v2.0.9817.20094
Fizyka dla każdego
Dynamika układów o zmiennej masie · 3 min czytania

Czas działania napędu: grawitacja, przyspieszenie i dane modelowe

Dwa pojazdy o tym samym stosunku mas mogą uzyskać różne końcowe prędkości, jeśli pracują przez różny czas w polu grawitacyjnym. Prześledzimy pionowy model ze stałym g, a następnie sprawdzimy go na jawnie obliczonej tabeli danych.

Opublikowano: 17.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 0

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(0 głosów) . Jeszcze nie oddano głosów.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Dwa pojazdy o tym samym stosunku mas mogą uzyskać różne końcowe prędkości, jeśli pracują przez różny czas w polu grawitacyjnym. Prześledzimy pionowy model ze stałym g, a następnie sprawdzimy go na jawnie obliczonej tabeli danych.

Potrzebne wiadomości: Idealne równanie rakietowe, ruch pionowy, odczyt tabel i pochodna prędkości.

Stały ciąg nie oznacza stałego przyspieszenia

Wybieramy pionową oś dodatnią w górę. Pojazd jest w swobodnym locie; pomijamy opór powietrza, przyjmujemy stałe g, stałą szybkość wylotu u i dodatni strumień masy q. Masa podczas działania napędu maleje zgodnie z m(t)=m_0-qt, aż do zadanej masy końcowej m_f>0. Czas działania napędu wynosi t_b=(m_0-m_f)/q.

Bilans sił daje m\,dv/dt=uq-mg, a więc a(t)=uq/(m_0-qt)-g. Ciąg uq jest stały, ale jego iloraz przez malejącą masę rośnie. Przyspieszenie można uważać za stałe tylko przez dostatecznie krótki odcinek, na którym względna zmiana masy jest mała.

Prędkość podczas działania napędu i po jego wyłączeniu

Po całkowaniu otrzymujemy v(t)=v_0+u\ln\!\left(\frac{m_0}{m_0-qt}\right)-gt dla 0\le t\le t_b. W chwili wyłączenia ciągu:

v_b-v_0=u\ln(m_0/m_f)-gt_b.

Pierwszy składnik jest idealnym przyrostem od napędu. Drugi to ubytek pionowej prędkości spowodowany grawitacją w czasie pracy; nie jest stratą energii o wartości gt_b, bo ma jednostkę m/s. W lotach o zmiennym kierunku lub zmiennym g jego postać wymaga odpowiedniego całkowania. Proste odejmowanie gt_b ma tutaj ściśle określony zakres.

Po wyłączeniu ciągu masa pozostaje równa m_f. W tym samym idealnym polu v(t)=v_b-g(t-t_b). Nie przedłużamy wzoru m_0-qt poza czas działania napędu: dawałby nieistniejący dalszy ubytek masy i ciąg. Prędkość przy wyłączeniu pozostaje ciągła, ale przyspieszenie zmienia się skokowo.

Pracownia rachunkowa: tabela z jawnego modelu

Poniższe liczby są danymi modelowymi, nie pomiarami rzeczywistego lotu. Przyjęto m_0=12\ \mathrm{kg}, q=1\ \mathrm{kg/s}, m_f=8\ \mathrm{kg}, u=200\ \mathrm{m/s}, g=10\ \mathrm{m/s^2} i v_0=0. Masa końcowa zostaje osiągnięta po 4 s. Wartości prędkości zaokrąglono do 0,001 m/s.

Obliczona seria przy stałym ciągu
t (s)m (kg)v (m/s)
0120,000
1117,402
21016,464
3927,536
4841,093

Najpierw sprawdź stałość ubytku masy: w każdej sekundzie znika 1 kg. Następnie policz kolejne przyrosty prędkości: około 7,402; 9,062; 11,072 i 13,557 m/s. Ich wzrost wyklucza model stałego przyspieszenia dla całego przedziału. Każdy iloraz \Delta v/\Delta t jest przyspieszeniem średnim na danym odcinku, nie chwilowym na jego początku.

Drugi test polega na naniesieniu v+gt względem \ln(m_0/m). Model przewiduje prostą przez początek o nachyleniu u. Dla końca tabeli (41{,}093+40)/\ln(12/8)\approx200\ \mathrm{m/s}. To kontrola zgodności obliczeń, nie niezależny dowód prawdziwości modelu: tabela została z niego wygenerowana. Rzeczywisty pomiar wymagałby też niepewności masy, czasu i prędkości oraz sprawdzenia oporów i zmian ciągu.

Prędkość modelowa w funkcji czasu: bez grawitacji wzrasta do około 81,09 m/s po 4 s; przy g równym 10 m/s kwadrat wynik wynosi 41,09 m/s. Po wyłączeniu ciągu w 4 s prędkość maleje i w 5 s wynosi 31,09 m/s.
Różnica między krzywymi podczas działania napędu to gt. Po 4 s kończy się wyrzut masy; dalszy odcinek opisuje lot bez ciągu.

Porównanie czasów i warunek oderwania

Gdy w powyższym modelu zwiększymy q do 2 kg/s przy tych samych masach i u, czas działania napędu skróci się do 2 s. Idealny składnik nadal wynosi 81,09 m/s, lecz ubytek grawitacyjny spada z 40 do 20 m/s. Końcowa prędkość wyniesie około 61,09 m/s. Ten wniosek nie uwzględnia ograniczeń napędu, rosnącego oporu ani dopuszczalnych obciążeń; nie jest uniwersalnym zaleceniem zwiększania ciągu.

Pojazd startujący z nieruchomego podparcia potrzebuje uq>m_0g, aby od razu przyspieszać w górę po utracie podparcia. Przy uq<m_0g na podłożu pozostaje siła nacisku, której nie ma w równaniu swobodnego lotu. Podstawienie v_0=0 do wzoru lotu i otrzymanie ujemnej prędkości nie oznacza przenikania pojazdu przez podłoże; oznacza pominięcie więzu.

Sprawdź się: jaki jest wynik tabeli po 5 s? Odpowiedź: po wyłączeniu w 4 s prędkość maleje przez sekundę o 10 m/s, więc wynosi około 31,093 m/s. Kontynuowanie logarytmu z masą 7 kg opisywałoby inne założenia.

Zadania do tego tematu

Dalsza lektura

Materiał referencyjny

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (0)

Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Teoria Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.