v2.0.9818.1161
Fizyka dla każdego
Łańcuchy rozpadu: narastanie produktów, równowaga i pomiar · 2 min czytania

Pomiar łańcucha rozpadu: skończony czas zliczania i dwa sygnały

Detektor może rejestrować promieniowanie P i produktu z różnymi wydajnościami. Gdy pomiar trwa dostatecznie długo, obie aktywności zmieniają się w jego trakcie. Wyniku nie odtworzymy wtedy z jednej aktywności pomnożonej przez czas.

Opublikowano: 17.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 0

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(0 głosów) . Jeszcze nie oddano głosów.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Detektor może rejestrować promieniowanie P i produktu z różnymi wydajnościami. Gdy pomiar trwa dostatecznie długo, obie aktywności zmieniają się w jego trakcie. Wyniku nie odtworzymy wtedy z jednej aktywności pomnożonej przez czas.

Potrzebne wiadomości: Bilans łańcucha rozpadu i rozwiązanie Batemana, wydajność detektora, pole pod wykresem, układ dwóch równań liniowych.

Najpierw ustalamy, jakie przemiany detektor widzi

W idealnym modelu średnia częstość zliczeń wynosi r(t)=εPAP(t)+εDAD(t)+rt. Współczynniki ε są prawdopodobieństwami uzyskania jednego zliczenia z przemiany danego rodzaju i obejmują przyjęty kanał promieniowania oraz geometrię. rt to średnia częstość stałego tła. Pomijamy czas martwy, nakładanie impulsów i zmiany wydajności. Jeżeli wydajność już zawiera prawdopodobieństwo emisji wybranej linii, nie mnożymy przez nie ponownie.

Wynik zliczania jest losową liczbą całkowitą. Poniższe μ są wartościami oczekiwanymi, więc mogą być niecałkowite. Nie przyjmujemy automatycznie niezależności impulsów z dwóch ogniw tego samego łańcucha; rachunek średnich nie wymaga takiego założenia.

Bilans pozwala policzyć całkę bez trudnego całkowania

W oknie od t₁ do t₂ liczba przemian P to BP=NP(t₁)−NP(t₂). Liczba przemian produktu to BD=ND(t₁)+BP−ND(t₂). Po uwzględnieniu wydajności i stałego tła otrzymujemy:

\mu=\varepsilon_P B_P+\varepsilon_D B_D+r_{\mathrm{t}}(t_2-t_1).

Każdy B jest równy całce z odpowiedniej aktywności po czasie. W jednostkach Bq·s daje liczbę przemian. Podzielenie μ przez długość okna daje średnią częstość zliczeń. Nie nadaje jej automatycznie znaczenia częstości na początku, na końcu ani dokładnie w środku okna.

Przykład: aktywność produktu na początku jest zerowa

Weźmy TP=100 s, TD=50 s, początkowo 8000 P i zero D oraz S. W pierwszych 100 s zachodzi BP=4000 i BD=2000 przemian. Dla εP=0,10, εD=0,30 i rt=2 s⁻¹ otrzymujemy μ=400+600+200=1200.

Na początku r(0)=0,10·(8000 ln 2/100)+2≈7,545 s⁻¹. Pomnożenie tej liczby przez 100 s dałoby około 754,5 zliczenia, o 445,5 mniej niż dokładna średnia. Początkowo D nie ma, lecz powstaje ono podczas pomiaru i zdąża się rozpadać. Nie można traktować jego zerowego sygnału początkowego jako zerowego sygnału przez całe okno.

Jedna częstość zwykle nie rozdziela dwóch aktywności

Po odjęciu tła znamy równanie r₁=ε₁PAP+ε₁DAD. Jeśli obie aktywności są nieznane, jest to jedna zależność między dwiema wielkościami. Drugi jednoczesny kanał z innymi względnymi czułościami daje drugie równanie. W krótkim oknie, w którym zmiany aktywności można pominąć, układ ma jednoznaczne rozwiązanie, gdy:

\varepsilon_{1P}\varepsilon_{2D}-\varepsilon_{1D}\varepsilon_{2P}\ne0.

Jeżeli obie czułości drugiego kanału są po prostu dwa razy większe, drugie równanie powtarza pierwsze. Więcej impulsów może poprawić precyzję, ale nie usuwa niejednoznaczności składu. Gdy wyznacznik jest bardzo mały, drobne błędy częstości i kalibracji mogą silnie zmieniać wyliczone aktywności.

Dwie proste wyznaczone przez częstości 7 i 13 na sekundę przecinają się dla aktywności P 20 Bq i produktu 30 Bq. Każda pojedyncza prosta dopuszcza wiele mieszanin.
Dwa różne udziały sygnałów pozwalają rozdzielić aktywności. Dwukrotne zwiększenie obu czułości jednego kanału dałoby tę samą prostą, a nie drugą niezależną informację. Kliknij rysunek, aby go powiększyć.

Dwa kolejne okna też mogą dostarczyć dwóch równań

Jeśli znamy stałe rozpadu, wartości NP(t) i ND(t) są liniowe względem nieznanych NP0 i ND0. Dwa całkowe odczyty mogą więc pozwolić odtworzyć obie początkowe liczby, pod warunkiem niezależności równań. Nie porównujemy wtedy chwilowych aktywności z różnych czasów tak, jakby były jednoczesne: model jawnie opisuje ich zmianę między oknami.

Model z 8000 jąder P i 1600 jąder D na początku, okresami 100 i 50 sekund oraz wydajnością rejestracji D równą połowie. Pole pod częstością zliczeń D wynosi 1600 w pierwszych 100 sekundach i 1400 w kolejnych 100 sekundach.
Zliczenia to pola pod krzywą częstości. Rysunek dotyczy zadania z dwoma oknami; nie dodano tła ani sygnału P. Kliknij rysunek, aby go powiększyć.

Wszystkie przykłady są obliczeniami dla umownych nuklidów i danych dydaktycznych. Nie opisują przeprowadzonego pomiaru. Wynik rzeczywistej analizy wymagałby ponadto niepewności kalibracji, statystyki zliczeń, informacji o liniach promieniowania i sprawdzenia przyjętego modelu próbki.

Zadania do tego tematu

Dalsza lektura

Materiał referencyjny

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (0)

Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Teoria Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.