Transfer Hohmanna: dwa impulsy między kołowymi orbitami
Satelita ma przejść na wyższą orbitę kołową. Krótkie włączenie silnika zmieni jego prędkość, ale nie przeniesie go od razu wyżej. Prześledźmy dwa miejsca, w których trzeba użyć silnika, i sprawdźmy, co stanie się pomiędzy nimi.
W tym materiale
Satelita ma przejść na wyższą orbitę kołową. Krótkie włączenie silnika zmieni jego prędkość, ale nie przeniesie go od razu wyżej. Prześledźmy dwa miejsca, w których trzeba użyć silnika, i sprawdźmy, co stanie się pomiędzy nimi.
Potrzebne wiadomości: Prędkość na orbicie kołowej, energia w polu grawitacyjnym i odległość od środka ciała. Równanie vis-viva przypominamy jako narzędzie do obliczeń.
Najpierw wybieramy model i mierzymy promienie
Rozpatrujemy dwa koła wokół tego samego ciała. Leżą w jednej płaszczyźnie, a statek obiega ciało w tym samym zwrocie przed manewrem i po nim. r₁ jest promieniem koła startowego, r₂ docelowego. Oba promienie mierzymy od środka ciała centralnego. Wysokość nad powierzchnią h jest mniejszą wielkością: r = R + h, gdzie R oznacza promień ciała.
Pomijamy atmosferę, inne ciała i zmianę płaszczyzny orbity. Silnik pracuje tak krótko w porównaniu z okresem obiegu, że zastępujemy jego działanie nagłą zmianą prędkości. Nazywamy ją impulsem prędkości Δv. Wielkość Δv ma jednostkę m/s lub km/s; nie jest impulsem siły wyrażanym w N·s. Podczas idealnego impulsu położenie jest ciągłe.
Pierwszy impuls wybiera elipsę, drugi zamyka manewr
W transferze Hohmanna elipsa przejściowa dotyka obu kół. Jeden jej kraniec leży na kole startowym, drugi na docelowym, po przeciwnej stronie centrum grawitacji. Stąd od razu znamy wielką półoś a i mimośród e:
a=\frac{r_1+r_2}{2},\qquad e=\frac{|r_2-r_1|}{r_1+r_2}.
Dla r₂ > r₁ pierwszy impuls przyspiesza statek wzdłuż stycznej. Punkt startu staje się perycentrum, czyli najbliższym centrum punktem elipsy. Statek następnie oddala się i zwalnia bez pracy silnika. W apocentrum osiąga r₂, lecz jego szybkość jest tam mniejsza od szybkości kołowej. Potrzebuje drugiego przyspieszenia. Bez niego minie apocentrum i wróci ku r₁.
Liczymy szybkość po obu stronach każdego impulsu
Wprowadźmy parametr grawitacyjny μ = GM. Jeśli r jest w kilometrach, a μ w km³/s², otrzymujemy szybkości w km/s. Dla dowolnego punktu elipsy korzystamy z zależności v² = μ(2/r − 1/a), omówionej w lekcji o orbitach Keplera. Nie podstawiamy do a chwilowej odległości r.
Oznaczenia v₁ i v₂ dotyczą kół. vA jest szybkością tuż po pierwszym impulsie, a vB tuż przed drugim:
v_1=\sqrt{\frac{\mu}{r_1}},\qquad v_2=\sqrt{\frac{\mu}{r_2}},\qquad v_A=\sqrt{\mu\left(\frac{2}{r_1}-\frac{1}{a}\right)},\qquad v_B=\sqrt{\mu\left(\frac{2}{r_2}-\frac{1}{a}\right)}.
W każdym punkcie oba wektory prędkości są styczne i mają ten sam zwrot, więc możemy odjąć ich wartości. Przyjmujemy dodatni znak impulsu zgodnego z lokalnym ruchem:
\Delta v_1=v_A-v_1,\qquad \Delta v_2=v_2-v_B,\qquad \Delta v_{\mathrm{razem}}=|\Delta v_1|+|\Delta v_2|.
Ostatnia suma opisuje zapotrzebowanie na zmiany prędkości przez silnik. Nie jest różnicą szybkości na dwóch kołach ani zmianą wektora prędkości między początkiem i końcem całej podróży. W czasie swobodnego lotu prędkość także zmienia się pod działaniem grawitacji.
Przykład: z promienia 8000 km na 24000 km
Przyjmijmy umowny parametr μ = 400000 km³/s². Półoś wynosi (8000 + 24000)/2 = 16000 km. Przed pierwszym impulsem v₁ = √50 km/s ≈ 7,07107 km/s. Na elipsie w tym samym punkcie:
v_A=\sqrt{400000\left(\frac{2}{8000}-\frac{1}{16000}\right)}\ \mathrm{km/s}=\sqrt{75}\ \mathrm{km/s}\approx8{,}66025\ \mathrm{km/s}.
Zatem Δv₁ ≈ +1,58919 km/s. Na drugim krańcu elipsy vB ≈ 2,88675 km/s, natomiast v₂ ≈ 4,08248 km/s. Drugi impuls daje +1,19573 km/s. Łącznie potrzeba 2,78492 km/s. Oba impulsy przyspieszają, choć końcowa szybkość kołowa jest mniejsza od początkowej.
Lot do wewnątrz i przypadek bez manewru
Gdy r₂ < r₁, punkt A jest apocentrum. Pierwszy impuls zmniejsza szybkość, aby obniżyć przeciwległy kraniec elipsy. W locie ku centrum statek przyspiesza, a w B trzeba go ponownie zahamować do szybkości mniejszego koła. Oba Δv są wtedy ujemne; koszt nadal jest dodatnią sumą ich wartości bezwzględnych.
Zamiana r₁ z r₂ zachowuje elipsę, czas przelotu i całkowity koszt. Poszczególne impulsy zamieniają się kolejnością oraz znakami. Przy r₁ = r₂ elipsa staje się tym samym kołem i oba impulsy znikają. Żadna zmiana orbity nie jest wtedy potrzebna.
Sprawdź przewidywanie w pracowni
Otwórz model transferu. Najpierw podwój tylko promień docelowy, a potem zamień promienie. Zapisz cztery szybkości, nie same dwa impulsy. Sprawdź, przy którym etapie silnik działa, a przy którym szybkość zmienia grawitacja.
Hohmann jest prostym manewrem dwóch impulsów między współpłaszczyznowymi kołami. Nie ogłaszamy go najoszczędniejszą drogą dla wszystkich możliwych ograniczeń. Na przykład przy bardzo dużym stosunku promieni manewr z dodatkową elipsą i trzecim impulsem może wymagać mniejszego łącznego Δv, kosztem innego czasu lotu. Rzeczywiste misje uwzględniają też czas pracy silnika, geometrię i inne pola grawitacyjne.
Zadania do tego tematu
- Dwa przyspieszenia prowadzą na wolniejszą orbitę
- Powrót: dwa hamowania i większa szybkość na końcu
- Wysokość nad Ziemią nie zastępuje promienia orbity
Komentarze (0)
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto