v2.0.9818.20647
Fizyka dla każdego
Wzmacniacze operacyjne: sprzężenie, bilans prądu i granice modelu · 3 min czytania

Wzmacniacz odwracający i nieodwracający: wyprowadzenie z bilansu prądu

Wartość wzmocnienia można wyprowadzić z połączeń oporników. Rozdzielimy prąd wejścia wzmacniacza od prądu źródła sygnału i pokażemy, dlaczego wirtualna masa nie jest przewodem do masy.

Opublikowano: 17.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 0

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(0 głosów) . Jeszcze nie oddano głosów.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Wartość wzmocnienia można wyprowadzić z połączeń oporników. Rozdzielimy prąd wejścia wzmacniacza od prądu źródła sygnału i pokażemy, dlaczego wirtualna masa nie jest przewodem do masy.

Potrzebne wiadomości: Ujemne sprzężenie i wtórnik, prawo Ohma, bilans prądów w węźle.

Węzeł przed wejściem minus

Rozpatrujemy zasilony, idealny wzmacniacz napięciowy w stabilnym stanie liniowym. Wszystkie napięcia są względem wspólnej masy, opory są dodatnie, a sygnały stałe albo powolne. W lekcji o sprzężeniu uzasadniliśmy dwie użyteczne reguły: prądy wejść są zerowe, a działające ujemne sprzężenie pozwala przyjąć u₋ = u₊. Na końcu rachunku nadal trzeba sprawdzić granice napięć i prądów.

W układzie odwracającym uwe łączy się z wejściem − przez opornik Rin. Opornik Rf łączy ten sam węzeł z wyjściem. Wejście + jest na masie, więc u₋ = 0. Węzeł minus ma potencjał masy, lecz nie jest z nią zwarty. Prąd z Rin musi płynąć dalej przez Rf: do idealnego wejścia wzmacniacza nie wpływa.

Wejście sygnału prowadzi przez Rin do węzła wejścia minus. Rf wraca z wyjścia do tego węzła. Wejście plus jest uziemione; RL łączy wyjście z masą. Strzałki Iin i If przyjęto od źródła przez węzeł do wyjścia.
Układ odwracający. Strzałki ustalają dodatnie zwroty prądów; ujemny wynik oznacza przeciwny przepływ. Zaciski zasilania pominięto tylko dla czytelności. Powiększ rysunek.

Prawo Kirchhoffa daje znak minus

Przyjmijmy Iin dodatni od źródła do węzła, a If od węzła do wyjścia. Z prawa Ohma:

I_{\mathrm{in}}=\frac{u_{\mathrm{we}}-u_-}{R_{\mathrm{in}}},\qquad I_f=\frac{u_--u_{\mathrm{wy}}}{R_f},\qquad I_{\mathrm{in}}=I_f.

Po podstawieniu u₋ = 0 otrzymujemy uwe/Rin = −uwy/Rf, zatem:

u_{\mathrm{wy}}=-\frac{R_f}{R_{\mathrm{in}}}u_{\mathrm{we}}.

Dodatni sygnał wymaga ujemnego wyjścia, aby prąd mógł odpływać z węzła przez Rf. Nie wynika to z ujemnego oporu. Stosunek dodatnich oporów określa wartość bezwzględną wzmocnienia, a znak wynika z połączeń i bilansu prądu. Dla Rin = 5,00 kΩ, Rf = 15,0 kΩ i uwe = 0,200 V otrzymujemy Iin = 40,0 μA oraz uwy = −0,600 V. Na Rf spadek w kierunku przyjętej strzałki ma wartość +0,600 V.

Źródło sygnału widzi opór wejściowy całego układu równy Rin. Zerowy prąd wpływający do zacisku − nie oznacza zerowego prądu pobieranego ze źródła: źródło zasila opornik Rin, a prąd wraca przez Rf do wyjścia.

Wzmocnienie nieodwracające

Teraz uwe doprowadzamy bezpośrednio do wejścia +. Wyjście łączy się z wejściem − przez Rf, a wejście − z masą przez Rg. Ponieważ i₋ = 0, Rf i Rg tworzą nieobciążony dzielnik napięcia wyjściowego.

Sygnał jest połączony z wejściem plus. Wyjście wraca przez Rf do wejścia minus, a Rg łączy ten węzeł z masą. Prąd sprzężenia płynie od wyjścia przez Rf i Rg do masy.
Układ nieodwracający. Dzielnik pobiera prąd z wyjścia, a nie ze źródła sygnału. Pominięte na rysunku zasilanie jest konieczne. Powiększ rysunek.

u_-=u_{\mathrm{wy}}\frac{R_g}{R_f+R_g}=u_{\mathrm{we}},\qquad u_{\mathrm{wy}}=\left(1+\frac{R_f}{R_g}\right)u_{\mathrm{we}}.

Dodatnie opory dają wzmocnienie nie mniejsze niż 1. W tym połączeniu źródło sygnału nie dostarcza prądu w modelu idealnym. Za to wyjście zasila zarówno RL, jak i dzielnik. Dla dodatniego wyjścia całkowity prąd wypływający z wyjścia wynosi uwy/RL + uwy/(Rf + Rg). Pominięcie drugiego składnika może prowadzić do złej oceny obciążenia.

Jednoczesne zwiększenie Rf i Rg w tej samej proporcji zachowuje wzmocnienie, ale zmniejsza prąd dzielnika. Nie znaczy to, że opory mogą być dowolnie duże w rzeczywistym obwodzie: pominięte tutaj prądy polaryzacji, szumy i pojemności stają się wtedy istotne.

Wirtualny węzeł nie musi być masą

W układzie odwracającym przyłączmy wejście + do sztywnego napięcia odniesienia uref zamiast do masy. Ujemne sprzężenie utrzymuje wtedy u₋ = uref. To „wirtualny węzeł odniesienia”, ale dla uref ≠ 0 nie jest nawet wirtualną masą. Bilans prądów daje:

\frac{u_{\mathrm{we}}-u_{\mathrm{ref}}}{R_{\mathrm{in}}}=\frac{u_{\mathrm{ref}}-u_{\mathrm{wy}}}{R_f},\qquad u_{\mathrm{wy}}=\left(1+\frac{R_f}{R_{\mathrm{in}}}\right)u_{\mathrm{ref}}-\frac{R_f}{R_{\mathrm{in}}}u_{\mathrm{we}}.

Dla uref = 0 wracamy do zwykłego wzoru odwracającego. Dla uwe = uref prądy obu oporników są zerowe i wyjście ma napięcie uref. To dwie niezależne kontrole znaków. Wzór ma część stałą i część zależną od sygnału; sam iloraz uwy/uwe nie opisuje już wzmocnienia zmian napięcia.

Czy można uziemić wirtualną masę przewodem?

Nie jako równoważną zamianę obwodu. Przewód otworzyłby nową drogę prądu do masy i zmienił bilans węzła. W rozwiązaniu idealnym tylko potencjał jest równy zeru; prąd płynie przez opornik sprzężenia, nie przez nieistniejące połączenie z masą.

Jeśli obliczone wyjście przekroczy dozwolony zakres, należy wrócić do równań węzłowych bez założenia u₋ = u₊. Pokazuje to lekcja o nasyceniu i granicach modelu.

Zadania do tego tematu

Dalsza lektura

Materiał referencyjny

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (0)

Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Teoria Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.