_D-\lambda_P)s}\,ds.
Dla λD≠λP całka jest równa [e(λD−λP)t−1]/(λD−λP). Po podzieleniu przez eλDt otrzymujemy:
N_D(t)=N_{D0}e^{-\lambda_Dt}+\frac{\lambda_PN_{P0}}{\lambda_D-\lambda_P}\left(e^{-\lambda_Pt}-e^{-\lambda_Dt}\right).
Pierwszy składnik to D, które było obecne na początku i przetrwało. Drugi to D powstałe później z P i nadal obecne w chwili t. Współczynnik λP/(λD−λP) jest bezwymiarowy. Jeżeli λD<λP, zarówno mianownik, jak i różnica wykładników zmieniają znak; ich iloraz nadal jest dodatni.
Można też śledzić kolejne porcje produktu
W małym przedziale ds wokół chwili s rodzi się λPNP(s)ds jąder D. Do chwili t przetrwa średnio część e−λD(t−s). Zsumowanie tych porcji po wszystkich s od 0 do t daje całkę produkcji i przetrwania. Wyjaśnia to, dlaczego nie wystarczy wziąć wszystkich utraconych P i potraktować ich jako obecne D: część D zdążyła już przejść do S.
Przykład z prostymi ułamkami
Dla TP=100 s, TD=50 s mamy λD=2λP. Jeżeli NP0=8000 i ND0=NS0=0, po 100 s czynniki wykładnicze wynoszą 1/2 oraz 1/4. Stąd NP=4000, ND=8000(1/2−1/4)=2000 i NS=8000−4000−2000=2000. Ubytek P 4000 jest większy od obecnej liczby D.
Co zrobić, gdy obie stałe są jednakowe?
Nie podstawiamy zera do mianownika. Wracamy do całki przed dzieleniem: dla λP=λD=λ jej funkcja podcałkowa jest równa jeden, więc całka wynosi t. Otrzymujemy skończone rozwiązanie:
N_D(t)=\left(N_{D0}+\lambda N_{P0}t\right)e^{-\lambda t}.
Przy braku początkowego D udział produktu wynosi x e−x, gdzie x=λt. Jego maksimum to 1/e dla x=1. Nie oznacza to okresu połowicznego: 1/λ=T1/2/ln 2. Dla bliskich, lecz nierównych stałych rozwiązanie zmienia się płynnie; odejmowanie prawie równych wykładników w kalkulatorze może jedynie utracić dokładność numeryczną.
Trzy kontrole wyniku
W chwili zero wzór musi zwracać ND0. Początkowe nachylenie musi być równe λPNP0−λDND0. Wreszcie NS=NP0+ND0+NS0−NP−ND nie może maleć ani stać się ujemne. Samo otrzymanie dodatniego ND nie wystarcza do sprawdzenia całego łańcucha.
Zadania do tego tematu
- Nuklid macierzysty znika, ale nie cały ubytek pozostaje w produkcie
- Próbka zawierała produkt już w chwili rozpoczęcia obserwacji
- Jednakowe stałe rozpadu bez dzielenia przez zero
Komentarze (0)
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto