Akrecja: zbieranie masy, hamowanie i bilans energii
Zbieranie materii jest drugim obliczem zmiennej masy. Wózek chwytający nieruchome poziomo drobiny zwalnia, ponieważ dzieli swój pęd z coraz większą masą. Jeśli drobiny już się poruszają, znaczenie ma również pęd, który wnoszą.
W tym materiale
Zbieranie materii jest drugim obliczem zmiennej masy. Wózek chwytający nieruchome poziomo drobiny zwalnia, ponieważ dzieli swój pęd z coraz większą masą. Jeśli drobiny już się poruszają, znaczenie ma również pęd, który wnoszą.
Potrzebne wiadomości: Bilans pędu układu otwartego, energia kinetyczna i zderzenie doskonale nieelastyczne.
Dopływ nie musi działać jak odpływ ze zmienionym znakiem
W jednym wymiarze dla dopływu q=dm/dt>0 i prędkości dopływającej materii w obowiązuje m\,dv/dt=F_{\mathrm{zew}}+(w-v)q. W tym rozdziale materia zostaje trwale przechwycona, bez odbicia. Pomijamy poziome tarcie. Prędkość w mierzymy tuż przed przechwyceniem względem tego samego inercjalnego obserwatora co v.
Jeżeli w=0 i nie ma poziomej siły zewnętrznej, m\,dv/dt=-vq. Ponieważ dm/dt=q, dostajemy d(mv)/dt=0. Pęd pozostającego układu jest stały właśnie dlatego, że dopływ nie wnosi poziomego pędu. To szczególny przypadek, a nie ogólna reguła dla zmiennej masy.
Wózek zbierający piasek
Piasek może spadać pionowo z lejka, ale przed schwytaniem nie ma poziomej prędkości. W poziomym bilansie w=0; pionowa dynamika i podparcie toru są osobnym zagadnieniem. Jeżeli masa początkowa wynosi m_0, prędkość v_0, a strumień do wózka ma stałą wartość q, to
m(t)=m_0+qt,\qquad v(t)=\frac{m_0v_0}{m_0+qt}.
Załóżmy m_0=10\ \mathrm{kg}, v_0=6\ \mathrm{m/s} i q=2\ \mathrm{kg/s}. Po 5 s masa wzrasta do 20 kg, a prędkość maleje do 3 m/s. Pęd nadal wynosi 60 kg·m/s. Początkowe przyspieszenie jest równe −1,2 m/s², a końcowe −0,3 m/s²; hamowanie słabnie. Model stałego przyspieszenia nie jest tutaj odpowiedni.
Gdzie podziała się energia?
Przechwytywanie jest serią zderzeń nieelastycznych. Dla nieruchomego poziomo dopływu K=P^2/(2m), więc przy stałym P energia kinetyczna poziomego ruchu maleje. W przykładzie początkowe K wynosi 180 J, końcowe 90 J. Różnica przechodzi do energii wewnętrznej, drgań i innych stopni swobody. Nie została wyprowadzona przez pracę poziomej siły tarcia o tor.
Można to sprawdzić na skończonej porcji. Ciało m z prędkością v pochłania porcję \delta m o prędkości w. Z zachowania pędu v_f=(mv+\delta m\,w)/(m+\delta m). Różnica początkowej i końcowej energii kinetycznej obu części wynosi
K_i-K_f=\frac12\frac{m\,\delta m}{m+\delta m}(v-w)^2\ge0.
To wynik dla idealnie nieelastycznego przechwycenia w rozpatrywanym kierunku. Gdy w=v, nie ma względnego ruchu i ten ubytek znika. W granicy małych porcji tempo ubytku energii kinetycznej całego procesu przechwytywania wynosi \tfrac12q(v-w)^2. Przy pionowo spadającym piasku nie wyliczamy w ten sposób wszystkich efektów pionowego uderzenia; potrzebne byłyby również pionowe prędkości.
Ruchomy dopływ i utrzymywanie prędkości
Dla stałego w, przy braku sił zewnętrznych, bilans daje d(mv)/dt=w\,dm/dt. Stąd m(v-w)=m_0(v_0-w). Prędkość ciała zbliża się do w: szybszy dopływ może je przyspieszać, wolniejszy hamować. Samo „masa rośnie” nie określa znaku przyspieszenia.
Jeżeli chcemy utrzymać stałą prędkość v przy dopływie w=0, potrzebna jest siła F_{\mathrm{zew}}=vq. Moc tej siły wynosi F_{\mathrm{zew}}v=qv^2. Energia kinetyczna rosnącej masy przy stałym v rośnie tylko z tempem \tfrac12qv^2. Druga połowa mocy zostaje rozproszona przy przechwyceniu nieruchomej poziomo materii. Oba wkłady są konieczne, by zamknąć bilans.
Dlaczego wysypywanie jest inne?
Piasek wypuszczony pionowo z jadącego wózka zachowuje w chwili odłączenia jego poziomą prędkość: w=v. Wtedy składnik przepływowy przyspieszenia jest zerowy, choć dm/dt<0. Zbieranie piasku nieruchomego poziomo ma natomiast w=0, czyli w-v=-v. Zmienia się więc nie tylko znak przepływu, lecz także prędkość względna przenoszonej materii.
Sprawdź się: czy wózek może przyspieszać, zbierając masę? Odpowiedź: tak. Dla dodatniego q i w większego niż v wkład (w-v)q jest dodatni. Źródłem przyrostu pędu jest wówczas pęd dopływającej materii.
Zadania do tego tematu
- Pięć sekund zbierania: pęd zostaje, energia maleje
- Siła i moc potrzebne do zbierania przy stałej prędkości
- Szybsza materia przyspiesza przechwytujący wózek
Komentarze (0)
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto