v2.0.9817.33678
Fizyka dla każdego
Bilans promieniowania planety i bezwładność cieplna · 2 min czytania

Albedo i bilans Ziemi: dlaczego dzielimy moc Słońca przez cztery?

Słońce dostarcza przy Ziemi około 1360 W/m² na powierzchnię ustawioną prostopadle do promieni. Jednak średnia po całej kulistej planecie to około 340 W/m². Skąd bierze się czynnik cztery i co z tej energii zostaje po odbiciu przez chmury, lód i atmosferę?

Opublikowano: 17.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 0

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(0 głosów) . Jeszcze nie oddano głosów.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Słońce dostarcza przy Ziemi około 1360 W/m² na powierzchnię ustawioną prostopadle do promieni. Jednak średnia po całej kulistej planecie to około 340 W/m². Skąd bierze się czynnik cztery i co z tej energii zostaje po odbiciu przez chmury, lód i atmosferę?

Potrzebne wiadomości: Moc promieniowania i powierzchnia, ułamki, prawo Stefana–Boltzmanna, temperatura w kelwinach.

Przekrój planety nie jest jej powierzchnią

Stała słoneczna S₀ opisuje strumień promieniowania na powierzchnię prostopadłą do promieni w odległości planety od Słońca. Planeta o promieniu R przechwytuje moc S₀πR²: jej „cień” jest kołem. Średnio rozkładamy tę moc na całą powierzchnię kuli 4πR², a więc F_{\rm in}=\frac{S_0}{4}. Nie oznacza to, że w każdym miejscu i każdej chwili dociera 340 W/m². Na nocnej półkuli promieniowanie słoneczne nie dociera bezpośrednio, a nasłonecznienie dzienne zmienia się z szerokością, porą roku i pogodą.

Co odbija albedo?

Albedo planetarne A to część całkowitego promieniowania słonecznego padającego na system planeta–atmosfera, która odbija się z powrotem w kosmos. Przyjmijmy w zadaniach umownie S₀=1360 W/m² i A=0,30. Średni dopływ wynosi 340 W/m²; 0,30·340=102 W/m² zostaje odbite, a 238 W/m² pochłonięte przez układ Ziemia–atmosfera. Jest to modelowe, zaokrąglone przybliżenie — rzeczywisty bilans zmienia się w czasie, a albedo powierzchni i całej planety nie są tym samym.

F_{\rm abs}=(1-A)\frac{S_0}{4}. To średni strumień pochłonięty przez cały system, nie wyłącznie przez grunt. Energia może zostać pochłonięta w chmurach, aerozolach i gazach albo na powierzchni.

Strzałka 340 W/m² promieniowania słonecznego ku Ziemi, 102 W/m² światła odbitego i 238 W/m² wychodzącego promieniowania cieplnego w idealnym stanie równowagi.
Liczby dotyczą całego układu atmosfera–powierzchnia, uśrednionego nad kulą, nie pojedynczego miejsca na Ziemi. Powiększ diagram.

Dlaczego planeta wypromieniowuje podczerwień?

W stanie idealnej równowagi energia pochłaniana równa się energii oddawanej w postaci promieniowania termicznego do kosmosu. Wprowadźmy temperaturę efektywną promieniowania Teff czarnego ciała: \sigma T_{\rm eff}^4=F_{\rm abs}, gdzie σ=5,670374419·10−8 W/(m² K⁴). Dla 238 W/m² otrzymujemy Teff≈254,5 K, czyli około −18,6°C. To nie jest mierzona temperatura powierzchni Ziemi. Atmosfera pochłania i emituje podczerwień, dzięki czemu powierzchnia może być cieplejsza od temperatury efektywnej emisji do kosmosu.

Co pokazuje zmiana albedo?

Jeśli albedo w tym samym modelu zwiększymy z 0,30 do 0,31, odbicie wzrośnie o 3,4 W/m², a pochłanianie spadnie o tyle samo. Modelowa temperatura efektywna zmniejszy się o około 0,91 K. Nie wolno utożsamiać tego z dokładną prognozą zmiany średniej temperatury powierzchni: rzeczywisty klimat ma sprzężenia zwrotne, chmury, oceany i wymianę energii pomiędzy warstwami.

Dlaczego większa planeta przy tej samej odległości nie musi być cieplejsza?

Jej przechwycona moc rośnie jak R², ale powierzchnia wypromieniowująca także rośnie jak R². W prostym modelu iloraz pozostaje taki sam. Rozmiar wpływa na wiele innych własności rzeczywistej atmosfery, lecz nie zmienia samego czynnika 1/4.

Zadania do tego tematu

Dalsza lektura

Materiał referencyjny

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (0)

Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Teoria Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.