v2.0.9817.33678
Fizyka dla każdego
Kalorymetria: równowaga lodu i wody · 4 min czytania

Kalorymetria odwrotnie: skład próbki i granice topnienia

Wyznacz warunek stopienia całego lodu, odtwórz nieznaną temperaturę i sprawdź, czy niepewność danych pozwala ustalić końcowy stan skupienia. Zaplanuj, czego poza temperaturą wymaga pomiar składu.

Opublikowano: 17.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 0

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(0 głosów) . Jeszcze nie oddano głosów.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Wyznacz warunek stopienia całego lodu, odtwórz nieznaną temperaturę i sprawdź, czy niepewność danych pozwala ustalić końcowy stan skupienia. Zaplanuj, czego poza temperaturą wymaga pomiar składu.

Potrzebne wiadomości: Trzy warianty równowagi lodu i wody; jednostki energii i pojemności cieplnej; odczytywanie przedziałów.

Termometr nie podaje udziału lodu

Przy 0°C w równowadze może pozostawać kilka gramów lodu albo niemal cała próbka. Sama temperatura nie rozróżnia tych sytuacji. Aby odtworzyć skład, trzeba znać bilans energii albo wykonać dodatkowy pomiar. Ta lekcja używa trzech wariantów równowagi, zamiast zakładać z góry, że cały lód stopniał.

Jak ciepła musi być woda, aby stopić cały lód?

Szukamy stanu granicznego: ostatni lód właśnie znika, a woda ma jeszcze 0°C. Cała energia dostępna ze stygnięcia początkowej wody i naczynia musi wystarczyć na ogrzanie i stopienie początkowego lodu:

(m_wc_w+C_k)T_{w,\mathrm{gr}}=m_lc_l(0-T_l)+m_lL.

Po podzieleniu przez dodatnią pojemność ciepłej strony:

T_{w,\mathrm{gr}}=\frac{m_l[c_l(0-T_l)+L]}{m_wc_w+C_k}.

Dla 0,10 kg lodu w −10°C, 0,25 kg wody i naczynia o 50 J/K licznik wynosi 2100 + 33 400 = 35 500 J, a mianownik 1050 + 50 = 1100 J/K. Graniczna temperatura to około 32,273°C. Przy niższej temperaturze w tych warunkach pozostanie lód, przy wyższej całość będzie wodą o dodatniej temperaturze.

Jeżeli z danych wychodzi np. 140°C, nie podgrzewamy otwartej wody do tej wartości w tym modelu. Wynik oznacza, że przy danych masach nie można osiągnąć celu bez zmiany warunków lub uwzględnienia pary. Warunek algebraiczny trzeba sprawdzić z przyjętym zakresem zjawisk.

Dla 0,10 kg lodu w minus 10°C oraz 0,25 kg wody i naczynia 50 J/K, próg pełnego stopienia wynosi 32,273°C początkowej temperatury wody. Poniżej progu końcowo pozostaje lód; powyżej rośnie temperatura samej wody.
Zmiana stanu końcowego wynika z tego samego bilansu. Na granicy masa lodu znika ciągle; temperatura nie skacze. Powiększ rysunek.

Temperatura początkowego lodu z końcowej masy cieczy

Załóżmy teraz, że po doświadczeniu pozostają obie fazy i znamy masę ciekłej wody mw,k. Zmiana tej masy daje S = (mw,k − mw)L. Podstawiamy wzór na S i wyznaczamy temperaturę początkowego lodu:

T_l=\frac{(m_{w,k}-m_w)L-(m_wc_w+C_k)T_w}{m_lc_l}.

Wymagamy ml > 0 i wyniku Tl ≤ 0°C. Gdy w zadaniu początkowa woda ma 0°C, a cieczy ubyło 0,025 kg, skrzepnięcie oddało 8350 J. Dla początkowych 0,20 kg lodu oznacza to ogrzanie o 8350/(0,20·2100) ≈ 19,881 K. Lód zaczynał przy około −19,881°C. Nie odczytaliśmy tej temperatury z końcowego termometru; odtworzyliśmy ją z dodatkowej informacji o zmianie fazy.

Jak ustalić udział naczynia?

Jeśli cały lód się stopił i zmierzono dodatnią temperaturę T, bilans ma postać:

(m_wc_w+C_k)(T_w-T)=m_lc_l(0-T_l)+m_lL+m_lc_wT.

