v2.0.9818.20647
Fizyka dla każdego
Mechanika relatywistyczna · 2 min czytania

Zadanie 4 - Mechanika relatywistyczna - dylatacja czasu, droga relatywistyczna

Opublikowano: 29.03.2011 · Ostatnio zmieniany: 03.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 3

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(2 głosy) . Średnia ocena: 3.00 z 5.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Własny średni czas życia mezonu Pi (tzn. średni czas zmierzony w układzie spoczywającym względem tej cząstki elementarnej, po którym rozpada się ona na inne cząstki) wynosi t0= 2,5*10^-8 s.

Obliczyć średni czas życia tego mezonu, jeżeli porusza się on z prędkością v1 = 0.7c lub v2 = 0.99c.

Obliczyć, jaką odległość przebędzie mezon w czasie równym jego średniemu czasowi życia.

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

1. Czyj zegar mierzy podany czas?

Dany w zadaniu czas własny to średni czas życia mezonu w jego układzie spoczynkowym. Początek i koniec życia pojedynczej cząstki zachodzą w tym układzie w tym samym miejscu. Oznaczmy tę średnią przez τ₀ = 2,5·10⁻⁸ s. W laboratorium mezon się porusza; średni odstęp między jego powstaniem a rozpadem oznaczymy przez τ. Nie mieszajmy tych dwóch czasów przy obliczaniu drogi.

Zakładamy stałą prędkość aż do rozpadu i pomijamy utratę energii w ośrodku. Dla obu podanych prędkości korzystamy z tej samej zależności:

\tau=\gamma\tau_0,\qquad \gamma=\frac{1}{\sqrt{1-v^2/c^2}}.

Współczynnik γ jest bezwymiarowy. Dla niezerowej prędkości jest większy od 1, więc laboratorium przypisuje cząstce dłuższy średni czas życia. To nie jest dodatkowy czas dopisany do τ₀, lecz mnożnik wynikający z porównania układów odniesienia.

2. Mezon o prędkości 0,7c

\gamma_1=\frac{1}{\sqrt{1-(0{,}7)^2}}=\frac{1}{\sqrt{0{,}51}}\approx1{,}4003.

\tau_1=1{,}4003\cdot2{,}5\cdot10^{-8}\,\mathrm s\approx3{,}50\cdot10^{-8}\,\mathrm s.

Do drogi w laboratorium potrzebujemy prędkości względem laboratorium i czasu mierzonego w laboratorium. Przy szkolnym przybliżeniu c ≈ 3·10⁸ m/s:

\ell_1=v_1\tau_1=(0{,}7\cdot3\cdot10^8\,\mathrm{m/s})(3{,}5007\cdot10^{-8}\,\mathrm s)\approx7{,}35\,\mathrm m.

Potęgi 10⁸ i 10⁻⁸ się skracają, a sekunda skraca się z sekundą w mianowniku jednostki prędkości. Zostaje metr.

3. Mezon o prędkości 0,99c

Tutaj trzeba szczególnie uważać na pierwiastek. Najpierw obliczamy jego argument, następnie pierwiastek, a dopiero na końcu odwrotność:

1-(0{,}99)^2=0{,}0199,\qquad \sqrt{0{,}0199}\approx0{,}141067.

\gamma_2=\frac{1}{0{,}141067}\approx7{,}0888,\qquad \tau_2\approx7{,}0888\cdot2{,}5\cdot10^{-8}\,\mathrm s=1{,}7722\cdot10^{-7}\,\mathrm s.

Odwrotność samego 0,0199 wynosi około 50,25, ale jest to γ², nie γ. Zastąpienie pierwiastka jego argumentem zmieniłoby fizyczny wynik.

\ell_2=(0{,}99\cdot3\cdot10^8\,\mathrm{m/s})(1{,}7722\cdot10^{-7}\,\mathrm s)\approx52{,}63\,\mathrm m.

Drugi mezon przebywa średnio znacznie większą drogę. Jego prędkość wzrosła tylko około 1,41 raza, lecz laboratoryjny średni czas życia wzrósł około 5,06 raza. Obydwa czynniki wpływają na drogę.

Dwie średnie drogi mezonu w laboratorium: około 7,35 m dla prędkości 0,7c i 52,63 m dla 0,99c. Podano odpowiadające im laboratoryjne średnie czasy życia.
Porównujemy drogi w jednym układzie — w laboratorium. Odcinki mają wspólną skalę; nie są torami dwóch konkretnych rozpadów. Powiększ rysunek.

Odpowiedź i znaczenie słowa „średni”

Wyniki w laboratorium przy c ≈ 3·10⁸ m/s; liczby zaokrąglono po wykonaniu rachunków
PrędkośćŚredni czasŚrednia droga
0,7c3,50·10⁻⁸ s7,35 m
0,99c1,77·10⁻⁷ s52,63 m

Nie każdy mezon rozpada się dokładnie po czasie τ. Rozpady są losowe. Dla dużej grupy jednakowych cząstek i stałej prędkości liczba pozostałych mezonów maleje jak N(t) = N₀ exp(−t/τ); po czasie τ pozostaje około 36,8% początkowej grupy. Średni czas życia nie jest czasem połowicznego zaniku.

Dla podanej stałej prędkości średnia droga jest równa vτ. W układzie spoczynkowym mezonu jego własna droga wynosi zero — to laboratorium przemieszcza się względem niego. Nie można więc obliczać laboratoryjnej drogi jako vτ₀. Gdy v/c dąży do zera, γ dąży do 1 i oba średnie czasy się zrównują.

Sprawdź rozumowanie: co zostaje po czasie τ?

Pozostaje N₀/e, nie połowa N₀. Połowa pozostaje po czasie T₁/₂ = τ ln 2. Dylatacja wydłuża w laboratorium zarówno średni czas życia, jak i czas połowicznego zaniku o ten sam czynnik γ.

Najpierw spróbuj samodzielnie. Zapisz dane, wybierz prawa fizyczne i sprawdź jednostki. Przejdź do zadań ze sprawdzaniem odpowiedzi »

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (3)

Oceny pozytywne: 0. Oceny negatywne: 1. Wynik: -1.
#3 Jan
Nie tak działa dylatacja czasu, mezon nie może żyć dłużej poruszając się z prędkością zbliżoną do c
Cytuj Odpowiedz Zgłoś moderatorowi
Oceny pozytywne: 0. Oceny negatywne: 0. Wynik: 0.
#2 mgr inż. Vojtech Mańkowski
Jest kilka wersji wyprowadzeń wzoru. Poniżej zamieszczam linki do dwóch takich - jedno zamieszczone jako artykuł w Delcie- oba korzystające z zasady zachowania pędu: 1.https://web.archive.org/web/20110816161528/http://fotonowy.pl/index.php?main_page=page&id=6 2.https://www.deltami.edu.pl/media/articles/2005/06/delta-2005-06-elementarne-wyprowadzenie-rownowaznosci-masy-i-energii.pdf
Cytuj Odpowiedz Zgłoś moderatorowi
Oceny pozytywne: 0. Oceny negatywne: 0. Wynik: 0.
#1 PatiKot
mam troche inne pytanie, tak sobie rozwazam czy da sie jakos prosto wyprowadzic te wzory einsteina? ;-)
Cytuj Odpowiedz Zgłoś moderatorowi

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Zadania Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.