Przejście gamma a nazwa pierwiastka
Wzbudzone jądro emituje foton gamma. Czy zmieniły się A i Z? Czy energia spoczynkowa jądra pozostała dokładnie taka sama?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
W tym zadaniu
Wskazówka
Rozróżnij skład jądra od jego stanu energetycznego.
Rozwiązanie
1. Skład jądra i jego stan to dwie różne rzeczy
Foton gamma nie jest protonem ani neutronem. Jeśli jądro przechodzi ze stanu wzbudzonego do niższego stanu z emisją gamma, liczba protonów i liczba neutronów pozostają takie same:
{}^{A}_{Z}\mathrm X^*\longrightarrow{}^{A}_{Z}\mathrm X+\gamma.
A i Z nie zmieniają się. Pozostaje ten sam pierwiastek i izotop, ale nie ten sam stan energetyczny. Gwiazdka oznacza właśnie wzbudzenie, a nie dodatkowy nukleon.
2. Zmniejszenie energii spoczynkowej oznacza zmniejszenie masy
Niech M_i będzie masą jądra w stanie początkowym, a M_f w końcowym. Uwolniona energia związana z różnicą stanów wynosi:
Q=(M_i-M_f)c^2>0.
Zatem M_f<M_i. Stwierdzenie „A się nie zmienia” mówi o liczbie nukleonów, nie o dokładnej równości mas i energii spoczynkowych obu stanów. Energia wzbudzenia jest częścią energii spoczynkowej układu.
3. Dlaczego nie cała różnica musi być energią fotonu?
Jeśli początkowo jądro spoczywało, suma pędów końcowych nadal musi być zerowa. Foton niesie pęd o wartości p_\gamma=E_\gamma/c, więc jądro uzyskuje pęd przeciwny i energię kinetyczną odrzutu:
Q=E_\gamma+K_{\mathrm{odrz}}.
Nie dodajemy tej energii odrzutu po raz drugi do różnicy mas: jest jedną z części już uwolnionego Q. Dla dużej masy jądra odrzut jest zwykle mały i E_\gamma\approx Q bywa dobrym przybliżeniem.
Jak oszacować wielkość odrzutu?
Gdy ruch jądra potomnego jest nierelatywistyczny, K_{\mathrm{odrz}}\approx p_\gamma^2/(2M_f)=E_\gamma^2/(2M_fc^2). W umownym przykładzie E_\gamma\approx1\,\mathrm{MeV} oraz M_fc^2\approx10^5\,\mathrm{MeV} dają około 5\cdot10^{-6}\,\mathrm{MeV}=5\,\mathrm{eV}. To niewielka, lecz niezerowa część energii. Liczby ilustrują skalę; nie są dodatkowymi danymi z treści zadania.
Odpowiedź: A i Z pozostają niezmienione, lecz energia spoczynkowa jądra maleje. Energia całego układu jądro–promieniowanie jest zachowana: różnica pojawia się w fotonie i odrzucie.
Powiązana teoria
Przemiany alfa, beta i gamma: co zachowujemy w równaniu?
Dalsza lektura
Najpierw spróbuj samodzielnie. Zapisz dane, wybierz prawa fizyczne i sprawdź jednostki. Przejdź do zadań ze sprawdzaniem odpowiedzi »
← Wróć do działu: Zadania Do góry ↑
Komentarze (0)
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto