Kiedy produkt ma największą aktywność i co oznacza równowaga promieniotwórcza?
Wykres produktu może najpierw rosnąć, osiągnąć szczyt, a potem zbliżyć się do przebiegu P. Szczyt i równowaga opisują jednak różne rzeczy: pierwszy dotyczy jednej chwili, druga — stosunku dwóch malejących aktywności.
W tym materiale
Wykres produktu może najpierw rosnąć, osiągnąć szczyt, a potem zbliżyć się do przebiegu P. Szczyt i równowaga opisują jednak różne rzeczy: pierwszy dotyczy jednej chwili, druga — stosunku dwóch malejących aktywności.
Potrzebne wiadomości: Rozwiązanie Batemana, aktywność jako iloczyn λN, logarytm naturalny oraz warunek maksimum z pochodnej.
Maksimum produktu wynika z równości dopływu i rozpadu
Rozpatrujemy zamknięty P → D → S, stałe dodatnie λ i ND0=0. Ponieważ AD=λDND, maksimum liczby D i maksimum jego aktywności przypadają na tę samą chwilę. Bilans daje dND/dt=AP−AD. W maksimum zachodzi AP=AD.
Różniczkując rozwiązanie Batemana, otrzymujemy warunek λDe−λDt=λPe−λPt. Dzielimy przez dodatnie λPe−λDt, a następnie logarytmujemy:
e^{(\lambda_D-\lambda_P)t_{\max}}=\frac{\lambda_D}{\lambda_P},\qquad t_{\max}=\frac{\ln(\lambda_D/\lambda_P)}{\lambda_D-\lambda_P}.
Wzór dotyczy pustego początkowo ogniwa D i różnych stałych. Wynik jest dodatni także wtedy, gdy obie części ilorazu są ujemne. Przy równych stałych granica wynosi 1/λ. Dla niezerowego ND0 trzeba ponownie zastosować bilans: maksimum może wystąpić wcześniej, a przebieg może już od początku maleć.
Równe aktywności przez chwilę to jeszcze nie równowaga
Dla pustego początkowo D dzielimy jego aktywność przez aktywność P. Skraca się nieznana początkowa liczba P:
r(t)=\frac{A_D}{A_P}=\frac{\lambda_D}{\lambda_D-\lambda_P}\left[1-e^{-(\lambda_D-\lambda_P)t}\right].
Jeżeli λD>λP, po wygaśnięciu składnika przejściowego stosunek dąży do r∞=λD/(λD−λP)>1. To równowaga przejściowa: obie aktywności w przybliżeniu maleją z tą samą stałą λP. Produkt nie ma wtedy stałej liczby jąder. Jego aktywność jest większa niż dopływ z P, więc powoli go ubywa.
Gdy λD jest dużo większa od λP, graniczny stosunek jest bliski jedności. Nazywamy to równowagą trwałą, czyli wiekową. „Trwała” nie oznacza, że rozpad ustał albo że P nigdy nie ubywa. Przybliżenie AD≈AP wymaga oceny błędu dla konkretnych stałych i czasu; przybliżenie AP(t)≈AP(0) wymaga dodatkowo małego λPt.
Jak długo trzeba czekać na ustalenie stosunku?
Dla λD>λP względna różnica od granicznego stosunku wynosi dokładnie (r∞−r)/r∞=e−(λD−λP)t. Zatem próg ε, np. 0,01, spełniamy po:
t\geq\frac{\ln(1/\varepsilon)}{\lambda_D-\lambda_P}.
To kryterium dotyczy względnego zbliżenia do r∞, nie zbliżenia do jedności. Dla TP=1200 s i TD=300 s granica wynosi 4/3, więc nawet doskonałe ustalenie stosunku nie uzasadnia przyjęcia równych aktywności.
Co, gdy produkt rozpada się wolniej?
Przy λD<λP nuklid macierzysty szybko zanika, a długo żyjący produkt pozostaje. Stosunek AD/AP rośnie bez skończonej granicy; nie ma równowagi tego rodzaju. To możliwe, mimo że w późnym czasie obie aktywności maleją. Iloraz nie mówi sam, czy jego licznik rośnie. Przy równych stałych i ND0=0 stosunek wynosi λt i też nie zbliża się do stałej.
Kontrola interpretacji: w maksimum D aktywność całkowita AP+AD nie ma maksimum. Jej pochodna wynosi tam −λPAP<0, ponieważ pochodna AD jest zerowa, a nuklid macierzysty nadal zanika. Trzeba zawsze podać, którą krzywą opisujemy.
Zadania do tego tematu
- Maksimum aktywności produktu i nachylenie aktywności całkowitej
- Jak dokładnie ustalił się stosunek aktywności?
- Długo żyjący produkt: rosnący iloraz dwóch malejących aktywności
Komentarze (0)
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto