v2.0.9817.20094
Fizyka dla każdego
Spin 1/2, analizatory Sterna–Gerlacha i pomiar kwantowy · 3 min czytania

Spin 1/2 i dwa wyjścia analizatora Sterna–Gerlacha

Dwa ślady po przejściu wiązki przez magnes nie oznaczają, że atomy mają tylko dwa kierunki lotu w każdej sytuacji. Rozdzielone wyjścia pozwalają odczytać dwa możliwe wyniki pomiaru jednej składowej spinu.

Opublikowano: 17.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 0

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(0 głosów) . Jeszcze nie oddano głosów.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Dwa ślady po przejściu wiązki przez magnes nie oznaczają, że atomy mają tylko dwa kierunki lotu w każdej sytuacji. Rozdzielone wyjścia pozwalają odczytać dwa możliwe wyniki pomiaru jednej składowej spinu.

Potrzebne wiadomości: Moment pędu, moment magnetyczny, ruch ze stałym przyspieszeniem, średnia i prawdopodobieństwo.

Co oznacza liczba 1/2?

Spin jest wewnętrznym momentem pędu układu kwantowego. Liczba kwantowa s = 1/2 jest bezwymiarowa; wynik pomiaru składowej w wybranym kierunku ma jednostkę momentu pędu. Dla osi z dozwolone wyniki to:

S_z=+\frac{\hbar}{2}\quad\text{lub}\quad S_z=-\frac{\hbar}{2},\qquad \hbar=\frac{h}{2\pi}.

Zmiana osi pomiaru zmienia szanse wyników, ale nie tworzy dodatkowego wyniku pośredniego. Średnia z wielu pomiarów może wynosić zero, mimo że w żadnym pojedynczym zdarzeniu nie otrzymujemy Sz = 0. Własność całkowitego spinu opisuje natomiast S^2=s(s+1)\hbar^2=3\hbar^2/4. Nie utożsamiamy jej z kwadratem jednej zmierzonej składowej, równym ℏ²/4.

Nazwa „spin” nie jest instrukcją rysowania elektronu jako wirującej naładowanej kulki. Opisujemy stopień swobody, którego stany i wyniki pomiarów podlegają regułom kwantowym. Nie przypisujemy mu trzech jednocześnie ustalonych klasycznych składowych tylko dlatego, że potrafimy mierzyć każdą z nich osobno.

Jak pole zamienia informację o stanie w odchylenie toru?

W szkolnym modelu doświadczenia Sterna–Gerlacha wąska wiązka neutralnych atomów przechodzi przez niejednorodne pole magnetyczne. Przy polu skierowanym głównie wzdłuż z i odpowiednio powolnej zmianie jego kierunku energia oddziaływania oraz przybliżona siła poprzeczna wynoszą:

U=-\boldsymbol{\mu}\cdot\mathbf B,\qquad F_z\simeq \mu_z\frac{\partial B_z}{\partial z}.

Potrzebny jest gradient pola: samo duże, jednorodne pole nie daje tej siły rozdzielającej. Moment magnetyczny μ i spin są związane, lecz ich znaki nie muszą być takie same. Dla elektronu moment magnetyczny jest przeciwny do spinu. Dlatego wyjście oznaczone „+z” definiujemy jako wynik Sz = +ℏ/2, a nie zawsze jako plamkę położoną wyżej na ekranie. Przypisanie torów wymaga znajomości atomu i pola.

Przy dodatnim gradiencie pola moment magnetyczny dodatni odchyla atom w górę, a ujemny w dół. Po magnesie rozdzielenie rośnie podczas swobodnego lotu do ekranu.
Tory pokazują znak momentu magnetycznego. Znaki wyników spinu trzeba przypisać oddzielnie; rysunek nie przedstawia pełnej geometrii pola.

Atom w magnesie a abstrakcyjny analizator

W doświadczeniu z atomami srebra zasadniczą rolę odgrywa niesparowany elektron w stanie o zerowym orbitalnym momencie pędu. Tutaj traktujemy atom jako efektywny układ o dwóch stanach spinu, pomijając strukturę nadsubtelną i wpływ jądra na rozdzielenie. Nie jest to twierdzenie, że każdy atom ma spin 1/2 albo zawsze daje dwa ślady. Dla swobodnych elektronów dochodzi siła Lorentza związana z ich ładunkiem; nie wystarczy zastąpić neutralnych atomów elektronami w tym samym schemacie torów.

Idealny analizator używany dalej rozróżnia dwa wyniki bez pomyłek. Przy wybraniu jednego kanału przygotowuje odpowiadający mu stan. Zakładamy brak niekontrolowanej ewolucji spinu pomiędzy kolejnymi urządzeniami oraz brak strat, chyba że podano blokowanie lub wydajność. Są to założenia do obliczeń, a nie gwarancja działania rzeczywistego przyrządu. Samo odwracalne rozdzielenie przestrzenne bez rejestracji omówimy osobno przy ponownym łączeniu wiązek.

Co wynika z liczby zliczeń?

Wiązka niespolaryzowana ma po 1/2 prawdopodobieństwa obu wyników dla każdej osi. Dla N niezależnych atomów i ustalonego prawdopodobieństwa p wyjścia „+” oczekujemy \mathbb E[N_+]=Np, a odchylenie standardowe liczby zliczeń wynosi \sigma_{N_+}=\sqrt{Np(1-p)}. Przy ustalonym N oba kanały są powiązane: N− = N − N+.

Przykładowo 400 atomów wiązki niespolaryzowanej daje średnio 200 zliczeń w każdym kanale, ale typowy rozrzut N+ wynosi 10. Otrzymanie 207 i 193 nie zmienia zbioru możliwych wyników spinu. Średnią składową szacujemy z różnicy zliczeń:

\widehat{\langle S_z\rangle}=\frac{\hbar}{2}\frac{N_+-N_-}{N_++N_-}.

Ten wzór zakłada jednakową skuteczność obu detektorów i pomijalne tło. Nierówna rejestracja może stworzyć pozorną polaryzację. W lekcji o stanach mieszanych skorygujemy taką sytuację. Przedtem sprawdzimy wpływ kierunku analizatora: liczby z jednego ustawienia nie opisują jeszcze całego stanu.

Zadania do tego tematu

Dalsza lektura

Materiał referencyjny

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (0)

Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Teoria Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.