Po przeniesieniu wkładu początkowej wody i podzieleniu przez Tw − T otrzymamy Ck. Dla 0,30 kg wody w 40°C, 0,10 kg lodu w −10°C i końcowych 10°C prawa strona wynosi 39 700 J. Początkowa woda oddała 37 800 J. Naczynie dostarczyło brakujące 1900 J przez ochłodzenie o 30 K, zatem Ck = 63,33 J/K.

To przykład z danych modelowych. Ujemne wyznaczone Ck nie jest nową własnością naczynia: może oznaczać błędny wybór stanu, błędne dane albo pominiętą wymianę z otoczeniem. Gdy Tw = T, naczynie nie zmienia temperatury i z takiego bilansu nie wyznaczymy jego pojemności.

Blisko progu podajemy zakres możliwych stanów

Nawet niewielka niepewność temperatury początkowej może zmienić wniosek „pozostaje lód” na „całość się stopiła”. Nie wystarczy wtedy zaokrąglić dodatniej temperatury końcowej. Oblicz oba krańce dopuszczalnego zakresu wejściowego i sprawdź wariant dla każdego z nich. Jeśli jeden daje lód, a drugi samą wodę, dane nie rozstrzygają rodzaju stanu końcowego.

Pracując z kilkoma niepewnymi wielkościami, trzeba rozważyć ich wspólny wpływ i zależności. Poniższe ćwiczenie z przedziałem temperatury celowo uznaje pozostałe dane za dokładne, aby pokazać jedną trudność. Nie jest pełnym budżetem niepewności rzeczywistego pomiaru.

Plan sprawdzenia w szkolnej pracowni

  1. Użyj naczynia izolującego, wody o umiarkowanej temperaturze, termometru i wagi. Przed dodaniem lodu poczekaj na wyrównanie temperatury wody i naczynia; uwzględnij znaną pojemność Ck.
  2. Zmierz masy i temperatury początkowe. Lód mokry od topnienia zawiera wodę o 0°C: ważenie takiej porcji jako samego lodu zawyży energię potrzebną do jej stopienia. Temperatura zamrażarki nie gwarantuje jednakowej temperatury całego kawałka.
  3. Przed połączeniem zapisz przewidywany stan, nie tylko temperaturę. Zanotuj, czy granica mieści się w zakresie niepewności danych.
  4. Po dodaniu lodu delikatnie mieszaj i obserwuj wskazanie oraz obecność obu faz. Termometr nie powinien dotykać ściany ani samej bryłki lodu. Odczekaj do wyrównania temperatury; model nie wyznacza czasu oczekiwania.
  5. Jeśli chcesz wyznaczyć masę pozostałego lodu, zaplanuj osobny pomiar i opisz jego ograniczenia: woda przywarta do lodu, topnienie podczas wyjmowania i dodatkowa wymiana energii. Sam odczyt 0°C nie zastąpi tego pomiaru.
  6. Porównaj bilans z obserwacją. Uwzględnij otoczenie, pojemność termometru i temperaturę lodu, zanim uznasz rozbieżność za naruszenie zasady zachowania energii. To propozycja procedury, nie raport z wykonanego doświadczenia.

W całym zestawie przyjmujemy ciepło właściwe wody cw = 4200 J/(kg·K), lodu cl = 2100 J/(kg·K) i ciepło topnienia L = 334 000 J/kg. Są to zaokrąglone stałe modelu. Układ jest izolowany, ciśnienie bliskie atmosferycznemu, a równowaga faz lodu i czystej wody występuje przy 0°C. Pomijamy parowanie, przechłodzenie, domieszki oraz pracę związaną ze zmianą objętości.

Najpierw przećwicz wybór parametrów i zapisywanie prób w wirtualnej pracowni kalorymetrii. Jej odczyty są przewidywaniami idealnego modelu, nie zaszumionymi pomiarami.

Źródła

ZPE: bilans i pojemność naczynia; OpenStax: przemiany fazowe i ciepło topnienia. Zestaw rozwija analizę zadań odwrotnych i granic ważności modelu; nie kopiuje przykładów liczbowych z tych źródeł.

Zadania do tego tematu

Dalsza lektura

Materiał referencyjny

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (0)

Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Teoria Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.