Mikrosoczewkowanie: jak wzmocnienie światła ujawnia niewidoczną soczewkę?
Obrazy gwiazdy mogą być zbyt blisko siebie, by teleskop je rozdzielił. Mimo to układ zdradza się zmianą całkowitej jasności w czasie. Z modelu jednej punktowej soczewki wyznaczymy wzmocnienie, porównamy wielkości gwiazdowe i odczytamy charakterystyczną skalę czasową zdarzenia.
W tym materiale
Obrazy gwiazdy mogą być zbyt blisko siebie, by teleskop je rozdzielił. Mimo to układ zdradza się zmianą całkowitej jasności w czasie. Z modelu jednej punktowej soczewki wyznaczymy wzmocnienie, porównamy wielkości gwiazdowe i odczytamy charakterystyczną skalę czasową zdarzenia.
Potrzebne wiadomości: Równanie soczewki punktowej, potęgi, logarytmy, skala wielkości gwiazdowych i wykres funkcji czasu.
Dlaczego nierozdzielone obrazy mogą ujawniać soczewkę?
Dwie drogi światła powstają nawet wtedy, gdy kąt między obrazami jest mniejszy od zdolności rozdzielczej teleskopu. Fotometria może zmierzyć ich łączny strumień. W idealnym modelu punktowego źródła i punktowej soczewki całkowite wzmocnienie µ jest sumą dodatnich wartości bezwzględnych wzmocnień obu obrazów, nie sumą wzmocnień ze znakiem parzystości. Wprowadzamy bezwymiarową odległość kątową u=β/θE, gdzie β rozumiemy tu jako nieujemną wielkość separacji źródła od osi.
\mu(u)=\frac{u^2+2}{u\sqrt{u^2+4}}\quad (u>0).
Sprawdź granice zanim wstawisz liczby
Dla dużego u, gdy soczewka leży daleko w rzucie kątowym od źródła, µ dąży do 1: prawie nie ma wzmocnienia. Przy u=1 otrzymujemy 3/√5≈1,342. Formalnie przy u→0 wzór punktowy rozbiega się. To sygnał ograniczenia modelu: rzeczywiste źródło ma skończone rozmiary, a niedoskonała geometria także wpływa na wynik. Nie przewidujemy nieskończonego strumienia rzeczywistej gwiazdy.
Jak ruch zamienia geometrię w krzywą blasku?
Przy jednostajnym względnym ruchu soczewki i źródła w płaszczyźnie nieba, bez istotnych poprawek paralaksy i orbitalnych, mamy u(t)=√[u₀²+((t−t₀)/tE)²]. Parametr u₀ to najmniejsze zbliżenie w jednostkach θE, t₀ to chwila największego wzmocnienia, a tE jest czasem przebycia przez względny ruch jednego promienia Einsteina. Krzywa jest w tym idealnym modelu symetryczna wokół t₀. W danych rzeczywistych zmienność samej gwiazdy, zlanie światła sąsiednich gwiazd i soczewki wielokrotne mogą ten obraz zaburzać.
u(t)=\sqrt{u_0^2+\left(\frac{t-t_0}{t_E}\right)^2},\qquad F_{\mathrm{obs}}(t)=F_0\mu(u(t)).
Strumień a wielkość gwiazdowa
Skala jasności astronomicznej jest logarytmiczna i odwrócona: mniejsza wielkość gwiazdowa oznacza większy strumień. Gdy strumień źródła wzrośnie µ razy, różnica wielkości wynosi Δm=−2,5log₁₀µ. Dla µ=2 rozjaśnienie to około −0,753 mag. Soczewkowanie grawitacyjne w przybliżeniu nie zmienia barwy źródła: ugięcie torów świetlnych jest achromatyczne w modelu próżni, lecz mieszanie światła od innych gwiazd i obserwacyjne filtry mogą zmieniać widzianą krzywą.
Czy czas zdarzenia daje od razu masę?
Nie. Skala tE zależy od promienia kątowego Einsteina i względnej prędkości kątowej, a θE od masy i odległości. Wiele kombinacji M, DL, DS i ruchu może dawać tę samą krzywą. Oddzielne pomiary astrometryczne, paralaksa lub informacje o ruchu mogą pomóc rozwiązać tę degenerację. Nie nazywamy zatem każdego rozjaśnienia odkryciem czarnej dziury.
Zadania do tego tematu
- Wzmocnienie u=1 i zmiana wielkości gwiazdowej
- Trzy punkty idealnej krzywej blasku
- Rozjaśnienie o 0,75 mag: co można wywnioskować?
Komentarze (0)
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto