Elektron odrzutu po rozproszeniu fotonu 511 keV o 90 stopni
Foton o E = 511 keV rozprasza się pod kątem 90° na swobodnym elektronie początkowo spoczywającym. Przyjmij mₑc² = 511 keV. Znajdź E′, energię kinetyczną elektronu, obie składowe i wartość jego pędu w keV/c, kierunek oraz prędkość jako ułamek c. Sprawdź relatywistyczną zależność energii od pędu.
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
W tym zadaniu
Wskazówka
Dla θ = 90° składowa x rozproszonego fotonu znika. Elektron musi przejąć cały początkowy pęd w osi x i równoważyć końcowy pęd fotonu w osi y.
Rozwiązanie
Wybór układu współrzędnych
Oś x wybieramy w kierunku padającego fotonu, a oś y tak, aby rozproszony foton poruszał się w dodatnim kierunku y. Elektron początkowo spoczywa, więc przed zdarzeniem cały pęd układu wynosi (511 keV/c, 0).
Energia kinetyczna i energia całkowita
E\prime=\frac{511}{1+1}=255{,}5\,\mathrm{keV},\qquad E_k=511-255{,}5=255{,}5\,\mathrm{keV}.
Przekazana energia Eₖ opisuje ruch elektronu. Elektron miał jednak energię spoczynkową także przed zdarzeniem i nie traci swojej masy spoczynkowej. Do relatywistycznego bilansu potrzebujemy jego całkowitej energii:
E_e=m_ec^2+E_k=511+255{,}5=766{,}5\,\mathrm{keV}.
Kontrola energii całego układu daje 511 + 511 = 255,5 + 766,5 keV. Po lewej występują energia fotonu i energia spoczynkowa elektronu, a po prawej energia końcowego fotonu i całkowita energia elektronu.
Bilans pędu w dwóch osiach
Pęd fotonu ma wartość E/c. Foton wychodzący nie ma składowej x, a jego składowa y wynosi +255,5 keV/c. Zachowanie pędu zapisujemy osobno dla każdej osi:
\text{Oś x:}\quad511=0+p_{e,x}c.
\text{Oś y:}\quad0=255{,}5+p_{e,y}c.
W obu równaniach wszystkie wyrazy mają jednostkę keV.
p_{e,x}=511\,\mathrm{keV}/c,\qquad p_{e,y}=-255{,}5\,\mathrm{keV}/c.
Ujemna składowa y elektronu równoważy dodatni poprzeczny pęd fotonu. Odejmowanie samych wartości 511 − 255,5 nie dałoby wartości pędu elektronu, bo fotony poruszają się w różnych kierunkach.
p_e=\sqrt{511^2+255{,}5^2}\,\mathrm{keV}/c\approx571{,}32\,\mathrm{keV}/c.
\tan\varphi=\frac{255{,}5}{511}=\frac12,\qquad\varphi\approx26{,}57^\circ.
Elektron biegnie w prawo i w dół. Kąt 26,57° podajemy poniżej osi padającego fotonu; zapis ze znakiem względem osi x wynosiłby −26,57°. Nie jest to kąt rozproszonego fotonu.
Prędkość i kontrola relatywistyczna
Z zależności pₑ = γmₑvₑ oraz Eₑ = γmₑc² otrzymujemy vₑ/c = pₑc/Eₑ. W mianowniku stoi energia całkowita, a nie Eₖ: dopiero iloraz z Eₑ usuwa wspólny czynnik γmₑ. Użycie samej energii kinetycznej dałoby błędny wynik większy od c.
v_e/c=\frac{571{,}315}{766{,}5}\approx0{,}74536.
766{,}5^2-571{,}315^2\approx511^2\quad (\mathrm{keV}^2).
Odpowiedź: elektron dostaje 255,5 keV, ma pęd około 571,32 keV/c i porusza się z około 0,74536c pod kątem 26,57° w dół. Ostatnie równanie sprawdza niezmienną masę spoczynkową elektronu niezależnie od kierunku pędu. Zachowaj więcej cyfr pośrednich, bo zaokrąglenie pędu daje małą różnicę po podniesieniu do kwadratu.
Powiązana teoria
Elektron odrzutu w rozpraszaniu Comptona: bilans energii i pędu
Dalsza lektura
Najpierw spróbuj samodzielnie. Zapisz dane, wybierz prawa fizyczne i sprawdź jednostki. Przejdź do zadań ze sprawdzaniem odpowiedzi »
← Wróć do działu: Zadania Do góry ↑
Komentarze (0)
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto