Jak sprawdzić model stygnięcia na danych?
Krzywa podobna do wykładniczej nie wystarcza, by uznać model za sprawdzony. Trzeba znać temperaturę otoczenia, porównać kolejne fragmenty danych i ustalić, czy powierzchnia oraz wnętrze próbki mogą mieć wspólną temperaturę.
W tym materiale
Krzywa podobna do wykładniczej nie wystarcza, by uznać model za sprawdzony. Trzeba znać temperaturę otoczenia, porównać kolejne fragmenty danych i ustalić, czy powierzchnia oraz wnętrze próbki mogą mieć wspólną temperaturę.
Potrzebne wiadomości: Stygnięcie Newtona, logarytm, wykres prostej, niepewność pomiaru i podstawowe właściwości materiałów.
Co mierzymy?
Zapisujemy pary czasu i temperatury ciała oraz temperaturę otoczenia. Początek czasu musi oznaczać to samo zdarzenie w każdej serii. Przy doświadczeniu szkolnym wystarczą łagodnie ciepła próbka, odpowiedni termometr i stabilne otoczenie; nie potrzebujemy wrzątku ani podgrzewania zamkniętego pojemnika. Mieszanie cieczy, pokrywka i ustawienie czujnika powinny być jednakowe w porównywanych próbach.
Termometr również ma czas odpowiedzi. Jeśli początkowo wskazuje z opóźnieniem, pierwsze punkty mogą opisywać częściowo nagrzewanie czujnika. Notujemy warunki pomiaru zamiast uznawać każde odchylenie od wzoru za nowe zjawisko.
Wykres logarytmu różnicy
Dla stygnięcia, gdy T > To, dzielimy różnicę temperatur przez wartość początkową i logarytmujemy:
y(t)=\ln\frac{T(t)-T_o}{T_0-T_o}=-\frac{t}{\tau}.
Argument logarytmu jest bezwymiarowy. Wykres y(t) powinien być prostą o nachyleniu −1/τ. Wartość początkowa wynosi zero. Prosta jest przewidywaniem modelu przy stałym To, C i G, nie definicją poprawnych danych.
| t (s) | T (°C) | T − Tₒ (K) | ln[(T − Tₒ)/60 K] |
|---|---|---|---|
| 0 | 80,0 | 60,0 | 0 |
| 600 | 50,0 | 30,0 | −0,69315 |
| 1200 | 35,0 | 15,0 | −1,38629 |
| 1800 | 27,5 | 7,5 | −2,07944 |
W danych różnica zmniejsza się o połowę co 600 s, więc τ = 600/ln 2 ≈ 865,62 s. Liczba 600 s nie jest tutaj stałą czasową. Sprawdzamy też oryginalny wykres T(t), aby logarytmiczne przekształcenie nie ukryło bezwzględnej wielkości odchyleń.
Temperatura otoczenia jest częścią pomiaru
Jeśli zamiast 20°C odejmiemy 22°C, otrzymamy różnice 58, 28, 13 i 5,5 K. Nie maleją już w stałym stosunku. Im bliżej otoczenia, tym bardziej mały błąd jego temperatury zmienia wynik logarytmu. W przybliżeniu mała zmiana δθ daje δ(ln θ) ≈ δθ/θ, więc późne punkty mają inną niepewność niż wczesne.
Nie przypisujemy wszystkim przekształconym punktom tej samej niepewności bez uzasadnienia. Wspólnie użyta temperatura otoczenia może też wiązać błędy wielu punktów. Dwa dokładnie pasujące odczyty wyznaczą τ, lecz do sprawdzania modelu potrzebne są dodatkowe odczyty i powtórzenia.
Czy jedna temperatura opisuje całe ciało?
Dla stałego ciała chłodzonego przez konwekcję porównujemy opór przewodzenia wewnątrz z oporem wymiany na powierzchni. Wprowadźmy długość charakterystyczną Lc = V/A i liczbę Biota:
\mathrm{Bi}=\frac{hL_c}{\lambda},\qquad L_c=\frac{V}{A}.
h ma jednostkę W/(m²·K), a λ — W/(m·K), więc Bi jest bezwymiarowa. Dla kuli Lc = r/3. Mała Bi oznacza, że przewodzenie wewnętrzne łatwo wyrównuje temperaturę w porównaniu z wymianą na powierzchni. Często przyjmuje się Bi < 0,1 jako praktyczne kryterium modelu skupionej pojemności. To wskazówka doboru modelu, nie gwarancja określonego błędu każdego pomiaru.
Co pozwala ustalić sama krzywa?
Przebieg T(t) wyznacza iloraz C/G. Podwojenie jednocześnie C i G daje tę samą krzywą. Niezależnie zmierzona masa i ciepło właściwe mogą dostarczyć C; wtedy dopiero obliczamy G = C/τ. Z kolei zwiększenie rozmiaru podobnej kuli przy niezmiennym materiale i h daje C proporcjonalne do r³, G do r², a τ do r. Nie wolno przenieść tej zależności na porównanie, w którym zmienia się także h.
Model odrzucamy lub rozszerzamy, gdy systematyczne odchylenia przewyższają ocenione niepewności i nie tłumaczą ich warunki pomiaru. Możliwe przyczyny to zmienny przepływ powietrza, parowanie, silne promieniowanie, opóźnienie czujnika albo różnica temperatury powierzchni i wnętrza. Samo dobre dopasowanie nie wskazuje, który mechanizm dominuje.
Sprawdź: czy idealna prosta pozwala wyznaczyć jednocześnie C i G?
Nie. Jej nachylenie określa −G/C. Potrzeba niezależnej informacji o jednym z parametrów. Nawet zupełny brak szumu nie usuwa tej niejednoznaczności modelu.
Zadania do tego tematu
- Seria stygnięcia: stała czasowa i współczynnik wymiany
- Błąd temperatury otoczenia udaje zmianę stałej czasowej
- Dwie wielkości kuli: czas stygnięcia i sprawdzenie liczby Biota
Komentarze (0)
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto