v2.0.9818.20647
Fizyka dla każdego
Elektrostatyka · 2 min czytania

Zadanie 2 - kulki na niciach - oddziaływanie elektrostatyczne i grawitacyjne

Opublikowano: 22.03.2011 · Ostatnio zmieniany: 03.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 0

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(8 głosów) . Średnia ocena: 4.25 z 5.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Dwie jednakowe, przewodzące kulki o masach m wiszą na nieprzewodzących nitkach o długości l dotykając się wzajemnie Po wprowadzeniu na nie ładunku q kulki rozsunęły się na odległość d. Obliczyć wartość wprowadzonego ładunku.

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

1. Co wiemy o ładunkach obu kulek?

Łączny wprowadzony ładunek oznaczamy przez q. Jednakowe przewodzące kulki początkowo się stykają, a cały układ jest symetryczny, więc każda otrzymuje połowę ładunku. Po rozdzieleniu kulki nie wymieniają już ładunku przez izolujące nici.

q_1=q_2=\frac q2,\qquad F_e=k\frac{|q_1q_2|}{d^2}=\frac{kq^2}{4d^2},\qquad k=\frac1{4\pi\varepsilon_0}.

Ładunki mają ten sam znak, więc kulki odpychają się. Powyższy wzór stosujemy w modelu małych kulek: ich promienie są znacznie mniejsze od odległości d między środkami. Dla dużych, blisko położonych przewodników rozkład ładunku na powierzchni nie byłby jednorodny i proste zastąpienie ich ładunkami punktowymi nie byłoby dokładne.

Przyjmujemy wspólny punkt zawieszenia obu jednakowych nici, ich zaniedbywalną masę i długość l mierzoną do środka kulki. Pomijamy wzajemne przyciąganie grawitacyjne małych kulek, lecz uwzględniamy ich ciężar w ziemskim polu o przyspieszeniu g.

2. Równowaga jednej kulki

Nie wystarczy zestawić samego ciężaru i siły elektrycznej: są prostopadłe, więc nie mogą się wzajemnie równoważyć. Działa jeszcze napięcie nici. Oznaczmy jego wartość przez T, a odchylenie nici od pionu przez α. Rozpatrujemy jedną kulkę, ponieważ druga ma taki sam bilans, odbity symetrycznie.

Dwie kulki na niciach ze wspólnego punktu. Zaznaczono siły odpychania elektrycznego, ciężary i napięcia nici oraz długości l, wysokość h i odległość d.
Napięcie nici jest skierowane wzdłuż nici ku zawieszeniu. Siła elektryczna działa na zewnątrz układu, a ciężar pionowo w dół. Powiększ rysunek.

\begin{aligned}T\sin\alpha&=F_e,\\T\cos\alpha&=mg.\end{aligned}

Dzielimy pierwsze równanie przez drugie. Eliminuje to nieznane T i pozostawia związek między siłami a kątem:

\tan\alpha=\frac{F_e}{mg}.

To równowaga składowych trzech sił działających na tę samą kulkę. Siły wzajemnego odpychania obu kulek są parą z III zasady Newtona, ale działają na różne kulki i nie znoszą się w bilansie jednej z nich.

3. Geometria pozwala wyeliminować kąt

Opuśćmy pion ze wspólnego punktu zawieszenia. Niech h oznacza jego długość do poziomu środków kulek. Każda kulka jest odsunięta od pionu o d/2. Powstaje trójkąt prostokątny:

h^2+\left(\frac d2\right)^2=l^2,\qquad h=\sqrt{l^2-\frac{d^2}{4}},\qquad \tan\alpha=\frac{d}{2h}.

Musimy mieć 0 < d < 2l. Dla ustalonego d zwiększenie h zmniejsza tangens kąta, a więc również stosunek siły elektrycznej do ciężaru. Kierunek tej zależności można odczytać bez żadnego rachunku: dłuższy i węższy trójkąt daje mniejsze odchylenie.

4. Wyznaczenie całkowitego ładunku

Łączymy równowagę, geometrię i prawo Coulomba. Najpierw wyznaczamy q², żeby nie gubić współczynnika wynikającego z podziału ładunku na dwie kulki:

\frac{kq^2}{4d^2mg}=\frac{d}{2h},\qquad kq^2=\frac{2mgd^3}{h},\qquad q^2=\frac{2mgd^3}{k\sqrt{l^2-d^2/4}}.

|q|=\sqrt{\frac{2mgd^3}{k\sqrt{l^2-d^2/4}}}.

Odpowiedź: otrzymany pierwiastek jest wartością całego wprowadzonego ładunku. Wartość ładunku na każdej kulce jest dwukrotnie mniejsza. Z samego rozsunięcia nie ustalimy, czy wprowadzony ładunek był dodatni, czy ujemny.

5. Sprawdźmy jednostki i graniczny przypadek

W liczniku pod pierwiastkiem mamy mgd³, o jednostce N·m³. W mianowniku występuje kh, o jednostce (N·m²/C²)·m. Iloraz ma jednostkę C², a jego pierwiastek — C. Dla małego odchylenia d ≪ l możemy przyjąć h ≈ l:

|q|\approx\sqrt{\frac{2mg}{kl}}\,d^{3/2}.

Odstęp kulek nie jest więc proporcjonalny do ładunku. Przykładowo podwojenie d w zakresie małych odchyleń wymaga około 2√2 razy większego ładunku. Przy tym samym d cięższe kulki potrzebują większego ładunku, bo większy ciężar musi być równoważony większym napięciem nici i jego poziomą składową.

Co byłoby błędem przy podstawianiu do prawa Coulomba?

Wstawienie q na każdą kulkę dałoby kq²/d², cztery razy większą siłę od właściwej. Wartości ładunków obu kulek to q/2, ponieważ q oznacza łączny ładunek wprowadzony do układu.

Najpierw spróbuj samodzielnie. Zapisz dane, wybierz prawa fizyczne i sprawdź jednostki. Przejdź do zadań ze sprawdzaniem odpowiedzi »

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (0)

Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Zadania Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.