v2.0.9809.39681
Fizyka dla każdego
Atomy, jądra i szczególna teoria względności · 1 min czytania

Przejście gamma a nazwa pierwiastka

Opublikowano: 13.10.2026 · Ostatnio zmieniany: 03.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 0

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(0 głosów) . Jeszcze nie oddano głosów.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Wzbudzone jądro emituje foton gamma. Czy zmieniły się A i Z? Czy energia spoczynkowa jądra pozostała dokładnie taka sama?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Wskazówka

Rozróżnij skład jądra od jego stanu energetycznego.

Rozwiązanie

1. Skład jądra i jego stan to dwie różne rzeczy

Foton gamma nie jest protonem ani neutronem. Jeśli jądro przechodzi ze stanu wzbudzonego do niższego stanu z emisją gamma, liczba protonów i liczba neutronów pozostają takie same:

{}^{A}_{Z}\mathrm X^*\longrightarrow{}^{A}_{Z}\mathrm X+\gamma.

A i Z nie zmieniają się. Pozostaje ten sam pierwiastek i izotop, ale nie ten sam stan energetyczny. Gwiazdka oznacza właśnie wzbudzenie, a nie dodatkowy nukleon.

2. Zmniejszenie energii spoczynkowej oznacza zmniejszenie masy

Niech M_i będzie masą jądra w stanie początkowym, a M_f w końcowym. Uwolniona energia związana z różnicą stanów wynosi:

Q=(M_i-M_f)c^2>0.

Zatem M_f<M_i. Stwierdzenie „A się nie zmienia” mówi o liczbie nukleonów, nie o dokładnej równości mas i energii spoczynkowych obu stanów. Energia wzbudzenia jest częścią energii spoczynkowej układu.

3. Dlaczego nie cała różnica musi być energią fotonu?

Jeśli początkowo jądro spoczywało, suma pędów końcowych nadal musi być zerowa. Foton niesie pęd o wartości p_\gamma=E_\gamma/c, więc jądro uzyskuje pęd przeciwny i energię kinetyczną odrzutu:

Q=E_\gamma+K_{\mathrm{odrz}}.

Nie dodajemy tej energii odrzutu po raz drugi do różnicy mas: jest jedną z części już uwolnionego Q. Dla dużej masy jądra odrzut jest zwykle mały i E_\gamma\approx Q bywa dobrym przybliżeniem.

Jak oszacować wielkość odrzutu?

Gdy ruch jądra potomnego jest nierelatywistyczny, K_{\mathrm{odrz}}\approx p_\gamma^2/(2M_f)=E_\gamma^2/(2M_fc^2). W umownym przykładzie E_\gamma\approx1\,\mathrm{MeV} oraz M_fc^2\approx10^5\,\mathrm{MeV} dają około 5\cdot10^{-6}\,\mathrm{MeV}=5\,\mathrm{eV}. To niewielka, lecz niezerowa część energii. Liczby ilustrują skalę; nie są dodatkowymi danymi z treści zadania.

Odpowiedź: A i Z pozostają niezmienione, lecz energia spoczynkowa jądra maleje. Energia całego układu jądro–promieniowanie jest zachowana: różnica pojawia się w fotonie i odrzucie.

Dwa stany energetyczne tego samego izotopu i rozdział uwolnionej energii na foton oraz odrzut.
Zachowane A i Z nie oznaczają tej samej masy obu stanów. Rysunek poziomów jest schematem bez skali.

Powiązana teoria

Przemiany alfa, beta i gamma: co zachowujemy w równaniu?

Dalsza lektura

Materiał referencyjny

Najpierw spróbuj samodzielnie. Zapisz dane, wybierz prawa fizyczne i sprawdź jednostki. Przejdź do zadań ze sprawdzaniem odpowiedzi »

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (0)

Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Zadania Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.