Zginanie belki: oś obojętna, moment pola i naprężenie
Linijkę łatwo ugiąć, gdy leży płasko, a trudniej, gdy stoi na krawędzi. Masa i materiał pozostają te same. Wyjaśnimy, która cecha przekroju zmienia sztywność i dlaczego przy zginaniu jedna część belki się rozciąga, a druga ściska.
W tym materiale
Linijkę łatwo ugiąć, gdy leży płasko, a trudniej, gdy stoi na krawędzi. Masa i materiał pozostają te same. Wyjaśnimy, która cecha przekroju zmienia sztywność i dlaczego przy zginaniu jedna część belki się rozciąga, a druga ściska.
Potrzebne wiadomości: Moment siły, naprężenie normalne, prawo Hooke’a, moduł Younga oraz całka z potęgi zmiennej.
Co zmienia się w zginanej listwie?
Bilans sił i momentów pozwala znaleźć reakcje podpór. Aby obliczyć odkształcenie, potrzebujemy także geometrii przekroju i własności materiału. Wyobraź sobie kilka podłużnych włókien zaznaczonych wewnątrz prostej listwy. Po zgięciu włókna po zewnętrznej stronie łuku są dłuższe, a po wewnętrznej krótsze. Pomiędzy nimi leży warstwa, której długość w tym modelu się nie zmienia. Jej przecięcie z przekrojem poprzecznym nazywamy osią obojętną.
Rozpatrujemy prostą, smukłą belkę z jednorodnego materiału o stałym module Younga E. Odkształcenia są małe, materiał pozostaje liniowo sprężysty, a przekroje po zgięciu pozostają płaskie i prostopadłe do osi belki. To założenia modelu Eulera–Bernoulliego. Pomijamy odkształcenie od ścinania; nie twierdzimy, że siła tnąca musi być zerowa. W tym rozdziale nie ma dodatkowego rozciągania osiowego, a zginanie odbywa się w płaszczyźnie symetrii przekroju.
Znaki i położenie osi obojętnej
Oś x biegnie wzdłuż belki. Współrzędną y mierzymy od osi obojętnej ku górze, a z w poprzek jej szerokości. Przyjmujemy dodatni moment M wtedy, gdy górne włókna są ściskane, a dolne rozciągane. Naprężenie normalne σ jest dodatnie przy rozciąganiu. Krzywiznę κ liczymy ze znakiem zgodnym z M; jej wartość bezwzględna jest odwrotnością promienia krzywizny.
Dla dodatniej krzywizny włókno na wysokości y biegnie po łuku o promieniu krótszym o y. Z porównania długości łuków wynika \varepsilon_x(y)=-\kappa y. Prawo Hooke’a daje więc \sigma_x(y)=-E\kappa y. Naprężenie zmienia się liniowo z odległością od osi obojętnej.
Bez siły osiowej całka z naprężenia po przekroju musi być zerowa: N=\int_A\sigma_x\,dA=-E\kappa\int_A y\,dA=0. Oś obojętna przechodzi zatem przez środek geometryczny jednorodnego przekroju. Nie przenosimy tego wniosku bez zmian na belkę z kilku materiałów ani na jednoczesne zginanie i rozciąganie.
Dlaczego pojawia się czwarta potęga długości?
Małe pole dA przenosi siłę σₓdA, a jej ramię względem osi z wynosi y. Zsumowanie momentów tych sił, z przyjętym znakiem, daje M=-\int_A y\sigma_x\,dA=E\kappa\int_A y^2\,dA. Definiujemy geometryczny moment bezwładności pola przekroju:
I_z=\int_A y^2\,dA,\qquad M=EI_z\kappa,\qquad\sigma_x(y)=-\frac{My}{I_z}.
W dalszych wzorach skracamy I_z do I. Jednostką I jest m⁴, ponieważ y² ma jednostkę m², podobnie jak dA. To nie jest masowy moment bezwładności używany w ruchu obrotowym, którego jednostką jest kg·m². W tym I nie występuje gęstość materiału. Także przeliczenie potęgi wymaga uwagi: 1\,\mathrm{mm^4}=10^{-12}\,\mathrm{m^4}.
Prostokąt ustawiony na dwa sposoby
Dla prostokąta szerokości b i wysokości h pasek ma pole dA=bdy. Stąd I=b\int_{-h/2}^{h/2}y^2\,dy=b\left[\frac{y^3}{3}\right]_{-h/2}^{h/2}=\frac{bh^3}{12}. Wysokość występuje w trzeciej potędze, bo powiększając ją, zarówno dodajemy materiał, jak i oddalamy go od osi.
Listwa 30 mm na 10 mm ma I=2500 mm⁴. Po obróceniu tej samej listwy na krawędź b=10 mm, h=30 mm i I=22500 mm⁴. Pole przekroju nadal wynosi 300 mm², lecz EI rośnie dziewięciokrotnie. Przy tym samym momencie krzywizna maleje dziewięciokrotnie. Nie jest to przykład podwojenia wysokości przy stałej szerokości: podczas obrotu zmieniają się oba wymiary.
Naprężenie i ugięcie odpowiadają na różne pytania
Największa wartość bezwzględna naprężenia występuje najdalej od osi. Dla prostokąta |\sigma|_{\max}=\frac{|M|h}{2I}=\frac{|M|}{W},\qquad W=\frac{I}{h/2}=\frac{bh^2}{6}. W nazywamy wskaźnikiem wytrzymałości przekroju na zginanie; ma jednostkę m³. Podany moment 3,0 N·m daje w naszej listwie 6,0 MPa w ustawieniu płaskim i 2,0 MPa po obrocie. Spadek naprężenia jest trzykrotny, a spadek krzywizny dziewięciokrotny, bo zmieniła się również odległość skrajnego włókna od osi.
Przy z góry zadanym M rozkład σₓ zależy od przekroju, lecz nie od E. Większe E zmniejsza krzywiznę. Nie wynika z tego, że E nigdy nie wpływa na momenty: w układach, w których reakcje zależą od odkształceń, trzeba najpierw wyznaczyć M z całego modelu. Tutaj rozpatrujemy zadany moment lub belki o reakcjach określonych przez statykę.
Wzór opisuje naprężenie normalne w gładkim odcinku belki. Przy otworach, ostrych karbach, utwierdzeniu i miejscu przyłożenia siły rozkład lokalny może być inny. Duże ugięcie, odkształcenie trwałe albo utrata stateczności także wykraczają poza przyjęty opis.
Sprawdź rozumowanie: czy materiał blisko osi jest bezużyteczny?
Nie. W całce na I jest słabiej ważony przez małe y², ale może przenosić ścinanie, łączyć zewnętrzne części przekroju i zapobiegać zmianie jego kształtu. Samo zwiększenie I nie rozstrzyga wszystkich właściwości konstrukcji.
Zadania do tego tematu
- Obrót listwy: sztywność rośnie inaczej niż wskaźnik przekroju
- Pusty środek przekroju: ile pola i momentu pola pozostaje?
- Rozkład naprężenia i zmiana materiału przy ustalonym momencie
Komentarze (0)
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto