Rozpraszanie Comptona: kąt, długość fali i energia fotonu
Foton może przekazać elektronowi część energii i nadal istnieć po oddziaływaniu. Obliczymy, jak kąt rozproszenia wiąże się z jego nową długością fali, i oddzielimy energię pojedynczego fotonu od liczby fotonów w wiązce.
W tym materiale
Foton może przekazać elektronowi część energii i nadal istnieć po oddziaływaniu. Obliczymy, jak kąt rozproszenia wiąże się z jego nową długością fali, i oddzielimy energię pojedynczego fotonu od liczby fotonów w wiązce.
Potrzebne wiadomości: Energia i pęd fotonu, energia kinetyczna, cosinus kąta, przeliczanie nanometrów na pikometry.
Co rozprasza się na czym?
Rozpatrujemy pojedynczy foton i swobodny elektron, który przed spotkaniem spoczywa w układzie laboratorium. Po oddziaływaniu mamy rozproszony foton oraz poruszający się elektron. Energię fotonu przed spotkaniem oznaczamy E, a po spotkaniu E′. Kąt θ mierzymy między kierunkiem padającego i rozproszonego fotonu. To kąt fotonu; elektron na ogół odchyla się pod innym kątem.
W materiale elektron nie jest idealnie swobodny. Taki opis jest przybliżeniem, gdy w rozpatrywanym zdarzeniu można pominąć energię wiązania i początkowy ruch elektronu. Nie obejmuje każdego oddziaływania promieniowania z materią. W szczególności foton może zostać pochłonięty w fotoefekcie albo rozproszyć się więcej niż raz.
Dłuższa fala oznacza mniej energii
Dla fotonu w próżni E = hc/λ oraz p = E/c. Symbole h i c oznaczają stałą Plancka i prędkość światła. Elektron zyskuje energię kinetyczną Eₖ. Z zachowania energii, po odjęciu tej samej energii spoczynkowej elektronu po obu stronach, otrzymujemy:
E=E\prime+E_k.
Ponieważ elektron początkowo spoczywa, nie może oddać energii kinetycznej, której nie miał. Stąd E′ ≤ E i λ′ ≥ λ. Foton po rozproszeniu wciąż porusza się w próżni z c. Zmieniają się jego energia, częstotliwość i długość fali, a nie prędkość.
Wzór na przesunięcie Comptona
Jednoczesne użycie zachowania energii i wektorowego zachowania pędu daje:
\Delta\lambda=\lambda\prime-\lambda=\frac{h}{m_e c}(1-\cos\theta)=\lambda_C(1-\cos\theta).
mₑ jest masą spoczynkową elektronu. Długość Comptona elektronu λC = h/(mₑc) wynosi około 2,4263 pm. Jeden pikometr to 10⁻¹² m, a 1 nm = 1000 pm. Nie należy tu wstawiać zredukowanej długości Comptona ħ/(mₑc), która jest 2π razy mniejsza. Wyprowadzenie znajdziesz w lekcji o pędzie elektronu odrzutu.
Dla θ = 0° nie ma przesunięcia. Dla 90° jest ono równe λC, a dla 180° osiąga 2λC, około 4,8526 pm. Pośrednie kąty dają wyniki pomiędzy tymi granicami. Przesunięcie zależy od kąta, lecz nie od początkowej długości fali. Nie wynika z tego jednak stała utrata energii.
Ten sam wynik zapisany za pomocą energii
Podstawmy λ = hc/E oraz λ′ = hc/E′ i podzielmy równanie przez hc:
\frac{1}{E\prime}-\frac{1}{E}=\frac{1-\cos\theta}{m_e c^2}.
Po zebraniu wyrazów i odwróceniu obu stron dostajemy wygodną postać:
E\prime=\frac{E}{1+\frac{E}{m_e c^2}(1-\cos\theta)}.
E i mₑc² muszą mieć tę samą jednostkę. W przykładach przyjmiemy mₑc² = 511 keV oraz hc = 1239,84 keV·pm; są to jawnie zaokrąglone stałe. Nie trzeba przeliczać wszystkich energii na dżule. Iloraz E/(mₑc²) jest bezwymiarowy, a cały wynik ma jednostkę E.
Przykład: foton 300 keV odchylony o 90°
E\prime=\frac{300}{1+300/511}\,\mathrm{keV}\approx189{,}03\,\mathrm{keV},\qquad E_k=300-189{,}03\approx110{,}97\,\mathrm{keV}.
Padający foton ma λ ≈ 4,1328 pm, a rozproszony λ′ ≈ 6,5591 pm. Różnica jest równa 2,4263 pm z dokładnością użytych zaokrągleń. Energia 110,97 keV nie znikła: trafiła do ruchu elektronu. Przy 180° foton oddałby więcej energii, lecz dla skończonego E w tym procesie nadal zachowałby dodatnią energię.
Co przewidzieć przed użyciem modelu
Ustaw 100 keV i 90°, zapisz próbę, a potem zmień tylko energię na 500 keV. Przesunięcie długości fali pozostanie takie samo. Ułamek energii oddanej elektronowi wzrośnie z około 16,4% do 49,5%. Przy energii znacznie mniejszej od 511 keV względna zmiana energii staje się mała: jest to granica zbliżająca kinematykę do opisu Thomsona.
Przejdź do grupy rozpraszania Comptona w pracowni i otwórz model energii fotonu oraz odrzutu elektronu. Zapisuj próby w notatniku, zmieniając za każdym razem tylko jedną wielkość.
Podwojenie liczby niezależnych fotonów o tej samej energii nie podwaja energii jednego zderzenia. Może zmienić liczbę zarejestrowanych zdarzeń, ale do obliczenia tej liczby potrzebujemy jeszcze m.in. przekroju czynnego, geometrii i wydajności detektora. Nasz model wybiera kąt; nie losuje go i nie przewiduje częstości zliczeń.
Czym ten proces różni się od fotoefektu?
W opisanym rozpraszaniu foton wychodzi ze zdarzenia, a swobodny elektron przejmuje część energii. W fotoefekcie foton zostaje pochłonięty, a uwolnienie związanego elektronu wymaga uwzględnienia energii wiązania lub pracy wyjścia i reszty układu. Nie odejmujemy tu pracy wyjścia od E′ i nie wprowadzamy progu takiego jak w szkolnym modelu fotoefektu zewnętrznego. Z kolei elektron początkowo poruszający się może oddać energię fotonowi; to inny przypadek, poza założeniami tego wzoru.
Zadania do tego tematu
- Foton o długości 20 pm rozproszony pod kątem 60 stopni
- Kąt rozproszenia odtworzony z dwóch energii
- To samo przesunięcie fali, inny podział energii
Komentarze (0)
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto