v2.0.9818.20647
Fizyka dla każdego
Regresja ważona i niepewność kalibracji · 2 min czytania

Kiedy nie wolno ufać odwrotnej prostej: płaska charakterystyka i niepewne wzorce

Opublikowano: 17.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 0

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(0 głosów) . Jeszcze nie oddano głosów.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Rozpatrz dwa odrębne przypadki.

A. Dopasowanie dało â=0,020 V/N z u(â)=0,030 V/N. Dla uproszczenia b=0,100 V i nowy odczyt U=0,500 V traktuj jako dokładne. Oblicz formalną siłę dla a=0,020 V/N oraz dla wartości a=0,050 i −0,010 V/N, oddalonych od â o jedną niepewność standardową. Wyznacz formalny wynik liniowej propagacji i wyjaśnij jego ograniczenie. Wartości â±u(â) nie są twardymi granicami.

B. Inny czujnik ma czułość około 0,20 V/N. Podczas jego wzorcowania u(F)=0,20 N i u(U)=0,010 V, bez korelacji między tymi dwoma wejściami. Oceń, czy wolno pominąć niepewność siły i użyć zwykłego ważonego dopasowania pionowego. Co trzeba zmienić w opisie pomiaru?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Wskazówka

W A sprawdź zachowanie ilorazu, gdy mianownik zbliża się do zera z obu stron. W B przelicz niepewność siły na skalę napięcia przez lokalną czułość.

Rozwiązanie

A. Mianownik nie jest dobrze wyznaczony

Różnica napięć wynosi 0,400 V. Formalnie F̂=0,400/0,020=20 N. Przy a=0,050 V/N otrzymujemy 8 N, a przy a=−0,010 V/N — −40 N. To silnie niesymetryczne zmiany względem 20 N.

Pochodna po a ma wartość −(0,400 V)/(0,020 V/N)²=−1000 N²/V. Lokalny rachunek dałby u(F)≈1000·0,030 N=30 N. Liczba jest formalnym wynikiem przybliżenia, którego założenie małych względnych zmian nie zachodzi: u(a)/|â|=1,5. Co więcej, odwracana funkcja ma osobliwość przy a=0.

Wykres F równego 0,40 V podzielonemu przez a ma dwie oddzielne gałęzie po obu stronach a równego zero. Dla a równego 0,05, 0,02 i minus 0,01 V na N otrzymujemy odpowiednio 8, 20 i minus 40 N.
Przy nachyleniu bliskim zeru niewielka zmiana współczynnika może całkowicie zmienić wynik odwrotnego przeliczenia. Wykres urywa się na granicach osi; przy a=0 iloraz nie istnieje. Kliknij rysunek, aby go powiększyć.

Nie interpretujemy 20±30 N jako wiarygodnego symetrycznego opisu tego pomiaru. Jeśli pełny model dopuszcza nachylenia dowolnie bliskie zeru, może dopuszczać dowolnie duże wartości odwrotne. Potrzebna jest kalibracja lepiej rozróżniająca czułość od zera albo analiza pełnego modelu, np. przez odwrócenie przedziałów przewidywania. Ujemne wartości nie są automatycznie „błędem arytmetyki”: pokazują, że przy tych danych nie ustalono nawet znaku czułości z wymaganą pewnością.

B. Oś siły także ma istotną niepewność

Przewidywany wpływ niepewności siły na napięcie wynosi |a|u(F)=0,20·0,20=0,040 V, cztery razy więcej niż u(U)=0,010 V. Dla tych lokalnych niezależnych składników kwadratowo połączona skala wynosi √(0,040²+0,010²)≈0,041231 V. To kontrola rozmiaru pominiętego wpływu, nie automatyczna nowa waga do zwykłego wzoru.

Nie wolno tu traktować F jako dokładnego wejścia. Trzeba uwzględnić niepewności obu współrzędnych w modelu dopasowania; jeśli wzorce mają wspólny błąd, także odpowiednie kowariancje. Samo odwrócenie osi przenosi problem, a nie usuwa go. Poprawa dokładności woltomierza bez poprawy wzorców siły niewiele zmieni w dominującym składniku.

Powiązana teoria

Kalibracja odwrotna: siła z napięcia i niepewność całego przeliczenia

Dalsza lektura

Materiał referencyjny

Najpierw spróbuj samodzielnie. Zapisz dane, wybierz prawa fizyczne i sprawdź jednostki. Przejdź do zadań ze sprawdzaniem odpowiedzi »

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (0)

Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Zadania Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.