v2.0.9817.33678
Fizyka dla każdego
Swobodne obwody LC i RLC: stan początkowy, tłumienie i pomiar · 3 min czytania

Pomiar zaniku RLC: okres, dekrement i przesunięcie zera

Z malejących maksimów napięcia można odzyskać tłumienie i parametry obwodu. Pokażemy, które maksima wolno porównywać, jak rozpoznać stałe przesunięcie zera oraz dlaczego nawet doskonały wykres napięcia nie wyznacza samodzielnie wszystkich trzech wartości R, L i C.

Opublikowano: 17.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 0

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(0 głosów) . Jeszcze nie oddano głosów.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Z malejących maksimów napięcia można odzyskać tłumienie i parametry obwodu. Pokażemy, które maksima wolno porównywać, jak rozpoznać stałe przesunięcie zera oraz dlaczego nawet doskonały wykres napięcia nie wyznacza samodzielnie wszystkich trzech wartości R, L i C.

Potrzebne wiadomości: Drgania gasnące RLC, logarytm naturalny, odczyt wykresu, kalibracja napięcia.

Porównujemy maksima tego samego znaku

Załóżmy swobodne drgania szeregowego liniowego RLC przy 0<α<ω₀. Napięcie ma postać e−αt[A cos(ωdt)+B sin(ωdt)]. Nie potrzebujemy znać A ani B, aby porównać punkty oddalone o Td=2π/ωd. Część trygonometryczna wraca do tej samej wartości, a obwiednia maleje o e−αTd.

Dla kolejnych dodatnich maksimów U₁ i U₂ definiujemy dekrement logarytmiczny δ=ln(U₁/U₂). Jest bezwymiarowy. Iloraz jest dodatni i większy od jedności, więc δ>0:

\delta=\alpha T_d,\qquad \alpha=\frac{\delta}{T_d},\qquad \omega_d=\frac{2\pi}{T_d},\qquad \omega_0=\sqrt{\omega_d^2+\alpha^2}.

Można użyć modułów kolejnych ujemnych minimów. Jeśli porównamy dodatni szczyt i następne ujemne minimum, odstęp to połowa okresu; bezwzględne wartości mają wtedy iloraz eαTd/2. Mieszanie tej pary z pełnym Td daje dwukrotny błąd w α.

Dane modelowe: kolejne dodatnie maksima napięcia wynoszą 8, 4 i 2 V, w odstępach 6 ms. Przy przesunięciu zera o 0,5 V przyrząd pokazuje 8,5, 4,5 i 2,5 V.
Przesunięcie zera zmienia ilorazy odczytów, ale nie różnice sąsiednich maksimów. Punkty i krzywe pochodzą z modelu; nie są zapisem wykonanego doświadczenia. Kliknij rysunek, aby go powiększyć.

Co wyznaczymy przy znanej pojemności?

Z ω₀²=1/(LC) obliczamy L=1/(Cω₀²). Następnie α=R/(2L) daje R=2Lα. Wygodnie zapisać te wzory od razu przez mierzone Td i δ:

L=\frac{T_d^2}{C(4\pi^2+\delta^2)},\qquad R=\frac{2\delta T_d}{C(4\pi^2+\delta^2)}.

R jest całkowitym szeregowym oporem modelu. Aby z niego wydzielić opór uzwojenia, trzeba znać pozostałe opory. Sam pomiar zaniku nie rozdzieli dwóch oporników połączonych szeregowo.

Dane modelowe: napięcie maleje o połowę co 6 ms

Niech trzy dodatnie maksima wynoszą 8,0; 4,0; 2,0 V w równych odstępach 6,0 ms, a niezależnie znana pojemność wynosi 10,0 µF. To syntetyczna seria, dobrana do rachunku, nie opis przeprowadzonego pomiaru. Oba ilorazy są równe 2. Otrzymujemy δ=ln2≈0,693147, α≈115,525 s⁻¹, ωd≈1047,198 rad/s i ω₀≈1053,550 rad/s.

Stąd L≈0,090093 H=90,093 mH oraz R≈20,816 Ω. Użycie ωd w miejscu ω₀ dałoby L≈91,189 mH, o około 1,217% za dużo. Różnica nie wynika z niedokładnego liczenia, tylko z fizycznego wpływu tłumienia na okres.

Stałe przesunięcie zera psuje iloraz maksimów

Załóżmy, że przyrząd pokazuje M=U+b, gdzie b jest stałym przesunięciem wskazania, a skala napięcia jest poprawna. Gdy b=0,50 V, rzeczywiste maksima 8; 4; 2 V zostaną zapisane jako 8,5; 4,5; 2,5 V. Iloraz 8,5/4,5 nie wynosi już 2. Wykres przy długim zaniku dąży do b, a nie do zera na ekranie.

Trzy kolejne maksima o jednakowym odstępie można zapisać jako M₀=A+b, M₁=Ar+b i M₂=Ar²+b, gdzie 0<r<1. Odejmowanie usuwa b:

\frac{M_1-M_2}{M_0-M_1}=r,\qquad b=\frac{M_1-rM_0}{1-r},\qquad \delta=-\ln r.

W naszej serii r=(4,5−2,5)/(8,5−4,5)=1/2, a b=(4,5−0,5·8,5)/(1−0,5)=0,50 V. Dopiero po tej kontroli wyznaczamy parametry. Stały wspólny mnożnik skali skraca się w ilorazie amplitud; przesunięcie zera się nie skraca.

Odczyt modelu a rzeczywisty pomiar

W praktyce więcej maksimów pozwala sprawdzić stałość ln(Uk/Uk+1) oraz odstępów czasowych. Jeżeli późniejsze wartości zbliżają się do rozdzielczości lub szumu przyrządu, ich ilorazy stają się niestabilne. Korekta b z trzech punktów także dzieli przez różnice: nie odzyskuje wiarygodnej informacji z maksimów nierozróżnialnych w granicach odczytu.

Przebieg trzeba rejestrować dostatecznie gęsto, by znaleźć rzeczywiste ekstrema. Znane opóźnienie rozpoczęcia zapisu nie zmienia różnic czasu, lecz błąd skali czasu już zmienia obliczone α i ωd. Sonda może obciążać obwód; nasze równanie zakłada, że jej wpływ jest pomijalny lub uwzględniony w poprawnym modelu połączeń. Nie zastępujemy arbitralnego obciążenia równoległego dodatkowym oporem szeregowym.

Dlaczego musimy znać jeden element niezależnie?

Wykres U(t) wyznacza α i ω₀, czyli dwa połączenia trzech parametrów. Jeśli C pomnożymy przez k>0, a L i R podzielimy przez k, iloczyn LC i iloraz R/L pozostaną niezmienione. Przy I₀=0 otrzymamy to samo napięcie U(t), ale prąd I=C U′ wzrośnie k razy. Pomiar pojemności lub prądu może rozstrzygnąć tę niejednoznaczność. Dodatkowe cyfry jednego wykresu napięcia jej nie usuną.

Zadania do tego tematu

Dalsza lektura

Materiał referencyjny

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (0)

Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Teoria Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.